Osmanlı Kuruluş ve Yükselme Dönemi 3
Fatih Sultan Mehmet döneminde kurulan, dönemin en yüksek eğitim kurumu (üniversite) olan medrese hangisidir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Fatih Sultan Mehmet döneminde kurulan, dönemin en yüksek eğitim kurumu (üniversite) olan medrese hangisidir?
- A) İlk Medrese (İznik)
- B) Enderun Mektebi
- C) Sahn-ı Seman Medresesi ✓
- D) Süleymaniye Medresesi
Sahn-ı Seman Medreseleri, Fatih tarafından İstanbul'da kurulmuş, Fatih Külliyesi'nin bir parçasıdır. Dini bilimlerin yanı sıra matematik, tıp, astronomi gibi pozitif bilimlerin de okutulduğu, dönemin en kapsamlı üniversitesi (Darülfünun) niteliğindeydi.
2. Fatih Sultan Mehmet'in çıkardığı 'Kanunname-i Al-i Osman'ın temel amacı nedir?
- A) Ekonomiyi tamamen Türkleştirmek
- B) Donanmayı güçlendirmek
- C) Devlet yönetimini merkezileştirmek ve padişahın otoritesini artırmak ✓
- D) Balkanlar'da isyanları önlemek
Fatih Kanunnamesi, örfi hukuku (Töre) yazılı hale getirmiştir. Kardeş katli, Divan'a veziriazamın başkanlık etmesi gibi maddelerle taht kavgalarını önlemeyi ve padişahın mutlak otoritesini (merkeziyetçilik) güçlendirmeyi amaçlamıştır.
3. Kanuni Sultan Süleyman'ın 1520-1566 yılları arasındaki uzun saltanatı boyunca Kanuni unvanını almasının temel nedeni nedir?
- A) Çok görkemli binalar yaptırması
- B) Çok fazla savaş kazanması
- C) Yeni kanunlar çıkarması ve mevcut kanunları düzenlemesi ✓
- D) Hazinesini çok doldurması
Sultan Süleyman'a 'Kanuni' unvanının verilmesinin temel nedeni, Fatih Sultan Mehmet'in oluşturduğu kanun geleneğini (Fatih Kanunnamesi) sahiplenerek devam ettirmesi ve geliştirmesidir. Şeyhülislam Ebussuud Efendi ile iş birliği yaparak hazırladığı kanunnameler aracılığıyla devletin hukuki altyapısını (arazi, vergi, ceza hukuku) sistemleştirmiştir. Kanun çıkarması kadar var olan kanunları koruyup sürdürmesi de bu unvanın asıl kaynağıdır.
4. Kanuni, II. Selim ve III. Murad dönemlerine damgasını vuran, aslen Boşnak (Sokoloviçi) olan efsanevi veziriazam kimdir?
- A) Pargalı İbrahim Paşa
- B) Rüstem Paşa
- C) Köprülü Mehmed Paşa
- D) Sokollu Mehmed Paşa ✓
Sokollu Mehmed Paşa, Enderun'da yetişmiş bir devşirmedir. Kanuni'nin son yıllarından itibaren devlet yönetiminde büyük etki sahibi olmuş, II. Selim ve III. Murad dönemlerinde devleti fiilen yönetmiştir. Bu döneme 'Sokollu Dönemi' denir.
5. Osmanlı Devleti'nin Bizans İmparatorluğu ile yaptığı ilk savaş aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Pelekanon Savaşı
- B) Sazlıdere Savaşı
- C) Sırpsındığı Savaşı
- D) Koyunhisar Savaşı ✓
Koyunhisar (Bapheus) Savaşı (1302), Osman Bey döneminde Osmanlı kuvvetleri ile Bizans İmparatorluğu ordusu arasında yapılan ilk savaştır. Maltepe (Pelekanon) Savaşı ise Orhan Bey döneminde Bizans İmparatoru III. Andronikos'un bizzat ordunun başında katıldığı ilk savaştır. Bu ayrım tarih sınavlarında sıkça sorulmaktadır.
6. Osmanlı Devleti'nde vezir sayısının artmasıyla oluşturulan makama atanan ilk veziriazam (sadrazam) kimdir?
- A) Lala Şahin Paşa
- B) Pargalı İbrahim Paşa
- C) Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa ✓
- D) Köprülü Mehmet Paşa
Osmanlı Devleti'nde ilk VEZİR Orhan Bey döneminde atanan Alaeddin Paşa'dır. Ancak I. Murat döneminde vezir sayısının birden fazla olması üzerine, birinci veziri diğerlerinden ayırmak için 'VEZİRİAZAM' (Sadrazam) makamı oluşturulmuştur. Bu makama atanan İLK VEZİRİAZAM ise Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa'dır. 💡 ÖSYM Püf Noktası (Çok Sık Karıştırılır): • İlk Vezir: Alaeddin Paşa (Orhan Bey Dönemi) • İlk Veziriazam (Sadrazam): Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa (I. Murat Dönemi)
7. Osmanlı ordusunda yer alan '_tımarlı sipahi_'lerin temel görevi nedir?
- A) Vergi toplamak
- B) Savaşta ordunun süvari gücünü oluşturmak ✓
- C) Sarayın güvenliğini sağlamak
- D) Donanmayı yönetmek
Tımarlı sipahiler, Osmanlı ordusunun süvari gücünü oluştururdu. Tımar sistemi ile toprak verilen bu askerler, savaşta atlı birlikler olarak görev yapardı. Tımar sahipleri, bölgelerinden asker toplar, savaşa katılırdı. Bu sistem, Osmanlı'nın askeri gücünün temelini oluşturmuştur.
8. Osmanlı Devleti ile Haçlı ittifakı arasında yapılan ilk savaş hangisidir?
- A) Kosova Savaşı
- B) Sırpsındığı Savaşı ✓
- C) Varna Savaşı
- D) Niğbolu Savaşı
Sırpsındığı Savaşı (1364), Osmanlı Devleti ile Haçlı ittifakı arasında yapılan ilk savaştır. I. Murad döneminde yapılmış ve Osmanlı zaferi ile sonuçlanmıştır. Bu zafer, Osmanlı'nın Balkanlar'daki ilerleyişini hızlandırmıştır. İlk büyük meydan savaşı ise I. Kosova Savaşı (1389) kabul edilmektedir.
9. Osmanlı'nın Balkanlarda önemli hakimiyet kazandığı ve I. Murad'ın _şehit düştüğü_ savaş hangisidir?
- A) Niğbolu Savaşı
- B) Pelekanon Savaşı
- C) Sırpsındığı Savaşı
- D) I. Kosova Savaşı ✓
I. Kosova Savaşı (1389), Balkanlar'da Osmanlı hakimiyetinin güçlenmesinde önemli bir dönüm noktasıdır. I. Murad ile Sırp Kralı Lazar arasında yapılmış, Osmanlı zaferi ile sonuçlanmıştır. Savaşta I. Murad, savaş meydanını gezerken bir Sırp tarafından hançerlenerek şehit düşmüştür.
10. İstanbul'un fethinde kullanılan ve dönemin en büyük toplarından biri olan '_Şahi_' toplarını kim dökmüştür?
- A) Lala Şahin Paşa
- B) Piri Reis
- C) Barbaros Hayreddin
- D) Macar Urban ✓
Şahi topları, Macar asıllı top döküm ustası Urban tarafından dökülmüştür. İstanbul'un fethinde kullanılan bu toplar, dönemin en büyük toplarıydı. Urban, önce Bizans'a hizmet etmiş, sonra Osmanlı'ya geçmiştir. Şahi topları, surları yıkmada etkili olmuş, fethin başarısında önemli rol oynamıştır.
11. Osmanlı tarihinde '_Fetret Devri_' olarak adlandırılan dönem hangi savaş sonrası başlamıştır?
- A) Niğbolu Savaşı
- B) Ankara Savaşı ✓
- C) Varna Savaşı
- D) Kosova Savaşı
Ankara Savaşı (1402), Yıldırım Bayezid ile Timur arasında yapılmıştır. Bayezid esir düşmüş, Osmanlı Fetret Devri'ne (1402-1413) girmiştir. Bu dönemde şehzadeler arasında taht kavgaları yaşanmıştır. I. Mehmet (Çelebi Mehmet), 1413'te birliği sağlayarak Fetret Devri'ni sona erdirmiştir.
12. Osmanlı Devleti'nin _ilk deniz savaşı_ (Çalı Bey Savaşı) hangi devlet ile yapılmıştır?
- A) Bizans
- B) Venedik ✓
- C) Haçlılar
- D) Ceneviz
Osmanlı'nın ilk donanma savaşı, Çelebi Mehmet döneminde (1416) _Venedik_ ile yapılan Çalı Bey Savaşı'dır. Bu savaşta Osmanlı donanması yenilgiye uğramış olsa da, denizcilikte tecrübe kazanılmasını sağlamıştır.
13. Osmanlı tarihinde ilk defa padişahın _esir düştüğü_ savaş hangisidir?
- A) Kosova Savaşı
- B) Niğbolu Savaşı
- C) Ankara Savaşı ✓
- D) Varna Savaşı
Yıldırım Bayezid (1402), Ankara Savaşı'nda Timur'a esir düşmüştür. Bu savaş, Osmanlı'nın en büyük yenilgilerinden biridir. Bayezid, esir düştükten sonra 1403'te ölmüştür. Bu olay, Osmanlı'nın Fetret Devri'ne girmesine neden olmuştur.
14. Osmanlı Devleti'nde 'Salyanesiz' (Yıllıksız) eyaletlerde uygulanan; toprağın vergi gelirlerinin, maaş karşılığı asker (sipahi) ve memurlara bırakıldığı sistem hangisidir?
- A) İskân Politikası
- B) Tımar Sistemi ✓
- C) Millet Sistemi
- D) İltizam Sistemi
• Tanım: Tımar Sistemi, devletin (Miri) arazisinin vergi gelirlerinin, devlet görevlilerine hizmet karşılığı verilmesidir. Genellikle merkeze yakın eyaletlerde uygulanır. • Ayrım: Merkeze uzak (Salyaneli) eyaletlerde 'İltizam', imtiyazlı eyaletlerde (Kırım, Hicaz vb.) ise özel yönetim şekilleri uygulanmıştır.
15. Osmanlı tarihinde _ilk dini ve sosyal nitelikli isyan_ olarak bilinen olay hangisidir?
- A) Şahkulu İsyanı
- B) Patrona Halil İsyanı
- C) Şeyh Bedreddin İsyanı ✓
- D) Celali İsyanları
Şeyh Bedreddin İsyanı (1416), Çelebi Mehmet döneminde çıkmıştır. Fetret Devri'nin yarattığı sosyal ve ekonomik çöküntü ortamında 'ortak mülkiyet' fikriyle Ege ve Balkanlar'da yayılan büyük bir toplumsal isyandır ve zorlukla bastırılmıştır.
16. Osmanlı'da fethedilen toprakların kaydını (tahrir) tutan ve padişahın imzası olan '_Tuğra_'yı çeken Divan üyesi kimdir?
- A) Reis'ül Küttab
- B) Kazasker
- C) Nişancı ✓
- D) Kaptan-ı Derya
Nişancı, devletin tüm yazışmalarından, fermanlara ve antlaşmalara padişahın tuğrasını çekmekten sorumluydu. Ayrıca Tımar sisteminin temelini oluşturan arazi kayıtlarının (Tahrir Defterleri) tutulmasını sağlardı.
17. Osmanlı tarihinde _Kaptan-ı Derya_ (Deniz Kuvvetleri Komutanı) olarak Divan-ı Hümayun'a katılan ilk kişi kimdir?
- A) Piri Reis
- B) Turgut Reis
- C) Barbaros Hayreddin Paşa ✓
- D) Kemal Reis
Barbaros Hayreddin Paşa (Hızır Reis), Kanuni döneminde Osmanlı hizmetine girmiş ve Kaptan-ı Derya olarak Divan-ı Hümayun üyesi yapılmıştır. Bu, donanmaya ve denizciliğe verilen önemin arttığını gösteren çok önemli bir kurumsal gelişmedir.
18. Osmanlı'da adalet ve eğitim sisteminden sorumlu olan, _kadı ve müderrislerin_ atamasını yapan Divan üyesi kimdir?
- A) Nişancı
- B) Veziriazam
- C) Şeyhülislam
- D) Kazasker ✓
Kazasker (Kadı-asker), Divan'daki büyük davalara bakar ve aynı zamanda tüm adli (Kadı) ve eğitim (Müderris) teşkilatının başı olarak atamaları yapardı. Anadolu ve Rumeli Kazaskeri olarak ikiye ayrılırdı.
19. Osmanlı Devleti'nde, Hristiyan ve Yahudi gibi gayrimüslim toplulukların kendi dinlerine ve hukuklarına göre yönetildiği sisteme ne ad verilir?
- A) Tımar Sistemi
- B) İltizam Sistemi
- C) Millet Sistemi ✓
- D) Devşirme Sistemi
Millet Sistemi, Fatih Sultan Mehmet döneminde kurumsallaşmıştır. Bu sistemde gayrimüslimler (Rum Ortodoks Milleti, Ermeni Milleti, Yahudi Milleti vb.) 'din' esasına göre örgütlenmiş, kendi iç işlerinde serbest bırakılmış ve kendi dini liderleri (Patrik, Hahambaşı) tarafından yönetilmiştir.
20. Osmanlı Devleti'nde donanma komutanına (Amiral) verilen isim nedir?
- A) Yeniçeri Ağası
- B) Veziriazam
- C) Kazasker
- D) Kaptan-ı Derya ✓
Kaptan-ı Derya, Osmanlı donanmasının en üst rütbeli komutanıydı. Barbaros Hayreddin Paşa'dan itibaren Divan-ı Hümayun üyesi olmuşlar ve denizcilik işlerinin yanı sıra Cezayir-i Bahr-i Sefid (Ege Adaları) eyaletinin de beylerbeyi olmuşlardır.
21. Balkanların _kesin olarak_ Türk yurdu haline geldiğini ve Haçlıların Türkleri Balkanlardan atma ümidini sona erdiren savaş hangisidir?
- A) I. Kosova Savaşı (1389)
- B) Niğbolu Savaşı (1396)
- C) Varna Savaşı (1444)
- D) II. Kosova Savaşı (1448) ✓
II. Kosova Savaşı (1448), II. Murad döneminde Haçlılarla (János Hunyadi) yapılmıştır. Bu zafer, Haçlıların Balkanlardaki son büyük direnişini kırmış ve Türklerin Balkanlardaki hakimiyetini kesinleştirmiştir. (Malazgirt'in Anadolu için anlamı neyse, II. Kosova'nın Balkanlar için anlamı odur.)
22. Osmanlı'da 'Koca Sinan' olarak bilinen, _Süleymaniye Camii_, _Selimiye Camii_ ve _Şehzade Camii_ gibi başyapıtların mimarı kimdir?
- A) Sedefkar Mehmed Ağa
- B) Mimar Sinan ✓
- C) Mimar Hayreddin
- D) Mimar Kemalettin
Mimar Sinan, Kanuni, II. Selim ve III. Murad dönemlerinde 'Mimarbaşı' olarak görev yapmıştır. 'Çıraklık eseri' dediği Şehzade Camii, 'Kalfalık eseri' dediği Süleymaniye Camii ve 'Ustalık eseri' dediği Selimiye Camii (Edirne) ile Osmanlı mimarisinin zirvesidir.
23. Osmanlı Devleti'nde 1416 yılında çıkan dinî nitelikli ilk toplumsal ayaklanma aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Baba İshak İsyanı
- B) Mustafa Çelebi İsyanı
- C) Şeyh Bedrettin İsyanı ✓
- D) Baba Zünnun İsyanı
I.Mehmet Dönemi'nde, Osmanlı tarihinin dinî nitelikli ilk toplumsal ayaklanması "Şeyh Bedrettin İsyanı" ortaya çıkmıştır. Çıkan bu ayaklanma bastırılmış ve Şeyh Bedrettin yakalanarak idam edilmiştir.
24. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti ile Haçlılar arasında 1364 yılında yapılan Sırpsındığı Savaşı'nın sonuçlarından biri değildir?
- A) Balkanlar üzerine yapılan fetih hareketleri hızlanmıştır.
- B) Meriç Irmağı tamamen Osmanlının kontrolüne girmiştir.
- C) Macarların Balkanlar üzerinde etkisi azalmıştır.
- D) Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'daki hâkimiyeti kesinleşmiştir. ✓
1364 yılında Edirne ve Filibe'nin alınmasına tepki duyan Papa V.Urban'ın teşvikiyle Avrupa'da bir Haçlı ordusu oluşturuldu. Yapılan savaşı (Sırpsındığı Savaşı) Osmanlı Devleti kazandı. Balkanlar ise II.Kosova Savaşı'nın ardından kesin olarak Türk yurdu hâline gelmiştir.
25. Haçlıların II.Mehmet'in küçük yaşta tahta geçmesinden faydalanmak istemeleri, 1444 yılında Osmanlı - Haçlı savaşlarından hangisine neden olmuştur?
- A) II.Kosova Savaşı
- B) Varna Savaşı ✓
- C) I.Kosova Savaşı
- D) Ankara Savaşı
II.Murat, Edirne-Segedin Antlaşması'ndan sonra tahtını kendi isteğiyle oğlu II.Mehmet'e bıraktı. II.Mehmet'in küçük yaşta tahta geçmesinden yararlanmak isteyen Avrupa devletleri, Edirne-Segedin Antlaşması'nı bozarak Osmanlı Devletine karşı bir Haçlı birliği oluşturmuşlardır. Bunun üzerine devlet adamları II.Murat'ın tekrar başa geçmesini sağlamıştır. 1444 yılında Haçlılarla yapılan Varna Savaşı'nı ise Osmanlı Devleti kazanmıştır.