İslamiyet Öncesi Türk Tarihi 2

1. Uygur hükümdarı Bögü Kağan'dan sonra başa geçen hükümdarların 'Ay Tengride kut bulmuş' unvanını kullandıkları görülmüştür. Buna göre yaşanan değişikliğin nedeni, Uygurların aşağıda verilen hangi inanç sistemine girmesi ile ilgilidir?

• A) Hristiyanlık
• B) Şamanizm
• C) İslamiyet
• D) Maniheizm ✓

Uygurlar, hükümdarları Bögü Kağan zamanında Maniheizm dinini kabul etmişlerdir. Mani inancında 'ay veya ışık' kutsal kabul edilmektedir. Bu yüzden Bögü Kağan'dan sonra gelen Uygur hükümdarları 'Ay Tengride kut bulmuş' unvanını kullanmışlardır.

2. Orta Asya'da kurulan ve İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Hazarlar
• B) Karahanlılar ✓
• C) Uygurlar
• D) Göktürkler

• Kritik Ayrım: Tarihte İslamiyet'i kabul eden 'ilk Türk devleti' İtil Bulgarlarıdır (Avrupa). Ancak soru 'Orta Asya'da kurulan' dediği için doğru cevap Karahanlılar'dır. • Karahanlılar (840-1212): Satuk Buğra Han döneminde İslamiyet'i resmi din ilan etmişler ve Orta Asya Türk-İslam kültürünün temellerini atmışlardır.

3. Kırgızlara ait olan ve günümüzde de varlığını sürdüren, dünyanın en uzun destanı olarak bilinen eser hangisidir?

• A) Manas Destanı ✓
• B) Göç Destanı
• C) Oğuz Kağan Destanı
• D) Ergenekon Destanı

Manas Destanı, Kırgız Türklerinin milli kahramanı Manas'ın ve onun soyunun maceralarını anlatan, yüz binlerce mısradan oluşan dünyanın en uzun destanıdır. Günümüzde hala 'Manasçı' adı verilen anlatıcılar tarafından yaşatılmaktadır.

4. İslamiyet öncesi Türklerde kağanın eşine verilen unvan nedir?

• A) Şad
• B) Yabgu
• C) Tigin
• D) Katun ✓

Kağanın eşine 'Katun' veya 'Hatun' denirdi. Katun, devlet yönetiminde söz sahibiydi, Kurultay'a katılır, elçi kabul eder ve kağan olmadığında devleti vekaleten yönetebilirdi.

5. Orta Asya'da kurulan Türk devletlerinin kısa sürede yıkılmasında _'ikili teşkilat'_ ve _'kut anlayışı'_ dışında hangi faktör etkili olmuştur?

• A) Töreye çok bağlı kalmaları
• B) Çin'in entrikaları ve 'böl-parçala-yönet' politikası ✓
• C) Yerleşik hayata geçmeleri
• D) Ordu-millet anlayışına sahip olmaları

Çin, askeri olarak yenemediği Türk devletlerini (özellikle Hun ve Göktürkler) içten zayıflatmak için sürekli entrikalar düzenlemiştir. Türk beylerini birbirine düşürmüş, prenseslerle evlilik yoluyla casusluk yapmış ve 'böl-parçala-yönet' politikasıyla devletlerin yıkılmasına neden olmuştur.

6. İstanbul'u (Konstantinopolis) kuşatan ilk Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Peçenekler
• B) Avarlar ✓
• C) Hunlar (Avrupa Hunları)
• D) Göktürkler

Avar Kağanlığı, 619 ve 626 yıllarında Sasani İmparatorluğu ile ittifak yaparak İstanbul'u iki kez kuşatmıştır. Bu kuşatmalar, Türk tarihinde İstanbul'a yönelik ilk girişimlerdir.

7. Türk tarihinde kendi adına para bastıran ilk Türk hükümdarı kimdir?

• A) Bögü Kağan (Uygurlar)
• B) Baga Tarkan (Türgişler) ✓
• C) Mete Han (Büyük Hun)
• D) Bilge Kağan (Göktürkler)

Türgişler (veya Türkeşler), Batı Göktürk Kağanlığı'nın yıkılmasından sonra kurulan bir Türk devletidir. Hükümdarları Baga Tarkan, Türk tarihinde kendi adına para bastıran ilk hükümdar olarak bilinir.

8. İtil Bulgarları hangi hükümdar zamanında İslamiyet'i devletin resmî dini olarak kabul etmiştir?

• A) İlteber Almış Han ✓
• B) Kubrat Han
• C) Asparuh Han
• D) Boris Han

İtil Bulgarlar İlteber Almış Han Zamanı'nda ticari faaliyetler esnasında tanıştıkları İslam dinini 922 yılında kabul etmişlerdir. İlteber Almış Han da Müslüman olduktan sonra adını Cafer bin Abdullah olarak değiştirmiştir.

9. Türk tarihinde _'devlet'_ anlamına gelen terim aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İl ✓
• B) Kut
• C) Ordu
• D) Töre

İslamiyet öncesi Türkçede 'İl' veya 'El' kelimesi 'devlet' anlamına gelmekteydi. 'İl gider, töre kalır' sözü, devletin (il) temelinin hukuk (töre) olduğunu gösteren ünlü bir sözdür.

10. İslam öncesi Türk devletlerinden hangisi kendi ordusuna ücretli askerler almıştır?

• A) Kırgızlar
• B) Hazarlar ✓
• C) Karluklar
• D) Uygurlar

Hazarlar Devleti'nde ücretli askerler görev yapmıştır. Bu durum İslam öncesi Türk ordu yapısındaki tek istisnai durumdur.

11. Aşağıdaki destanlardan hangisi _Asya Hun_ hükümdarı Mete Han'ın hayatını ve fetihlerini anlatır?

• A) Ergenekon Destanı
• B) Türeyiş Destanı
• C) Oğuz Kağan Destanı ✓
• D) Göç Destanı

Oğuz Kağan Destanı, Türklerin efsanevi atası Oğuz Kağan'ın hayatını anlatır. Tarihçiler, destandaki Oğuz Kağan karakterinin Büyük Hun Hükümdarı Mete Han ile aynı kişi olduğunu kabul etmektedir.

12. Uygurların, Soğd alfabesini temel alarak geliştirdikleri ve daha sonra Moğolların da kullandığı alfabe hangisidir?

• A) Arap Alfabesi
• B) Göktürk Alfabesi
• C) Uygur Alfabesi ✓
• D) Kiril Alfabesi

Göktürk alfabesinden sonra kullanılan Uygur alfabesi, Soğd kökenli olup sağdan sola bitişik yazılırdı. Uygurlar bu alfabe ile matbaayı kullanarak birçok eser basmışlardır. Cengiz Han döneminde Moğollar da bu alfabeyi resmi yazı dili olarak kabul etmişlerdir.

13. Avrupa Hun hükümdarı Attila'nın Bizans (Doğu Roma) üzerine düzenlediği seferlerin temel amacı neydi?

• A) Bizans ile ticaret yollarını açmak
• B) Bizans'ı Hristiyanlıktan çıkarmak
• C) Bizans'ı vergiye bağlamak ve askeri gücünü kırmak ✓
• D) İstanbul'u fethedip başkent yapmak

Attila, Balkan Seferleri (I. ve II.) ile Bizans'ı ağır yenilgilere uğratmıştır. Amacı, Bizans'ın gücünü kırmak ve onları yıllık vergiye bağlamaktı. Bu seferler sonucunda Margos ve Anatolios Antlaşmaları imzalanmış ve Bizans ağır vergilere bağlanmıştır.

14. İlk Türk devletlerinde, Gök Tanrı'nın kağanı (hükümdarı) yetkilendirdiği güç unsurları arasında; I. kut, II. ülüg, III. küç yukarıdakilerden hangileri yer alır?

• A) I ve II
• B) Yalnız III
• C) Yalnız I
• D) I, II ve III ✓

Orhun Kitabeleri'nde Tanrı'nın hükümdarı 'kut' (siyasi iktidar sahibi olabilme), 'ülüg' (ülüş) (Tanrı'nın o ülkeye verdiği bolluk ve bereketi artıracak iktisadi güç) ve 'küç' (Tanrı'nın kağana verdiği savaş yeteneğini artırdığı güç anlamındaki kelime) gibi yetkiler ile donattığı anlatılmıştır.

15. İslamiyet öncesi Türklerin mezarlarında (kurgan) bulunan Pazırık Halısı ve Altın Elbiseli Adam Zırhı gibi eserler aşağıdakilerden hangisinin kanıtıdır?

• A) Tümüyle yerleşik hayata geçtiklerinin
• B) Maden işlemeciliği ve dokumacılıkta ileri bir seviyeye ulaştıklarının ✓
• C) Sadece savaş aletleri üretimine önem verdiklerinin
• D) Yazılı kültür evresine henüz geçemediklerinin

Pazırık Kurganı'nda bulunan dünyanın en eski düğümlü halısı (Pazırık Halısı) Türklerin dokumacılıkta, Esik Kurganı'nda bulunan binlerce altın parçadan oluşan 'Altın Elbiseli Adam' zırhı ise maden işlemeciliğinde (kuyumculuk) ne kadar ileri bir uygarlık seviyesine ulaştıklarını göstermektedir. Bu eserler taşınabilir sanat eserleri olup yerleşik hayata geçildiğinin kesin kanıtı sayılmazlar.

16. İslamiyet öncesi Türklerde _'ordu-millet'_ anlayışı neyi ifade eder?

• A) Sadece kağanın savaşa katılması
• B) Ordunun sadece paralı askerlerden oluşması
• C) Gerektiğinde kadın-erkek, genç-yaşlı herkesin asker olması ✓
• D) Ordunun yerleşik hayata geçmesi

Göçebe yaşam tarzı ve sürekli dış tehditler nedeniyle, Türklerde 'ordu-millet' anlayışı gelişmiştir. Bu anlayışa göre, barış zamanında normal bir hayat süren (hayvancılık vb.) herkes, savaş zamanında (kadınlar dahil) asker olarak kabul edilir ve savaşa katılırdı.

17. Kürşad ihtilalinden sonra bağımsızlık ateşini yeniden yakarak Çin'e karşı başlattığı isyanı başarıya ulaştıran ve II. Göktürk Devleti'ni kuran lider kimdir?

• A) Bumin Kağan
• B) Kutluk Kağan ✓
• C) Kürşad
• D) Bilge Kağan

Kürşad'ın 639 yılındaki isyanı başarısız olsa da milli bilinci uyandırmıştır. 682 yılında Kutluk Kağan (İlteriş), Çin'e karşı başlattığı isyanı başarıya ulaştırarak devleti resmen kurmuştur. İsyanı 'devletleşmeye' dönüştüren Kutluk Kağan'dır.

18. 552 yılında kurulan Göktürk Devleti'ne en parlak zamanı yaşatan ve o dönem için dünyanın en güçlü devletlerinden biri hâline getiren devlet adamı kimdir?

• A) Bumin Kağan
• B) Taspar Kağan
• C) Mete Han
• D) Mukan Kağan ✓

552 yılında Bumin Kağan tarafından kurulan Göktürk Devleti en parlak zamanını Mukan Kağan Zamanı'nda yaşamıştır. Bu dönemde devletin sınırları Kore'den Karadeniz'e kadar uzanırken tüm Töles (Türk) boyları ve yabancı milletler Göktürkler hâkimiyeti altına girmiştir. Mukan Kağan Zamanı'nda Göktürkler dünyanın en güçlü devletlerinden biri hâline gelmiştir.

19. Göktürk Kağanı İstemi Yabgu'nun 'Atalarımızdan işittik ki Roma İmparatorluğu elçileri geldiği zaman bu bizim için artık yeryüzünü fethedeceğimize delalet eder.' şeklindeki bu sözleri ilk Türklerde görülen hangi kavram ile ilişkilidir?

• A) Kut
• B) Cihan hâkimiyeti ✓
• C) Ayuki
• D) Kurultay

İslam öncesi Türklerde olan Türk Cihan Hâkimiyeti; dünya üzerinde tek bir Türk imparatorluğunu olması ve tüm dünyayı bu çatı altında yönetme hedefidir.

20. Avar egemenliği altındayken Töles İsyanı'nı bastıran ve Avar hakanının kızını isteyen, ancak hakanın "Siz bizim köle demircilerimizsiniz" hakaretine kızıp Avarlara karşı isyan ederek 552'de Göktürk Devleti'ni kuran Türk hükümdar kimdir?

• A) Bumin Kağan ✓
• B) Kutluk Bilge Kül Kağan
• C) Kutluk Kağan
• D) Bilge Kağan

Avarların egemenliği altındaki Töles İsyanı'nı bastıran Bumin Kağan, bu hizmetine karşılık Avar Hakanı'ndan kızını istemiştir. Hakanın "Siz bizim köle demircilerimizsiniz" şeklindeki hakaret dolu reddi üzerine Bumin Kağan, Töles boylarını da arkasına alarak Avarlara isyan etmiş ve 552'de Göktürk Devleti'ni kurmuştur. Doğru cevap A seçeneğidir.

21. Hangi Uygur hükümdarı zamanında Manihaizm devletin resmî dini hâline gelmiştir?

• A) Bilge Kağan
• B) Baga Tarkan
• C) Moyen Çor
• D) Bögü Kağan ✓

759-780 yılları arasında Uygur hükümdarı olan Bögü Kağan Zamanı'nda, Manihaizm devletin resmî dini hâline gelmiştir.

22. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde hükümdarın erkek çocuklarına verilen unvan nedir?

• A) Yabgu
• B) Tigin ✓
• C) Şad
• D) Ata

Tigin, kağanın erkek çocuğuna (prens) verilen unvandı. Tiginler, devlet tecrübesi kazanmaları için 'Şad' unvanıyla bir bölgenin yöneticisi olarak görevlendirilirlerdi.

23. Mete Han'ın Çin'i yenilgiye uğratmasına rağmen Çin topraklarına yerleşmemesinin temel nedeni nedir?

• A) Çin iklimine alışamayacaklarını düşünmesi
• B) Çin ordusundan çekinmesi
• C) Kalabalık Çin nüfusu içinde asimile olmaktan korkması ✓
• D) Çin imparatoru ile akrabalık kurması

Mete Han, Türklerin kalabalık Çin nüfusu içinde eriyip Türklük özelliklerini kaybedeceğini (asimile olacağını) öngörmüştür. Bu yüzden Çin'i topraklarına katmak yerine, onları vergiye bağlamayı ve kontrol altında tutmayı tercih etmiştir.

24. Avrupa Hun Devleti ile Bizans İmparatorluğu arasında 434 yılında yapılan hangi antlaşmayla, Bizans'ın Hunlara bağlı kavimlerle görüşme ve antlaşma yapmaması ve bu iki ülke arasındaki ticaretin sadece sınır kapılarında yapılması kararları alınmıştır?

• A) Kuzey Şansi Antlaşması
• B) Margos Antlaşması ✓
• C) Kadeş Antlaşması
• D) Anatolyos Antlaşması

Avrupa Hun Devleti hükümdarı Attila, Hun-Bizans ilişkilerini yeniden düzenlemek istemiştir. 434 senesinde Hun sınırına gelen bir Bizans elçi heyeti bu konuda Attila'ya beklediği fırsatı vermiştir. Bizans elçilerini Tuna ve Morova nehirlerinin birleştiği yerdeki Margos Kalesi önünde karşılayan Attila; esir takası, iki ülke arasındaki ticaret ve Bizans'ın ödediği vergiyi iki katına çıkarma şartlarıyla Margos Antlaşması'nı imzalamıştır.

25. İslam öncesi Türklerde savaş zamanı düşman ordusunun durumunun öğrenilmesi amacıyla gönderilen keşif birliğine ne isim verilmiştir?

• A) Akıncı
• B) Yelme ✓
• C) Süvari
• D) Böri

"Yelme" İslam öncesi Türklerde görülen keşif birliklerine verilen isimdir. Diğer kavramlardan Böri; Göktürklerde kağanlara ait muhafız birliği, Kut; devleti yönetme yetkisinin Tanrı tarafından bir aileye verilmesi, Süvari; atlı birlik, Akıncı ise Türk İslam devletlerinde sınır boylarını koruyan asker demektir.