XX. Yüzyıl Osmanlı (Dağılma Dönemi) 1

1. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na girmesinde ve İttifak Devletleri safında yer almasında aşağıdakilerden hangisi temel etken olmuştur?

• A) Almanya ile ittifak yapması ✓
• B) Kapitülasyonların kaldırılması
• C) İtilaf Devletleri'nin saldırısı
• D) Balkan Savaşları'ndaki yenilgiler

Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na girmesindeki ve saflarını belirlemesindeki en temel diplomatik adım, kaybettiği toprakları geri alma ve siyasi yalnızlıktan kurtulma amacıyla 2 Ağustos 1914 tarihinde Almanya ile yaptığı gizli ittifak anlaşmasıdır. Bu anlaşmanın ardından yaşanan Goben ve Breslav gemileri kriziyle birlikte Osmanlı Devleti fiilen savaşa dahil olmuştur. Seçeneklerde yer alan Balkan Savaşları'ndaki yenilgiler Osmanlı'yı bu ittifaka iten dolaylı ve geçmiş nedenlerden biriyken, kapitülasyonların tek taraflı olarak kaldırılması girişimi ise savaş başladıktan sonra atılan adımlardan biridir. Bu nedenle savaşa katılımı doğrudan belirleyen gelişme Almanya ile ittifak yapılmasıdır.

2. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndaki en önemli _savunma zaferi_ hangi cephede kazanılmıştır?

• A) Sina Cephesi
• B) Çanakkale Cephesi ✓
• C) Filistin Cephesi
• D) Kafkas Cephesi

Çanakkale Cephesi (1915-1916), Osmanlı'nın I. Dünya Savaşı'ndaki en önemli zaferidir. İtilaf Devletleri'nin (İngiltere, Fransa) İstanbul'u ele geçirme ve Rusya'ya yardım götürme planı başarısız olmuş, Mustafa Kemal'in (Anafartalar Kahramanı) önderliğinde büyük bir zafer kazanılmıştır.

3. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı sırasında İtilaf Devletleri arasında _Orta Doğu topraklarını paylaştığı_ gizli antlaşma hangisidir?

• A) Sykes-Picot Antlaşması ✓
• B) Sevr Antlaşması
• C) Lozan Antlaşması
• D) Mondros Mütarekesi

Sykes-Picot Antlaşması (1916), Osmanlı topraklarının İtilaf Devletleri (İngiltere ve Fransa) arasında paylaşılmasını öngören gizli bir antlaşmadır. Bu antlaşma, Osmanlı'nın parçalanma planını göstermiş ve savaş sonrası büyük ölçüde uygulanmaya çalışılmıştır.

4. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndan _fiilen çekilmesine_ neden olan ateşkes antlaşması hangisidir?

• A) Berlin Antlaşması
• B) Mondros Mütarekesi ✓
• C) Sevr Antlaşması
• D) Lozan Antlaşması

Mondros Mütarekesi (30 Ekim 1918), Osmanlı'nın I. Dünya Savaşı'ndan çekildiği ateşkes antlaşmasıdır. Limni Adası'nda (Agamemnon zırhlısı) Rauf Orbay tarafından imzalanmış, ağır maddeleri (özellikle 7. ve 24. maddeler) ülkeyi işgale açık hale getirmiştir.

5. Osmanlı Devleti'nde 623 yıllık _saltanat_ hangi yıl ve hangi kurum tarafından kaldırılmıştır?

• A) 1920 - Meclis-i Mebusan
• B) 1923 - İstanbul Hükümeti
• C) 1922 - TBMM ✓
• D) 1924 - TBMM

Saltanat (1 Kasım 1922), Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından kaldırılmıştır. Lozan Konferansı'na İstanbul Hükümeti'nin de davet edilmesi (ikilik yaratma çabası) üzerine TBMM, saltanatı kaldırarak Osmanlı Devleti'ni hukuken sona erdirmiştir.

6. Osmanlı Devleti'nin _son Mebusan Meclisi_'nin kapatılmasına neden olan olay nedir?

• A) Sivas Kongresi'nin toplanması
• B) İtilaf Devletleri'nin İstanbul'u resmen işgal etmesi ✓
• C) Mondros Mütarekesi'nin imzalanması
• D) Amasya Genelgesi'nin yayınlanması

Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin (Ocak 1920) Misak-ı Milli kararlarını alması üzerine İtilaf Devletleri, 16 Mart 1920'de İstanbul'u resmen işgal etmiş ve meclisi basarak dağıtmıştır. Bu olay, TBMM'nin Ankara'da açılmasını hızlandırmıştır.

7. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda yer aldığı Kafkas Cephesi'nde yaşanan _Sarıkamış Felaketi_'nin temel nedeni nedir?

• A) Arap aşiretlerinin Osmanlı'ya isyan etmesi
• B) Zorlu kış şartları ve lojistik yetersizlikler ✓
• C) Komutanların yetersizliği
• D) Halkın desteğinin az olması

Kafkas Cephesi'nde (1914-1915) Enver Paşa komutasındaki Sarıkamış Harekatı'nda, on binlerce Osmanlı askeri Rus mermisiyle değil, bölgenin şiddetli kış şartları (tipi, don) ve lojistik hatların çökmesi sonucu teçhizatsız kalmaları nedeniyle donarak şehit olmuştur.

8. Osmanlı Devleti'nin _Mondros Mütarekesi sonrası_ İtilaf Devletleri tarafından işgal edilen _ilk toprağı_ (3 Kasım 1918) neresidir?

• A) Bursa
• B) Ankara
• C) Musul ✓
• D) Edirne

İstanbul (13 Kasım 1918) fiilen işgal edilmiştir ancak Mondros'tan hemen sonra (3 Kasım 1918) İngilizler, antlaşma hükümlerine aykırı olarak petrol bölgesi olan Musul'u işgal etmiştir. Bu, Mondros sonrası ilk işgaldir.

9. Osmanlı Devleti'nin son padişahı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) II. Abdülhamit
• B) VI. Mehmed ✓
• C) Abdülmecid
• D) II. Mahmut

Osmanlı Devleti'nin son padişahı VI. Mehmed'dir (Sultan Vahdettin). I. Dünya Savaşı'nın son aylarında tahta çıkmış ve 1 Kasım 1922'de saltanatın kaldırılmasına kadar görevde kalmıştır. Adayların sıklıkla karıştırdığı V. Mehmed (Reşad) ise Vahdettin'den bir önceki padişahtır ve I. Dünya Savaşı'nın bitimine aylar kala, Temmuz 1918'de vefat etmiştir.

10. Yeni Türk Devleti'nin (Türkiye Cumhuriyeti'nin) varlığını ve bağımsızlığını uluslararası alanda resmen tescilleyen kurucu antlaşma hangisidir?

• A) Sevr Antlaşması
• B) Mondros Mütarekesi
• C) Berlin Antlaşması
• D) Lozan Antlaşması ✓

Lozan Antlaşması (24 Temmuz 1923), TBMM ile İtilaf Devletleri arasında imzalanmıştır. Bu antlaşma, Sevr Antlaşması'nı geçersiz kılmış, Osmanlı borçlarını tasfiye etmiş ve yeni Türk devletinin (Türkiye) bağımsızlığını uluslararası alanda tescillemiştir.

11. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda _taarruz (saldırı)_ amacıyla açtığı cepheler hangileridir?

• A) Kafkas ve Kanal Cepheleri ✓
• B) Çanakkale ve Irak Cepheleri
• C) Filistin ve Suriye Cepheleri
• D) Galiçya ve Makedonya Cepheleri

Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı'nda iki cephede taarruz (saldırı) amaçlı savaşmıştır: 1. Kafkas Cephesi (Rusya'ya karşı, Enver Paşa'nın Turan hedefi). 2. Kanal Cephesi (İngiltere'ye karşı, Cemal Paşa'nın Mısır'ı geri alma hedefi). Diğer tüm cepheler (Çanakkale, Irak, Filistin vb.) savunma amaçlıydı.

12. Çanakkale Cephesi'nde (1915) Mustafa Kemal'in _Anafartalar Grubu Komutanı_ olarak büyük başarı kazandığı kara savaşları hangi bölgede gerçekleşmiştir?

• A) Kafkasya
• B) Irak
• C) Filistin
• D) Gelibolu Yarımadası ✓

Çanakkale Cephesi'nde 18 Mart'taki deniz zaferinden sonra İtilaf Devletleri Gelibolu'ya kara çıkarması yapmıştır. Mustafa Kemal, Yarbay olarak görev yaptığı Arıburnu, Conkbayırı ve Anafartalar'da düşman ilerleyişini durdurmuş ve 'Anafartalar Kahramanı' olarak tanınmıştır.

13. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda İngilizlere karşı _Suriye-Filistin Cephesi_'nde mücadele etmesinin temel nedeni nedir?

• A) Rusya'ya yardım etmek
• B) Mısır'ı geri almak
• C) İran petrollerini ele geçirmek
• D) Kanal Cephesi'ndeki yenilgi sonrası İngiliz ilerleyişini durdurmak ve Kutsal Toprakları korumak ✓

Kanal Cephesi'nde (1916) başarısız olan Osmanlı, savunmaya çekilmiştir. İngilizler Sina Yarımadası'nı geçerek Filistin'e (Kudüs) ve Suriye'ye (Şam, Halep) doğru ilerlemeye başlamıştır. Bu cephe, İngilizleri durdurmak için açılan bir savunma cephesidir.

14. Osmanlı Devleti'nin 1915'te Kafkas Cephesi'ndeki Ermeni isyanlarına karşı çıkardığı ve '_Ermeni Tehciri_' olarak bilinen kanunun resmi adı nedir?

• A) Mondros Mütarekesi
• B) Takrir-i Sükun Kanunu
• C) Sevk ve İskan Kanunu ✓
• D) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu

1915'te Kafkas Cephesi'nde Ruslarla işbirliği yapan ve orduya saldıran Ermeni çetelerine karşı Osmanlı Hükümeti (Talat Paşa), 'Sevk ve İskan Kanunu' (Tehcir Kanunu) çıkarmıştır. Bu kanun, savaş bölgesindeki Ermeni nüfusun, imparatorluğun daha güneydeki (Suriye) bölgelerine zorunlu göç ettirilmesini öngörmüştür.

15. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda _Irak Cephesi_'ndeki en önemli zaferi ve İngiliz birliğini esir aldığı (1916) kuşatma hangisidir?

• A) Gazze Savaşı
• B) Kudüs Savunması
• C) Kut'ül Amare Kuşatması ✓
• D) Sarıkamış Harekatı

Halil (Kut) Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Irak Cephesi'nde (1916) İngiliz General Townshend komutasındaki tüm bir İngiliz tümenini Kut'ül Amare'de kuşatmış ve tamamını esir almıştır. Bu, Çanakkale'den sonra WWI'deki en büyük Osmanlı zaferidir.

16. Osmanlı Devleti'ne I. Dünya Savaşı sonrası dayatılan (ancak hukuken _ölü doğan_) antlaşma hangisidir?

• A) Berlin Antlaşması
• B) Mondros Mütarekesi
• C) Sevr Antlaşması ✓
• D) Lozan Antlaşması

Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920), Osmanlı'nın parçalanma planıdır. Ancak, Osmanlı Mebusan Meclisi (İstanbul işgal edildiği için kapalıydı) tarafından onaylanmadığı ve TBMM (Milli Mücadele) tarafından şiddetle reddedildiği için hukuken 'ölü doğmuş' bir antlaşmadır. Yerine Lozan Antlaşması imzalanmıştır.

17. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda Almanya ile birlikte savaşa girmesinin _temel nedeni_ nedir?

• A) Kaybettiği toprakları geri almak ve siyasi yalnızlıktan kurtulmak ✓
• B) Almanya'nın savaşta üstün olması
• C) İngiltere'nin Osmanlı'ya saldırması
• D) Rusya'nın Osmanlı'ya savaş açması

Osmanlı Devleti (özellikle İttihat ve Terakki yönetimi), İngiltere ve Fransa'nın kendisini ittifaka almaması üzerine siyasi yalnızlığa düşmüştür. Almanya'nın savaşı kazanacağına inanarak, bu ittifakla hem kapitülasyonlardan kurtulmayı hem de son yüzyılda kaybettiği (Balkanlar, Mısır, Kırım, Kafkasya) toprakları geri almayı umut etmiştir.

18. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda _Sina ve Kanal Cephesi_'ni açmasının temel amacı nedir?

• A) Kutsal toprakları korumak
• B) Orta Asya Türkleri ile birleşmek (Turancılık)
• C) Rusya'nın güneye inmesini engellemek
• D) Mısır'ı geri almak ve İngiltere'nin sömürge yollarını kesmek ✓

Kanal Cephesi bir taarruz cephesidir. Bu cephenin açılmasındaki temel amaç; Osmanlı'nın kaybettiği Mısır'ı geri alması ve Almanya'nın isteği doğrultusunda Süveyş Kanalı'nı ele geçirerek İngiltere'nin sömürgeleriyle (Hindistan) olan bağlantısını kesmektir.

19. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda yenilmesinin _en önemli nedeni_ nedir?

• A) Ekonomik zorluklar
• B) Müttefiki olan Almanya'nın ve diğer İttifak Devletleri'nin savaşı kaybetmesi ✓
• C) İç isyanların (Arap İsyanı) çıkması
• D) Askeri donanım eksikliği

Osmanlı Devleti, Çanakkale ve Kut'ül Amare gibi cephelerde başarılar elde etse de, İttifak Devletleri bloğunda yer alıyordu. Savaştan ilk çekilen İttifak devleti Bulgaristan olmuştur (29 Eylül 1918). Bulgaristan'ın çekilmesiyle Osmanlı Devleti ile Almanya arasındaki kara bağlantısı kopmuş, yardım yolları kapanmış ve Osmanlı Devleti de teslim olmak zorunda kalmıştır (Mondros - 30 Ekim 1918). En son ise Almanya teslim olmuştur (11 Kasım 1918). Dolayısıyla müttefiklerin genel olarak savaşı kaybetmesi Osmanlı'nın da yenilgi sebebidir.

20. Osmanlı Devleti'nin _resmen sona erdiği_ tarih nedir?

• A) 24 Temmuz 1923 (Lozan Antlaşması)
• B) 1 Kasım 1922 (Saltanatın Kaldırılması) ✓
• C) 23 Nisan 1920 (TBMM'nin Açılışı)
• D) 29 Ekim 1923 (Cumhuriyetin İlanı)

Osmanlı Devleti, 1 Kasım 1922 tarihinde TBMM'nin çıkardığı bir kanunla Saltanatın (Padişahlık) kaldırılmasıyla resmen (hukuken) sona ermiştir. Bu olay, Türk tarihinin dönüm noktasıdır ve 623 yıllık bir imparatorluğu bitirmiştir.

21. XX. Yüzyılın başında (1908) Osmanlı Devleti'nde _II. Meşrutiyet_'in ilan edilmesini sağlayan siyasi-askeri örgütlenme hangisidir?

• A) Hürriyet ve İtilaf Fırkası
• B) Ahrar Fırkası
• C) İttihat ve Terakki Cemiyeti ✓
• D) Genç Osmanlılar

İttihat ve Terakki Cemiyeti, II. Abdülhamid'in İstibdat rejimine son vermek amacıyla örgütlenmiştir. Özellikle Makedonya'daki (Selanik) subayların (Enver, Niyazi Beyler) isyanı (1908), II. Abdülhamid'i anayasayı (Kanun-i Esasi) yeniden yürürlüğe koymaya ve Meşrutiyeti ilan etmeye zorlamıştır.

22. II. Meşrutiyet'in ilan edildiği (1908) kargaşa ortamından yararlanarak Osmanlı'dan _tam bağımsızlığını_ ilan eden Balkan devleti hangisidir?

• A) Sırbistan
• B) Yunanistan
• C) Bulgaristan ✓
• D) Arnavutluk

II. Meşrutiyet'in ilanı sırasındaki siyasi kaostan yararlanan Bulgaristan, 1878 Berlin Antlaşması ile 'özerk prenslik' haline gelmişken, 5 Ekim 1908'de tam bağımsızlığını ilan etmiştir. (Aynı gün Avusturya Bosna-Hersek'i ilhak etmiş, Girit de Yunanistan'a katılmıştır).

23. 1909 yılında II. Meşrutiyet rejimine karşı çıkan ve 'Şeriat isteriz' sloganıyla İstanbul'da başlayan _ilk gerici (irticai)_ isyanın adı nedir?

• A) 31 Mart Vakası ✓
• B) Bab-ı Ali Baskını
• C) Patrona Halil İsyanı
• D) Kabakçı Mustafa İsyanı

31 Mart Vakası (Rumi takvime göre 31 Mart 1325), II. Meşrutiyet'in getirdiği özgürlüklere ve İttihat ve Terakki yönetimine karşı, Avcı Taburları ve bazı alimlerin öncülüğünde çıkan, anayasal düzene karşı Osmanlı tarihindeki ilk gerici isyandır.

24. 1909'daki _31 Mart Vakası_'nı bastırmak için Selanik'ten İstanbul'a gelen ve komutanlığını Mahmut Şevket Paşa'nın, Kurmay Başkanlığını Mustafa Kemal'in yaptığı ordunun adı nedir?

• A) Asakir-i Mansure-i Muhammediye
• B) Kuvâ-yi Milliye
• C) Hareket Ordusu ✓
• D) Nizam-ı Cedid Ordusu

Hareket Ordusu, Meşrutiyeti korumak amacıyla İttihat ve Terakki'nin Selanik'teki 3. Ordu birliklerinden oluşturduğu ordudur. İstanbul'a gelerek isyanı bastırmış ve Meşrutiyet'i yeniden tesis etmiştir.

25. _31 Mart Vakası_ (1909) sonucunda, Meclis kararıyla tahttan indirilen padişah kimdir?

• A) Abdülmecid
• B) II. Abdülhamid ✓
• C) Vahdettin (VI. Mehmed)
• D) Abdülaziz

31 Mart Vakası'nın bastırılmasından sonra, İttihat ve Terakki kontrolündeki Meclis-i Mebusan, isyanın çıkmasında rolü olduğu gerekçesiyle II. Abdülhamid'in tahttan indirilmesine (hal' edilmesine) karar vermiştir. Yerine kardeşi V. Mehmed Reşad geçirilmiştir.