Cümle Bilgisi 1
Aşağıdaki cümlelerden hangisi bir isim cümlesidir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Aşağıdaki cümlelerden hangisi bir isim cümlesidir?
- A) Bugün hava çok güzel. ✓
- B) Kitap okumayı seviyorum.
- C) Sabah erkenden kalktım.
- D) Çocuklar bahçede oynuyor.
İsim cümleleri yükleminde fiil bulunmayan ve ek-fiil ile oluşturulan cümlelerdir. 'Bugün hava çok güzel.' cümlesinde yüklem 'güzel' bir sıfattır ve ek-fiil ile yüklem yapılmıştır. Bu nedenle isim cümlesidir.
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisi öğe dizilişine göre 'kurallı (düz)' bir cümledir?
- A) Gökyüzünü birdenbire kapladı kara bulutlar.
- B) Gördüm dün akşam onu parkta.
- C) Bahar gelince çiçekler açar. ✓
- D) Bilmiyorum ne yapacağımı artık.
Yüklemi cümlenin sonunda bulunan cümledir. 'Açar' yüklemi cümlenin sonunda yer almaktadır. Diğer cümlelerde yüklemler (kapladı, gördüm, bilmiyorum) sonda değildir.
3. 'O, yalan söylemez.' cümlesi için aşağıdakilerden hangisi *söylenemez*?
- A) Anlamca olumsuzdur.
- B) Yapıca basittir.
- C) Yüklemin türüne göre fiil cümlesidir.
- D) Öğe dizilişine göre devriktir. ✓
Cümlenin yüklemi 'söylemez' sondadır. Bu nedenle devrik değil, kurallı (düz) bir cümledir. '-mez' eki aldığı için olumsuz, 'söylemek' fiil olduğu için fiil cümlesi, fiilimsi olmadığı için basit yapılıdır.
4. Aşağıdaki cümlelerin hangisi öğe dizilişine göre 'devrik (kuralsız)' bir cümledir?
- A) Çocuklar bahçede oyun oynuyor.
- B) Uzun bir aradan sonra döndü memleketine. ✓
- C) Bu kitap çok sürükleyiciydi.
- D) Sınav sonuçları dün açıklandı.
Yüklemi sonda olmayan (başta veya ortada olan) cümledir. 'Döndü' yüklemi cümlenin ortasında yer almaktadır.
5. Hangi cümlede şart eki kullanılmıştır?
- A) Bugün hava çok güzel.
- B) Sabah erkenden kalktım.
- C) Çocuklar bahçede oynuyor.
- D) Kitapları yerleştirirsen çok mutlu olurum. ✓
Şart eki, '-se/-sa' ekidir ve yükleme eklenerek bir koşul ifade eder. 'Kitapları yerleştirirsen çok mutlu olurum.' cümlesinde 'yerleştirirsen' kelimesinde şart eki '-se' kullanılmıştır.
6. Hangi cümlede bir ünlem vardır?
- A) Bu kitabı çok beğendim.
- B) Sabah erkenden kalktım.
- C) Çocuklar bahçede oynuyor.
- D) Ah, ne güzel bir gün! ✓
Doğru cevap D seçeneğidir. Sorunun doğru cevabına ve çözüm mantığına bakıldığında, 'Ah' kelimesi bir ünlemdir ve duyguyu ifade etmek için kullanılmıştır. Bu kural ve açıklamalar, ALES/KPSS Türkçe sınavındaki benzer soru tiplerini çözebilmek için temel bir rehber niteliğindedir.
7. Hangi cümlede yapısına göre birleşik bir fiil vardır?
- A) Çocuklar bahçede oynuyor.
- B) Bugün hava çok güzel.
- C) Sabah erkenden kalktım.
- D) Bana yardım etti. ✓
'Yardım etti' ifadesi, 'yardım' ismi ve 'etmek' yardımcı fiilinin birleşmesiyle oluşmuş birleşik yapılı bir fiildir.
8. Hangi cümlede bir sıfat tamlaması vardır?
- A) Küçük çocuk bahçede oynuyordu. ✓
- B) Bugün hava çok güzel.
- C) Bu kitabı çok beğendim.
- D) Sabah erkenden kalktım.
Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Küçük çocuk' ifadesi bir sıfat tamlamasıdır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.
9. Meraklı öğrenci bu fırsattan yararlanarak odanın içini biraz seyredebildi. Yukarıdaki cümlede aşağıdaki sorulardan hangisinin cevabı yoktur?
- A) Kim
- B) Nasıl
- C) Neyi
- D) Neden ✓
Kim (öğrenci), Nasıl (yararlanarak), Neyi (odanın içini), Ne kadar (biraz). Cümlede 'Neden/Niçin' sorusunun cevabı yoktur.
10. Hangi cümlede özne dolaylı tümleçten sonra gelmiştir?
- A) Eve geldiğinde biz dışarı çıkmıştık.
- B) Öğretmene sorular sorduk.
- C) Kitapları rafa dizdim.
- D) Bahçeye çiçekler dikildi. ✓
Dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) cümlede genellikle özne ve yüklem arasında bulunur. 'Bahçeye çiçekler dikildi.' cümlesinde 'Bahçeye' dolaylı tümleçtir ve özne olan 'çiçekler' dolaylı tümleçten sonra gelmiştir.
11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf tümleci kullanılmıştır?
- A) Çocuklar bahçede koştu.
- B) Kitap okumayı seviyorum.
- C) Sabah erkenden kalktım. ✓
- D) Kardeşim odasında uyuyor.
Zarf tümleçleri yüklemi durum, zaman, miktar, yer-yön veya sebep bakımından niteler. C seçeneğinde yer alan 'Sabah erkenden' ifadesi eylemin ne zaman yapıldığını bildirdiği için zarf tümlecidir. Diğer seçeneklerin öge dizilişi şöyledir: A) Özne - Dolaylı Tümleç - Yüklem, B) Belirtili Nesne - Yüklem, D) Özne - Dolaylı Tümleç - Yüklem.
12. Hangi cümlede birden fazla yüklem kullanılmıştır?
- A) Kitapları yerine koydum ve odadan çıktım. ✓
- B) Bugün hava çok güzel.
- C) Çocuklar parka gitti.
- D) Sabah erkenden kalktım.
Bir cümlede birden fazla yüklem varsa bu tür cümlelere bağlı cümle denir. 'Kitapları yerine koydum ve odadan çıktım.' cümlesinde 'koydum' ve 'çıktım' olmak üzere iki yüklem bulunmaktadır.
13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne gizli özne olarak kullanılmıştır?
- A) O, kitap okumayı seviyor.
- B) Çocuklar bahçede oynuyor.
- C) Sabah erkenden kalktım. ✓
- D) Bugün hava çok güzel.
Gizli özne, cümlede açıkça belirtilmeyen ancak yüklemden anlaşılan öznedir. 'Sabah erkenden kalktım.' cümlesinde özne belirtilmemiştir ancak yüklemden 'ben' olduğu anlaşılmaktadır. 'O seviyor' (A) cümlesinde özne 'O'dur.
14. Hangi cümlede dolaylı tümleç kullanılmamıştır?
- A) Kitapları rafa koydum.
- B) Çocuklar bahçede oynuyor.
- C) Öğretmen sınıfa girdi.
- D) Sabah erkenden kalktım. ✓
Dolaylı tümleç, genellikle yer-yön bildiren '-e', '-de', '-den' eklerini alır. 'Sabah erkenden kalktım.' cümlesinde dolaylı tümleç bulunmamaktadır, diğer cümlelerde ise dolaylı tümleç vardır.
15. Hangi cümlede yüklem bir sıfattır?
- A) Kitap okumayı seviyorum.
- B) Çocuklar bahçede oynuyor.
- C) Bu ev çok güzel. ✓
- D) Sabah erkenden kalktım.
Doğru cevap C seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Bu ev çok güzel.' cümlesinde yüklem 'güzel' bir sıfattır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.
16. Hangi cümlede yüklem bir isimdir?
- A) Sabah erkenden kalktım.
- B) Kitap okumayı seviyorum.
- C) En sevdiği şey kitaptı. ✓
- D) Çocuklar bahçede oynuyor.
'En sevdiği şey kitaptı.' cümlesinde yüklem (kitaptı) bir isimdir. 'Güzel' (id: 12) ise bir sıfattır.
17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'öznel yargı' vardır?
- A) Çocuklar bahçede oynuyor.
- B) Bahçedeki çiçekler solmuştu.
- C) Sabah erkenden kalktım.
- D) Bu kitap çok güzel. ✓
Öznel yargılar kişisel görüşe dayanır. 'Bu kitap çok güzel.' cümlesi buna örnektir.
18. Hangi cümlede yüklem bir fiildir?
- A) Sabah erkenden kalktım. ✓
- B) Çocuklar bahçede.
- C) Bugün hava çok güzel.
- D) Bu kitap çok güzel.
Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Sabah erkenden kalktım.' cümlesinde yüklem bir fiildir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.
19. Aşağıdaki cümlelerin hangisi sadece 'temel öğelerden' (özne ve yüklem) oluşmuştur?
- A) Sessizce odaya girdi.
- B) Gökyüzü bugün masmaviydi.
- C) Bilim, en iyi yol göstericidir. ✓
- D) Kardeşine yeni bir kitap aldı.
Bu cümlede 'Bilim' öznedir. 'en iyi yol göstericidir' bir sıfat tamlamasıdır ve bölünemez, cümlenin yüklemidir. Diğer seçeneklerde zarf tümleci (bugün), dolaylı tümleç (odaya, kardeşine) gibi öğeler de bulunmaktadır.
20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'belirtili nesne' vardır?
- A) Annem bize kek yaptı.
- B) Kapıyı yavaşça kapattı. ✓
- C) Çocuklar bahçede koşuyor.
- D) Hava birden soğudu.
Yükleme sorulan 'Neyi?' veya 'Kimi?' sorularına cevap veren öğe belirtili nesnedir. 'Neyi kapattı?' -> 'Kapıyı'. Bu sözcük belirtili nesnedir. 'Kek yaptı' cümlesindeki 'kek' ise belirtisiz nesnedir.
21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'dolaylı tümleç' (yer tamlayıcısı) vardır?
- A) Seni bahçede bekliyorum. ✓
- B) Konuyu hiç anlamadım.
- C) Dün akşam çok yoruldum.
- D) Kitap okumayı severim.
Yükleme sorulan '-e, -de, -den' eklerini alan (Nereye? Nerede? Nereden? Kime? Kimde? Kimden?) sorularına cevap veren öğe dolaylı tümleçtir. 'Nerede bekliyorum?' -> 'bahçede'.
22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'zarf tümleci' vardır?
- A) Çocuklar neşeyle koşuşuyordu. ✓
- B) Çantası çok ağırdı.
- C) Bu, onun kalemiydi.
- D) Sınavı kazanmak onun hedefidir.
Yükleme sorulan 'Nasıl? Ne zaman? Neden? Ne kadar?' sorularına cevap veren öğe zarf tümlecidir. 'Nasıl koşuşuyordu?' -> 'neşeyle'.
23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sözde özne' kullanılmıştır?
- A) Ali, camı kırdı.
- B) Cam kırıldı. ✓
- C) Rüzgâr sert esiyordu.
- D) Yağmur aniden başladı.
Yüklemi edilgen çatılı (-l, -n) olan fiillerde, işi yapan belli değildir. İşi yapan değil, işten etkilenen varlık (cam) özne görevindedir. Buna 'sözde özne' denir. Diğer seçeneklerde işi yapan (Ali, Rüzgâr, Yağmur) bellidir (Gerçek Özne).
24. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde belirtili nesne yoktur?
- A) Demek o adam seni kaçırmak istedi.
- B) Esmeralda bu sözlerle işkence kulesinde cereyan eden sahneyi hatırlamıştı.
- C) O baykuş suratlı adam senden ne istiyor? ✓
- D) Ama nihayet onun zayıf bir tarafını bulmuştu.
A seçeneğinde 'seni' kelimesi yan cümlenin (kaçırmak fiilimsinin) belirtili nesnesidir. B seçeneğinde 'sahneyi', D seçeneğinde ise 'onun zayıf bir tarafını' söz öbekleri belirtme hal eki (-i) almış belirtili nesnelerdir. C seçeneğinde ise eylemin ne olduğunu soran 'ne' soru zamiri herhangi bir ek almamıştır ve cümlede 'belirtisiz nesne' görevindedir. Bu nedenle C seçeneğinde belirtili nesne yoktur.
25. Aşağıdakilerden hangisi yükleminin türüne göre isim cümlesi değildir?
- A) Evi temizleyen kişi bendim.
- B) Masanın üzerindeki kitaplar çok kalındı.
- C) Çocuklar bahçede top oynuyordu. ✓
- D) En sevdiği mevsim sonbahardı.
'Oynuyordu' sözcüğü çekimli bir fiildir (oynamak). Diğer seçeneklerdeki yüklemler (bendim, kalındı, sonbahardı) isim soylu sözcüklerdir.