İlk Türk İslam Devletleri 4

1. Türklerin İslamiyet’i benimseyip kabul etme nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?

• A) Emevilerin uyguladığı devlet politikası ✓
• B) Türklerin inandığı Gök Tanrı inancında da İslamiyet’te de tek bir yaratıcıya inanılması
• C) Türklerin cihan hâkimiyeti anlayışının İslamiyet’teki cihat anlayışına benzemesi
• D) İslamiyet’in hoşgörülü bir din olması
• E) Gök Tanrı inancında olduğu gibi İslamiyet’te de cennet ve cehennem olması

Emevilerin uyguladığı ırkçı Mevali politikası (Arap olmayan Müslümanları ikinci sınıf görme) yüzünden Türkler bu dönemde İslamiyet'ten uzak durmuşlardır. Türkler ancak Abbasilerin hoşgörülü politikaları döneminde (751 Talas Savaşı sonrası) İslamiyet'i benimsemişlerdir.

2. Karluk, Çigil, Yağma ve Tuhsi ismindeki boyların birleşmesiyle oluşan Karahanlı devletinin kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kutluk Kağan
• B) Alp Tegin
• C) Kutluk Bilge Kül Kağan
• D) Bilge Kül Kadir Han ✓
• E) Gazneli Mahmut

Karluk, Çigil, Yağma ve Tuhsi boylarının birleşmesiyle kurulan Karahanlı Devleti'nin kurucusu Bilge Kül Kadir Han'dır. Seçeneklerdeki diğer hükümdarlar: Alp Tegin (Gazneli Devleti'nin kurucusu), Gazneli Mahmut (Gaznelilerin en parlak dönemi), Kutluk Kağan (II. Köktürk Devleti'nin kurucusu), Kutluk Bilge Kül Kağan (Uygur Devleti'nin kurucusu).

3. Aşağıdakilerden hangisi Büyük Selçuklu devleti hükümdarı Sultan Alparslan döneminde yapılan Malazgirt savaşının sonuçlarından biri değildir?

• A) Anadolu'nun kapıları Türklere açılmış oldu.
• B) Haçlı seferlerinin başlamasına neden oldu.
• C) İlk Çağ bitip, Orta Çağ başlamıştır. ✓
• D) Dünyada ilk defa bir Bizans hükümdarı, Müslüman bir hükümdara esir düşmüştür.
• E) Anadolu’da ilk defa Türk-İslam devletleri kuruldu.

İlk Çağ'ın bitip Orta Çağ'ın başlaması 375 yılında gerçekleşen Kavimler Göçü'nün sonucudur. 1071 Malazgirt Savaşı ise Anadolu'nun kapılarını Türklere açmış, Haçlı Seferleri'ne zemin hazırlamış, Romen Diyojen'in esir düşmesine ve Anadolu'da ilk Türk-İslam beyliklerinin kurulmasına ortam hazırlamıştır.

4. I. İsmini kurulduğu bölgeden almıştır II. İlk Hükümdarı Anuş Tigin'dir. III. Kendilerini Büyük Selçuklu devletinin varisleri olarak görmektedirler. Yukarıda özellikleri verilen Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Babürler
• B) Memlükler
• C) Harzemşahlar ✓
• D) Karahanlılar
• E) Gazneliler

İsmini kurulduğu Harzem bölgeden alan, ilk hükümdarı Anuş Tigin olan ve kendilerini Büyük Selçuklu Devleti'nin tek mirasçısı olarak gören devlet Harzemşahlar'dır.

5. Müslüman olduktan sonra Abdülkerim ismini alan Karahanlı hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Alp Tigin
• B) Çağrı Bey
• C) Satuk Buğra Han ✓
• D) Yusuf Kadir Han
• E) Gazneli Mahmut

Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han, İslamiyet'i kabul ettikten sonra Abdülkerim ismini almıştır. (Yusuf Kadir Han Karahanlıların en parlak dönemi hükümdarı, Bilge Kül Kadir Han kurucusu, Çağrı Bey ise Selçuklu hükümdarlarındandır.)

6. Mısırda kurulan ilk Türk-İslam devleti ve Son Türk-İslam devleti aşağıdaki şıkların hangisinde doğru olarak verilmiştir?

• A) İhşidiler - Tolunoğulları
• B) Memlukler - Tolunoğulları
• C) Tolunoğulları - Memlukler ✓
• D) Tolunoğulları - Eyyubiler
• E) Eyyubiler - İhşidiler

Mısır'da kurulan Türk-İslam devletleri sırasıyla Tolunoğulları, İhşidiler (Akşitler), Eyyubiler ve Memlükler'dir. Dolayısıyla Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devleti Tolunoğulları, son kurulan ise Memlükler'dir.

7. Gazneli Mahmut, Biruni için ne söylemiştir?

• A) Gaznenin mücevheri
• B) Dünyanın en yakışıklısı
• C) Sarayımın en değerli hazinesi ✓
• D) En sevdiğim insan
• E) Dünyanın en akıllısı

Gazneli Mahmut, sarayında ağırladığı ve bilimsel çalışmalarını desteklediği ünlü bilgin Biruni için 'Sarayımın en değerli hazinesi' ifadesini kullanmıştır.

8. Aşağıdakilerden hangisi 1040 yılında kurulan Büyük Selçuklu devletinin özelliklerindendir?

• A) Türk tarihindeki ilk düzenli posta teşkilatını kurmuşlardır.
• B) Gulam sistemini ilk defa kullanmaya başlamışlardır
• C) Resmi dil olarak Farsçayı kullanmışlardır ✓
• D) Semerkant medreseleri önemli eserlerindendir
• E) Orta Asya’da İslamiyet’i kabul eden ilk Türk devletidir

Büyük Selçuklu Devleti resmi dil olarak Farsçayı kullanmıştır. Seçeneklerdeki ilk düzenli posta teşkilatını kurma, gulam sistemini ilk kez kullanma, Semerkant Medresesi'ni inşa etme ve Orta Asya'da İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devleti olma özellikleri Karahanlı Devleti'ne aittir.

9. Aşağıdakilerden hangisi İran’da kurulan ve Abbasi devletine son veren Moğol devletidir?

• A) Altın Orda Devleti
• B) Akkoyunlular
• C) İlhanlı Devleti ✓
• D) Babürler
• E) Timur İmparatorluğu

Moğol İmparatorluğu'nun parçalanmasıyla Altın Orda, Kubilay, Çağatay ve İlhanlı devletleri kurulmuştur. Bunlar arasında İran'da kurulan ve 1258 yılında Bağdat'ı ele geçirerek Abbasi Devleti'ne son veren Moğol devleti İlhanlı Devleti'dir (Hülagü Han).

10. Aşağıdakilerden hangisi Mısırda son kurulan devlet olan Memlüklere ait savaşlardan değildir?

• A) Ayn Calud
• B) Elbistan
• C) Malazgirt ✓
• D) Mercidabık
• E) Ridaniye

Memlükler; Moğollarla Ayn Calud (1260) ve Elbistan (1277) savaşlarını, Osmanlı Devleti ile ise Mercidabık (1516) ve Ridaniye (1517) savaşlarını yapmışlardır. Malazgirt Savaşı (1071) ise Büyük Selçuklu Devleti ile Bizans İmparatorluğu arasında gerçekleşmiştir.

11. İlk Türk İslam devletlerinden olan Karahanlı ve Gazneli devletlerinin kurucuları sırayla aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bilge Kül Kadir Han - Gazneli Mahmut
• B) Satuk Buğra Han - Alp Tigin
• C) Satuk Buğra Han - Melikşah
• D) Bilge Kül Kadir Han - Alp Tigin ✓
• E) Kutluk Bilge Kül Kağan - Tuğrul Bey

Karahanlı Devleti'nin kurucusu Bilge Kül Kadir Han, Gazneli Devleti'nin kurucusu ise Alp Tigin'dir.

12. İlk Türk-İslam devletlerinden olan Timur devleti 1402 yılında yapılan Ankara savaşını hangi Türk devletiyle yapmıştır?

• A) Harzemşahlar
• B) Moğol İmparatorluğu
• C) Osmanlı Devleti ✓
• D) Anadolu Selçuklu Devleti
• E) Gazneliler

Timur Devleti, 1402 Ankara Savaşı'nda Osmanlı Devleti'ni (Yıldırım Bayezid) mağlup etmiştir. Bu savaş sonucunda Osmanlı Devleti 11 yıl sürecek olan Fetret Devri'ne girmiştir.

13. Karadeniz’in kuzeyinde hâkimiyet sağlamış, Batu Han tarafında kurulan ve Timur tarafında hâkimiyetlerine son verilen Moğol devleti aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Babürler
• B) İlhanlı
• C) Altın Orda Devleti ✓
• D) Kubilay Hanlığı
• E) Harzemşahlar

Cengiz Han'ın ölümünden sonra kurulan Moğol devletleri Altın Orda, Kubilay, Çağatay ve İlhanlılar'dır. Karadeniz'in kuzeyinde Batu Han tarafından kurulan ve Timur'un düzenlediği seferler sonucu zayıflayıp yıkılan Moğol devleti Altın Orda Devleti'dir.

14. Büyük Selçuklu devletinin en parlak dönemini yaşatan, en geniş sınırlara ulaştıran Selçuklu hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Alp Arslan
• B) Alp Tegin
• C) Melikşah ✓
• D) Gazneli Mahmut
• E) Tuğrul Bey

Alp Arslan ve Tuğrul Bey de Büyük Selçuklu hükümdarlarındandır. Ancak Büyük Selçuklu Devleti'ne en parlak dönemini yaşatan ve devletin sınırlarını en geniş noktaya ulaştıran hükümdar Sultan Melikşah'tır.

15. Büyük Selçuklu hükümdarı Tuğrul Bey, Şii Büveyhoğullarına son vermiş. Bunun üzerine halife Tuğrul Bey'e ............ unvanını vermiştir. Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

• A) Sultan
• B) Ebul Feth
• C) Doğunun ve Batının hükümdarı ✓
• D) Hindistan fatihi
• E) Büyük hükümdar

Tuğrul Bey'in 1055 Bağdat Seferi ile Şii Büveyhoğulları devletine son verip halifeyi baskıdan kurtarması üzerine, Abbasi Halifesinin kendisine 'Doğunun ve Batının Hükümdarı' unvanını vermiştir.

16. Aşağıdakilerden hangisi İlk Türk İslam devletlerinden olan Akkoyunluların özelliklerinden değildir?

• A) Safeviler tarafından yıkılmışlardır
• B) Dede Korkut hikâyelerini yazılı hale getirdiler
• C) Kuran-ı Kerim'i Arapçadan Türkçeye çevirmişlerdir
• D) Alp Arslan tarafından kurulmuştur ✓
• E) Otlukbeli savaşını yapmışlardır

Alp Arslan Büyük Selçuklu Devleti hükümdarıdır. Akkoyunluların kurucusu Kara Yülük Osman Bey, en parlak dönemi ise Uzun Hasan dönemidir. Akkoyunlular Dede Korkut Hikayeleri'ni yazılı hale getirmiş, Kur'an-ı Kerim'i Türkçeye çevirmiş, Otlukbeli Savaşı'nı yapmış ve Safeviler tarafından yıkılmışlardır.

17. I. Nesa II. Pasinler III. Dandanakan Yukarıda verilen savaşlardan hangisi yada hangileri Gazneliler ve Büyük Selçuklu Devleti arasında olmuştur?

• A) I
• B) III
• C) I, III ✓
• D) I, II
• E) I, II ve III

Pasinler Savaşı (1048) Büyük Selçuklu Devleti ile Bizans İmparatorluğu arasında gerçekleşmiştir. Büyük Selçuklu ile Gazneliler arasında yapılan savaşlar ise Nesa (1035), Serahs (1038) ve Dandanakan (1040) savaşlarıdır.

18. I. Hıttin savaşıyla Kudüs'ü Haçlılardan geri almayı başarmışlardır II. III. Haçlı savaşının başlamasına neden olmuşlardır III. Mısır topraklarında kurulmuştur Yukarıda özellikleri verilen Türk-İslam devleti aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Timur Devleti
• B) Memlükler
• C) Karahanlılar
• D) Eyyubiler ✓
• E) Büyük Selçuklu Devleti

Mısır'da kurulan, 1187 Hıttin Savaşı ile Kudüs'ü Haçlılardan geri alarak III. Haçlı Seferi'nin başlamasına neden olan Türk-İslam devleti Eyyubiler'dir (Selahaddin Eyyubi).

19. I. Türk tarihinin ilk posta yapılanmasını kurmuşlardır II. Türkçeyi resmi dil olarak belirlemişlerdir III. Semerkant medreselerini yapmışlardır Yukarıda öncüllerde verilenlerden hangileri Karahanlıların özelliklerindendir?

• A) I
• B) I, II ve III ✓
• C) II
• D) III
• E) I, III

Öncüllerde verilen Türk tarihinin ilk düzenli posta teşkilatını (Ribatlar) kurma, Türkçe'yi resmi dil ilan etme ve Semerkant Medresesi'ni inşa etme özelliklerinin tamamı Karahanlı Devleti'ne aittir.

20. I. Kurucusu Bayram Hoca II. Akkoyunlular tarafında siyasi varlıkları son bulmuştur III. Azerbaycan'ın Türkleşmesine katkıları olmuştur Yukarıda bazı özellikleri verilmekte olan Türk-İslam devleti aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Altın Orda
• B) Büyük Selçuklu Devleti
• C) Karakoyunlular ✓
• D) Memlükler
• E) Babürler

Kurucusu Bayram Hoca olan, Doğu Anadolu ve Azerbaycan'ın Türkleşmesinde önemli rol oynayan ve Akkoyunlular tarafından siyasi varlığına son verilen Türk-İslam devleti Karakoyunlular'dır.

21. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde siyasi, askerî, kültürel ve ekonomik meselelerin görüşülüp karara bağlandığı 'kurultay' adı verilen meclis, ilk Türk İslam devletlerinde hangi kuruma dönüşmüştür?

• A) Kengeş
• B) Divan ✓
• C) Saray
• D) Hacip

Eski Türklerdeki 'Kurultay'ın (Toy/Kengeş) yerini, İslam devlet teşkilatındaki 'Divan' almıştır.

22. 1040-1157 yılları arasında İran ve çevresinde hüküm süren Büyük Selçuklu Devleti'ne, en parlak zamanını yaşatan hükümdar kimdir?

• A) Sultan Sencer
• B) Tuğrul Bey
• C) Sultan Melikşah ✓
• D) Sultan Alparslan

Sultan Melikşah (1072-1092), Büyük Selçuklu Devleti'nin sınırlarını en geniş hale getiren ve kültürel, bilimsel açıdan en parlak dönemini yaşatan sultandır.

23. Büyük Selçuklu Devleti'nde, çarşı-pazar denetimini yapan, tartı ve ölçüleri kontrol eden, fiyatları belirleyen (narh kesen) görevliye ne ad verilirdi?

• A) Kadı
• B) Atabey
• C) Muhtesip ✓
• D) Subaşı

Muhtesip, günümüzdeki 'zabıta' ve 'belediye' görevlerini yürüten kişidir. Ticaretin dürüstçe yapılmasını sağlar, hilekarları cezalandırır ve şehrin genel düzeninden (loncalar aracılığıyla) sorumlu olurdu.

24. Büyük Selçuklu Devleti'nde, Sultan Melikşah'ın ölümünden sonra oğulları (Berkyaruk, Sencer, Mehmet Tapar) arasında yaşanan taht kavgaları dönemine ne ad verilir?

• A) Lale Devri
• B) Ankara Savaşı
• C) Fetret Devri ✓
• D) Duraklama Dönemi

Sultan Melikşah'ın 1092'deki ölümünden, Sultan Sencer'in 1118'de otoriteyi sağlamasına kadar geçen taht kavgaları ve karışıklık yıllarına 'Selçuklu Fetret Devri' denir. Adaylar genellikle 'Fetret Devri' kavramını sadece Osmanlı Devleti'nde 1402 Ankara Savaşı sonrasında yaşanan dönem zannederler. Ancak fetret, kelime anlamı olarak 'iki padişah/hükümdar arasında geçen, başsız ve otoritesiz karışıklık dönemi' demektir ve Büyük Selçuklu tarihinde de bu isimle anılan meşhur bir dönem bulunmaktadır.

25. Aşağıdakilerden hangisi ilk Türk İslam devletlerinde bulunan divanlardan biri değildir?

• A) Divan-ı Hümayun ✓
• B) Divan-ı İstifa
• C) Divan-ı İnşa
• D) Divan-ı Arz

Divan-ı Hümayun Osmanlı Devleti'ne ait bir kurumdur. Diğerleri (İnşa, İstifa, Arz, İşraf) genelde Büyük Selçuklu ve diğer Türk-İslam devletlerinde bulunur.