Karma Test 19

1. Türk-İslam tarihinde hassa ordusunun temeli hangi devlet zamanında atılmıştır?

• A) Gazneliler
• B) Karahanlılar ✓
• C) Anadolu Selçukluları
• D) Büyük Selçuklular

Karahanlılar, Türk-İslam tarihinde hassa ordusunun (doğrudan hükümdara bağlı özel ordu) temellerini atmışlardır. Hassa ordusu, devşirme sistemiyle oluşturulan, maaşlı ve sürekli savaşa hazır askerlerden oluşurdu. Bu sistem, sonraki Türk-İslam devletlerinde de uygulanmış ve Osmanlı Devleti'nde Yeniçeri Ocağı olarak gelişmiştir.

2. Büyük Selçuklularda devşirme kökenli olup doğrudan hükümdara bağlı olan, maaşlı, saray muhafızlarına ne denilir?

• A) Kapıkulu
• B) Gulaman-ı Saray ✓
• C) Sipahi
• D) Yeniçeri

Gulaman-ı Saray, Büyük Selçuklu Devleti'nde devşirme sistemiyle toplanan, doğrudan hükümdara bağlı olan ve maaş alan saray muhafızlarıdır. Bu askerler, hükümdarın güvenliğinden sorumludur ve savaş zamanında da önemli roller oynarlardı. Gulaman-ı Saray sistemi, Osmanlı Devleti'nde Kapıkulu askerlerinin temelini oluşturmuştur.

3. Büyük Selçuklularda İran asıllı yöneticilerin ön plana çıkması öncelikle neye sebep olmuştur?

• A) Devletin güçlenmesine
• B) Türkmenlerin küsmelerine ✓
• C) Kültürel zenginleşmeye
• D) Ekonomik gelişmeye

Büyük Selçuklu Devleti'nde İran asıllı yöneticilerin (özellikle Nizamülmülk gibi vezirlerin) ön plana çıkması, Türkmenlerin devlet yönetiminden uzaklaştırılmasına neden olmuştur. Bu durum, Türkmenlerin devlete olan bağlılığını azaltmış ve zamanla isyanlara yol açmıştır. Türkmenler, devletin kuruluşunda önemli rol oynamışlardı ancak zamanla ikinci plana itilmişlerdir.

4. Türk-İslam devletlerinde Şer'i davalara bakan görevli kimdir?

• A) Kadı ✓
• B) Kadı'l-Kudat
• C) Kadıasker
• D) Emir-i Dad

Kadı, Türk-İslam devletlerinde İslam hukukuna (şeriat) göre davalara bakan yargıçtır. Kadılar, medrese eğitimi almış, hukuk bilgisi olan kişiler arasından seçilirdi. Şer'i davalar (evlenme, boşanma, miras, ticaret vb.) kadılar tarafından çözülürdü. Kadı sistemi, Osmanlı Devleti'nde de devam etmiş ve önemli bir yargı kurumu olmuştur.

5. Büyük Selçuklularda örfi davaların başında bulunan görevliye ne denir?

• A) Kadı'l-Kudat
• B) Kadıasker
• C) Emir-i Dad ✓
• D) Kadı

Emir-i Dad, Büyük Selçuklu Devleti'nde örfi (sultanın koyduğu) hukuka göre davalara bakan yüksek yargıçtır. Şer'i davalar kadılar tarafından, örfi davalar ise Emir-i Dad tarafından görülürdü. Emir-i Dad, adalet işlerinden sorumlu olan ve hükümdarın adalet temsilcisi olan görevlidir. Bu sistem, Osmanlı Devleti'nde de devam etmiştir.

6. Türk-İslam devletlerinde kadıların başında bulunan ve kadıları kontrol eden görevli kimdir?

• A) Emir-i Dad
• B) Kadı
• C) Kadı'l-Kudat ✓
• D) Kadıasker

Kadı'l-Kudat (Kadıların Kadısı), Türk-İslam devletlerinde tüm kadıların başında bulunan ve onları denetleyen en yüksek yargıçtır. Bu görevli, kadıların atanmasından, görevden alınmasından ve denetlenmesinden sorumludur. Kadı'l-Kudat, adalet sisteminin en üst makamıdır ve hükümdara doğrudan bağlıdır.

7. Büyük Selçuklularda ordu içindeki anlaşmazlıklara bakan görevliye ne denirdi?

• A) Emir-i Dad
• B) Kadı
• C) Kadıasker ✓
• D) Kadı'l-Kudat

Kadıasker (Kazasker), Büyük Selçuklu Devleti'nde ordu içindeki hukuki işlere bakan görevlidir. Askerler arasındaki anlaşmazlıkları çözer, askeri davalara bakar ve ordu disiplinini sağlardı. Bu görev, Osmanlı Devleti'nde de devam etmiş ve Kazaskerlik makamı olarak önemli bir konuma gelmiştir.

8. Türk-İslam devletlerinde köylü sebepsiz yere toprağı üç yıl işlemezse kendisinden hangi vergi alınır?

• A) Öşür
• B) Haraç
• C) Cizye
• D) Çiftbozan ✓

Çiftbozan vergisi, Türk-İslam devletlerinde toprağını sebepsiz yere üç yıl üst üste işlemeyen köylülerden alınan ceza vergisidir. Bu vergi, tarımsal üretimin sürekliliğini sağlamak ve toprakların boş kalmasını önlemek amacıyla konulmuştur. Çiftbozan vergisi, Osmanlı Devleti'nde de uygulanmıştır.

9. Büyük Selçuklularda gelirleri hükümdar ve ailesine ayrılan topraklara ne ad verilir?

• A) Miri Arazi
• B) Has Arazi ✓
• C) İkta
• D) Haraci

Has Arazi, Büyük Selçuklu Devleti'nde yıllık geliri 100 bin akçeden fazla olan ve doğrudan hükümdar ve ailesine ayrılan topraklardır. Bu toprakların gelirleri, saray giderleri ve hükümdarın kişisel harcamaları için kullanılırdı. Has araziler, devletin en verimli toprakları arasındaydı.

10. Türk-İslam tarihinde devlet kasasından para çıkmadan asker yetiştirilmesine, üretimin arttırılmasına ve ekonominin canlandırılmasına olanak sağlayan sistem nedir?

• A) Has Sistemi
• B) Vakıf Sistemi
• C) İkta Sistemi ✓
• D) Tımar Sistemi

İkta Sistemi, Türk-İslam devletlerinde uygulanan bir toprak ve askerlik sistemidir. Bu sistemde, devlet topraklarını askerlere ve memurlara geçici olarak verir, onlar da bu toprakların gelirleriyle geçinir ve savaş zamanında asker beslerlerdi. İkta sistemi, devlet hazinesinden para harcamadan büyük bir ordu beslenmesini sağlamış, tarımsal üretimi artırmış ve ekonominin canlanmasına katkıda bulunmuştur. Bu sistem, Osmanlı Devleti'nde Tımar Sistemi olarak devam etmiştir.

11. Büyük Selçuklularda gayrimüslimlere ekip biçmeleri karşılığında verilen, gelirleri hazineye aktarılan araziye ne denilir?

• A) Miri Arazi
• B) İkta
• C) Haraci ✓
• D) Has Arazi

Haraci arazi, Büyük Selçuklu Devleti'nde gayrimüslimlere verilen ve gelirleri doğrudan devlet hazinesine aktarılan topraklardır. Bu toprakların sahipleri, toprağı işleyebilir ancak gelirlerinin bir kısmını devlete vergi olarak öderlerdi. Haraci sistem, devletin gelir kaynaklarını artırmış ve toprakların işlenmesini sağlamıştır.

12. Büyük Selçuklularda ilk para kimin döneminde bastırılmıştır?

• A) Melikşah
• B) Alparslan
• C) Tuğrul Bey ✓
• D) Çağrı Bey

Tuğrul Bey döneminde Büyük Selçuklu Devleti, ilk kez kendi adına para bastırmıştır. Para bastırmak, bağımsızlığın önemli simgelerinden biridir. Tuğrul Bey'in bastırdığı paralar, devletin ekonomik bağımsızlığını ve siyasi gücünü gösterir. Bu paralar, ticaretin gelişmesine de katkıda bulunmuştur.

13. Abbasilerin kurduğu Fütüvvet Teşkilatı Selçuklularda hangi ismi almıştır?

• A) Esnaf Teşkilatı
• B) Lonca Teşkilatı
• C) Gedik Teşkilatı
• D) Ahilik Teşkilatı ✓

Ahilik Teşkilatı, Abbasiler döneminde kurulan Fütüvvet Teşkilatı'nın Anadolu'daki Türk versiyonudur. Ahilik, esnaf ve zanaatkarların örgütlendiği, mesleki eğitim veren, kalite kontrolü yapan ve sosyal yardımlaşmayı sağlayan bir teşkilattır. Ahi Evran tarafından Anadolu'da yaygınlaştırılmıştır. Ahilik, Osmanlı Devleti'nin kuruluşunda da önemli rol oynamıştır.

14. Selçuklularda üretimde kalite ve disiplini sağlamak amacıyla kurulan, mesleki eğitim veren, haksız rekabeti engelleyerek fiyatları kontrol eden birime ne ad verilir?

• A) Ahilik Teşkilatı ✓
• B) Lonca Teşkilatı
• C) Esnaf Teşkilatı
• D) Gedik Teşkilatı

Ahilik Teşkilatı, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde esnaf ve zanaatkarların örgütlendiği bir teşkilattır. Ahilik, üretimde kaliteyi sağlar, mesleki eğitim verir, haksız rekabeti önler ve fiyatları kontrol eder. Ayrıca sosyal yardımlaşmayı sağlar ve gençlere meslek öğretir. Ahilik, Anadolu'nun ekonomik ve sosyal hayatında önemli bir rol oynamıştır.

15. Karahanlılar hangi alfabeyi kullanmışlardır?

• A) Arap Alfabesi
• B) Uygur Alfabesi'ni ✓
• C) Göktürk Alfabesi
• D) Latin Alfabesi

Karahanlılar, Uygur alfabesini kullanmışlardır. Uygur alfabesi, Göktürk alfabesinden sonra Türklerin kullandığı önemli bir yazı sistemidir. Karahanlılar döneminde Türkçe, Arapça ve Farsça eserler yazılmıştır. Uygur alfabesi, Karahanlıların kültürel mirasının önemli bir parçasıdır.

16. Orta Asya'da yoğun bir şekilde görülen hangi sanat dalları İslamiyet'in etkisiyle önemini kaybetmiştir?

• A) Hat ve tezhip
• B) Müzik ve dans
• C) Mimari ve çini
• D) Resim ve heykelcilik ✓

İslamiyet öncesi Orta Asya'da resim ve heykelcilik sanatları gelişmişti. Ancak İslamiyet'in yasakladığı canlı varlıkların tasvir edilmesi nedeniyle bu sanat dalları önemini kaybetmiştir. Bunun yerine hat sanatı, tezhip, minyatür, çini ve mimari gibi sanat dalları gelişmiştir. İslam sanatı, soyut ve geometrik desenlere yönelmiştir.

17. Kaşgarlı Mahmut tarafından kaleme alınan, içinde ilk dünya haritasının yer aldığı ve ilk Türkçe sözlük olan eser hangisidir?

• A) Divan-ı Lügat-it Türk ✓
• B) Atabetü'l-Hakayık
• C) Siyasetname
• D) Kutadgu Bilig

Divan-ı Lügat-it Türk, Kaşgarlı Mahmut tarafından 11. yüzyılda yazılmış, Türkçenin ilk sözlüğü ve dil bilgisi kitabıdır. Eser, Arapça yazılmış ve Türkçe kelimelerin anlamlarını, kullanımlarını açıklar. İçinde ilk dünya haritası da bulunur. Bu eser, Türk dili ve kültürü hakkında çok değerli bilgiler içerir ve Türkoloji'nin temel kaynaklarından biridir.

18. Karahanlılar döneminde Türklerin İslamiyet'e geçmesi ile ilgili bilgi veren destan hangisidir?

• A) Oğuz Kağan Destanı
• B) Manas Destanı
• C) Satuk Buğra Han Destanı ✓
• D) Ergenekon Destanı

Satuk Buğra Han Destanı, Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han'ın İslamiyet'i kabul etmesini ve Türklerin İslamlaşma sürecini anlatan bir destandır. Bu destan, Türklerin İslamiyet'e geçiş sürecini ve bu süreçte yaşananları anlatır. Destan, Türk-İslam kültürünün önemli bir parçasıdır.

19. Büyük Selçuklularda ünlü devlet adamı Nizamülmülk tarafından Farsça yazılan ve devletin hayat tarzı ile aksayan yanlarını ele alan eserin adı nedir?

• A) Kutadgu Bilig
• B) Atabetü'l-Hakayık
• C) Siyasetname ✓
• D) Divan-ı Lügat-it Türk

Siyasetname, Nizamülmülk tarafından 11. yüzyılda Farsça yazılmış, devlet yönetimi hakkında önemli bir eserdir. Eser, devlet yönetiminin nasıl olması gerektiğini, hükümdarın görevlerini, devlet teşkilatını ve aksayan yönleri ele alır. Siyasetname, İslam dünyasında devlet yönetimi konusunda yazılmış en önemli eserlerden biridir ve sonraki dönemlere örnek olmuştur.

20. Aslan Gazi Topgaç tarafından Merv'de açılan ilk Türk-İslam medresesi hangi devlete aittir?

• A) Anadolu Selçukluları'na
• B) Gazneliler'e
• C) Karahanlılar'a ✓
• D) Büyük Selçuklular'a

Aslan Gazi Topgaç tarafından Merv'de açılan medrese, Türk-İslam tarihinde kurulan ilk medresedir. Medrese, İslam dünyasında eğitim kurumlarının temelini oluşturmuştur. Karahanlılar, eğitim alanında öncü olmuşlar ve medrese sistemini geliştirmişlerdir. Bu medreseler, sonraki Türk-İslam devletlerine örnek olmuştur.

21. Selçuklularda ilk medrese kimin zamanında nerede açılmıştır?

• A) Sultan Sencer döneminde Merv'de
• B) Alparslan döneminde Bağdat'ta
• C) Melikşah döneminde İsfahan'da
• D) Tuğrul Bey döneminde Nişabur'da ✓

Tuğrul Bey döneminde Nişabur'da açılan medrese, Büyük Selçuklu Devleti'nin ilk medresesidir. Medrese, İslami ilimlerin öğretildiği, öğrencilere burs verilen ve eğitimin ücretsiz olduğu bir kurumdur. Nişabur Medresesi, Selçukluların eğitim alanındaki öncülüğünü gösterir.

22. Büyük Selçuklularda ünlü devlet adamı Nizamülmülk tarafından Bağdat'ta yaptırılan ve başmüdürlüğünü İmam-ı Gazali'nin yaptığı medresenin adı nedir?

• A) Nizamiye Medresesi ✓
• B) İsfahan Medresesi
• C) Merv Medresesi
• D) Nişabur Medresesi

Nizamiye Medresesi, Nizamülmülk tarafından 1067 yılında Bağdat'ta kurulmuş, İslam dünyasının en ünlü eğitim kurumlarından biridir. Medresenin başmüdürlüğünü ünlü İslam alimi İmam-ı Gazali yapmıştır. Nizamiye Medresesi, İslami ilimlerin öğretildiği, öğrencilere burs verilen ve eğitimin ücretsiz olduğu bir kurumdur. Bu medrese, sonraki dönemlerde kurulan medreselere örnek olmuştur.

23. Türk-İslam devletlerinde medreselerin gelirleri hangi kurumca karşılanmıştır?

• A) Vakıflar ✓
• B) Hazine
• C) Ticaret Gelirleri
• D) İkta Gelirleri

Türk-İslam devletlerinde medreselerin gelirleri, vakıflar tarafından karşılanmıştır. Vakıf, bir malın veya mülkün gelirlerinin hayır işlerine (eğitim, sağlık, sosyal yardım vb.) ayrılmasıdır. Vakıf sistemi, eğitimin ücretsiz olmasını, öğrencilere burs verilmesini ve medreselerin sürekli işlemesini sağlamıştır. Vakıf sistemi, Osmanlı Devleti'nde de devam etmiştir.

24. İlk Türk-İslam devletlerinde şehirlerin sosyo-ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak için inşa edilen, bünyesinde cami, hamam, bedesten, türbe, imarethane gibi yapıların bulunduğu toplu yapılara ne denir?

• A) Külliye ✓
• B) Medrese
• C) Darüşşifa
• D) Kervansaray

Külliye, İslam dünyasında bir cami etrafında toplanmış, şehrin sosyal, ekonomik ve kültürel ihtiyaçlarını karşılayan yapılar topluluğudur. Külliye içinde cami, medrese, hamam, bedesten (çarşı), türbe, imarethane (aşevi), kütüphane, hastane gibi yapılar bulunur. Külliye sistemi, şehir hayatının düzenlenmesinde önemli bir rol oynamıştır. Osmanlı Devleti'nde de külliye sistemi geliştirilmiştir.

25. İlk Türk-İslam devletlerinde külliye içinde bulunan yapılardan hangileri ücretlidir?

• A) Cami, Medrese
• B) Hamam, Bedesten ✓
• C) İmarethane, Darüşşifa
• D) Türbe, Kütüphane

Külliye içindeki yapılardan hamam ve bedesten (çarşı) ücretlidir. Hamam, temizlik ve sosyal bir mekandır ve giriş ücreti alınır. Bedesten ise değerli malların satıldığı kapalı çarşıdır ve ticari bir işlev görür. Diğer yapılar (cami, medrese, imarethane, hastane vb.) genellikle ücretsizdir ve vakıf gelirleriyle işletilir.