Cümle Bilgisi 2
Yarın ustanın parasını kim ödeyecek? Yukarıdaki cümlenin ögeleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak sırasıyla verilmiştir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Yarın ustanın parasını kim ödeyecek? Yukarıdaki cümlenin ögeleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak sırasıyla verilmiştir?
- A) Özne-dolaylı tümleç-yüklem-belirtili nesne
- B) Zarf tümleci-belirtili nesne-özne-yüklem ✓
- C) Dolaylı tümleç-zarf tümleci-özne-yüklem
- D) Zarf tümleci-belirtisiz nesne-özne-yüklem
'Yarın' (Zarf Tümleci), 'ustanın parasını' (Belirtili Nesne), 'kim' (Özne), 'ödeyecek' (Yüklem).
2. O mart ayının güzel bir cumartesi sabahı Ferhat, giyindiği sırada _beş parası kalmamış olduğunu_ fark etti. Yukarıdaki cümlede bulunan altı çizili bölüm cümlenin hangi ögesidir?
- A) Zarf tümleci
- B) Yüklem
- C) Belirtili nesne ✓
- D) Dolaylı tümleç
Yüklem 'fark etti'. Fark eden kim? 'Ferhat' (Özne). Neyi fark etti? '...beş parası kalmamış olduğunu'. Belirtme hal eki aldığı için Belirtili Nesnedir.
3. 'Çocuklar _ne zaman_ dışarı çıkacak?' cümlesindeki altı çizili sözler, hangi öğeyi buldurmaya yöneliktir?
- A) Belirtisiz Nesne
- B) Dolaylı Tümleç
- C) Zarf Tümleci ✓
- D) Özne
Soru 'ne zaman' sözcükleriyle sorulmuştur. 'Ne zaman?' sorusu cümlenin zarf tümlecini buldurur. (Örnek Cevap: 'Akşam çıkacak.' -> 'Akşam' ZT).
4. 'Seni dün arayan kişi bendim.' cümlesindeki 'bendim' sözcüğü hangi öğedir?
- A) Özne
- B) Belirtili Nesne
- C) Yüklem ✓
- D) Dolaylı Tümleç
'Ben' kişi zamiri, ek-fiil (-idi) alarak cümlenin yüklemi olmuştur. 'Seni dün arayan kişi' ise cümlenin öznesidir.
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim tamlaması özne görevinde değildir?
- A) Ben bunu saha gezisine dönüştürdüm. ✓
- B) Bu videoda deniz bilimi anlatılıyor.
- C) Saatin pili ne çabuk bitmiş.
- D) Tavuğun iyisi bu markette satılıyor.
A seçeneğinde 'saha gezisine' dolaylı tümleçtir. Diğer seçeneklerdeki isim tamlamaları ('deniz bilimi', 'saatin pili', 'tavuğun iyisi') özne görevindedir.
6. Soru eki 'mi', eklendiği öğeyi vurgular. Buna göre 'Ahmet mi yarın bize gelecek?' cümlesinde hangi öğe vurgulanmıştır?
- A) Özne (Ahmet) ✓
- B) Zarf Tümleci (yarın)
- C) Dolaylı Tümleç (bize)
- D) Yüklem (gelecek)
Soru eki 'mi', 'Ahmet' sözcüğünden (Özne) sonra gelmiştir. Bu nedenle sorunun asıl amacı özneyi (Ahmet mi, başkası mı?) bulmaktır ve özne vurgulanmıştır.
7. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi sıfat tamlamasıdır?
- A) Giyime, şıklığa güzel görünmeye de pek meraklıydı.
- B) Kızın bu sözlerinde nişanlısıyla barışmak isteği de gizliydi.
- C) Söylediği bu sözler tarif edilmez basitlikteydi. ✓
- D) Tek adım atmaya cesaret edemiyor gibiydi.
'Söylediği bu sözler tarif edilmez basitlikteydi' cümlesinde yüklem 'tarif edilmez basitlikteydi' söz öbeğidir ve bu bir sıfat tamlamasıdır.
8. Allah kimseyi attan indirip eşeğe bindirmesin. Yukarıdaki cümlede aşağıdaki ögelerden hangisi yoktur?
- A) Özne
- B) Belirtili nesne
- C) Belirtisiz nesne ✓
- D) Dolaylı tümleç
Cümlede 'Allah' (Özne), 'kimseyi' (Belirtili Nesne), 'attan', 'eşeğe' (Dolaylı Tümleç), 'indirip' (Zarf Tümleci) vardır. Belirtisiz nesne yoktur.
9. Yolda giderken burnuna _bir aşçı dükkânından gelen nefis kebap kokuları_ çarptı. Yukarıdaki altı çizili bölüm cümlenin hangi ögesidir?
- A) Zarf tümleci
- B) Özne ✓
- C) Dolaylı tümleç
- D) Belirtisiz nesne
'Çarptı' yüklem. Çarpan ne? 'Bir aşçı dükkânından gelen nefis kebap kokuları'. Cümlenin öznesidir.
10. 'Bu romanı daha önce okumuştum.' cümlesinin öğe dizilişi hangisidir?
- A) Özne - Zarf Tümleci - Yüklem
- B) Belirtili Nesne - Zarf Tümleci - Yüklem ✓
- C) Belirtisiz Nesne - Dolaylı Tümleç - Yüklem
- D) Zarf Tümleci - Özne - Yüklem
Yüklem: okumuştum (Kim? Ben - Gizli Özne). Neyi okumuştum? -> Bu romanı (Belirtili Nesne). Ne zaman okumuştum? -> daha önce (Zarf Tümleci).
11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi fiildir?
- A) Mağrur, fakat biraz kof ve sözde kabadayı bir hali vardı.
- B) Yaşı kıyafetinden de yüzünden de belli oluyordu. ✓
- C) Ama buna uzun boylu aldırdığı yoktu.
- D) Halinden, tavrından bu işleri can sıkıcı bir angarya saydığı âşikârdı.
A, C ve D seçeneklerindeki yüklemler ('vardı', 'yoktu', 'âşikârdı') isim soylu sözcüklerdir. B seçeneğindeki 'belli oluyordu' ise yardımcı eylemle kurulmuş birleşik bir fiildir.
12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru anlamı sağlayan kelime öznedir?
- A) Kuzum nen var senin? ✓
- B) Canım, böyle kalkıp gitmek olur mu?
- C) Sizin adınız neydi?
- D) Bademli pastayı ne zaman aldın?
'Kuzum nen var senin?' cümlesinde 'nen' (ne-n / neyin) sözcüğü soru anlamı taşır ve 'var' yükleminin öznesi durumundadır.
13. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yükleminin türüne göre 'isim cümlesi'dir?
- A) Bugün hava çok güzeldi. ✓
- B) Herkes sessizce onu dinliyordu.
- C) Akşam olmadan eve döndü.
- D) Yıllar sonra onu görmüş.
Yüklemi isim veya isim soylu (sıfat, zamir vb.) bir sözcük olan cümledir. 'Güzeldi' yüklemi ek-fiil almış bir isim (sıfat)tır. Diğer cümlelerin yüklemleri (dinliyordu, döndü, görmüş) fiildir.
14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem 'yanlış' gösterilmiştir? ( / işareti ayırma noktasıdır)
- A) Burası, / rüzgârın hiç kesilmediği bir yerdi.
- B) Babasından kalan mirasla / rahat etti.
- C) Çocuk, odasında sessizce / uyuyordu.
- D) O, sınıfın en çalışkan / öğrencisiydi. ✓
A seçeneğinde 'rüzgârın hiç kesilmediği bir yerdi' sıfat tamlamasıdır ve bölünmeden yüklem olmuştur. B seçeneğinde 'rahat etti' yardımcı eylemle kurulan birleşik fiildir ve bütündür. C seçeneğinde 'uyuyordu' tek kelimelik çekimli bir fiildir ve ayraçla doğru ayrılmıştır. D seçeneğinde ise cümlenin yüklemi olan kısım 'sınıfın en çalışkan öğrencisiydi' isim tamlamasıdır. Tamlamalar ögelere ayrılırken bölünemez, bu nedenle ayraç tamlamanın arasına girdiği için yüklem yanlış gösterilmiştir.
15. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde ögelerin dizilişi sırasıyla özne/nesne/dolaylı tümleç/yüklem şeklindedir?
- A) Çünkü kelimeyi hiç duralamadan yazıvermişti.
- B) Bu hali görünce birdenbire ellerini hayranlıkla kavuşturdu.
- C) Ufuk penceresinden bakılınca içerisi görülür.
- D) Abim gözlerini yukarıya dikmişti. ✓
'Abim' (Özne), 'gözlerini' (Belirtili Nesne), 'yukarıya' (Dolaylı Tümleç / Yer Tamlayıcısı - 'a' yönelme eki aldığı için), 'dikmişti' (Yüklem).
16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'gizli özne' vardır?
- A) Okul müdürü bir konuşma yaptı.
- B) Dün akşam size gelemedim. ✓
- C) Misafirler az önce geldi.
- D) Saksıdaki çiçekler kurumuş.
Cümlede yazılı olarak bulunmayan, ancak yüklemdeki şahıs ekinden anlaşılan öznedir. 'Gelemedim' yüklemi, 'Kim gelemedi?' -> 'Ben' (Gizli Özne). Diğer cümlelerin özneleri (Okul müdürü, Misafirler, Saksıdaki çiçekler) açıktır.
17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ara söz', 'özne'nin açıklayıcısıdır?
- A) O gün, pazar günü, evde kimse yoktu.
- B) Kardeşimi, canımdan çok sevdiğimi, asla üzmem.
- C) Bu adam, komşumuz Ahmet Bey, çok iyi bir insandır. ✓
- D) Oraya, okulun bahçesine, bir fidan diktik.
'Bu adam' cümlenin öznesidir. 'Komşumuz Ahmet Bey' ara sözü, 'bu adam'ın kim olduğunu açıklayarak öznenin açıklayıcısı olmuştur.
18. Aşağıdaki cümlelerde bulunan isim tamlamalarından hangisi özne görevindedir?
- A) Kebap şişi ateşin üzerinde dönmekteydi. ✓
- B) Kulenin önüne gelince içinden bir tereddüt geçti.
- C) O sırada elinin içini gösterdi.
- D) Helezon biçimi merdiveni tırmanmaya başladı.
'Kebap şişi' belirtisiz isim tamlamasıdır ve bu cümlede 'dönmekteydi' yükleminin öznesi görevindedir.
19. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde nesne kullanılmamıştır?
- A) Bunun dillere destan tadını biliyor musun?
- B) Onunla konuşurken kontrolü kaybediyordu.
- C) Paranızı nasıl değerlendiriyorsunuz Sevgi Hanım?
- D) Yeni aldığım pantolon bir yıkamada soldu. ✓
'Yeni aldığım pantolon' (Özne) 'bir yıkamada' (ZT) 'soldu' (Yüklem). Cümlede nesne yoktur.
20. Aşağıdaki cümlelerden hangisi sadece özne ve yüklemden oluşmuştur?
- A) Küçük hanımlar onun orada oluşunu bile fark etmemişler.
- B) Zaman zaman yanaklarından bir utanç kırmızılığı, gözlerinden bir öfke parıltısı geçiyordu.
- C) Bu bakışlarda aynı zamanda mutluluk ve sevgi de vardı.
- D) İstanbul, binlerce yıllık tarihi bir şehirdir. ✓
'İstanbul' (Özne) 'binlerce yıllık tarihi bir şehirdir' (Yüklem). Cümle sadece bu iki ögeden oluşmuştur.
21. 'Babam _pazardan elma_ aldı.' cümlesinde altı çizili bölüm sırasıyla hangi ögelerden oluşmaktadır?
- A) Zarf Tümleci - Belirtili Nesne
- B) Dolaylı Tümleç - Özne
- C) Dolaylı Tümleç - Belirtisiz Nesne ✓
- D) Özne - Belirtisiz Nesne
• Yüklem: 'aldı' (Yüklem) • Özne: Alan kim? -> 'Babam' (Özne) • 1. Öge (pazardan): Nereden aldı? -> Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı) • 2. Öge (elma): Ne aldı? -> Belirtisiz Nesne • Not: 'Elma' sözcüğü ismin -i hal ekini almadığı için belirtili değil, belirtisiz nesnedir.
22. İsim cümlelerinde vurgu yüklemin kendisindedir. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde vurgu yüklemdedir?
- A) Annem dün akşam geldi.
- B) Bu araba gerçekten çok güzeldir. ✓
- C) Hızla içeri girdi.
- D) Konuyu oldukça iyi anladım.
'Çok güzeldir' yüklemi bir sıfat grubudur (isim soyludur). İsim cümlelerinde vurgu yüklemin üzerindedir. Diğer seçenekler fiil cümlesidir ve vurgu yüklemden önceki öğededir (dün akşam, içeri, iyi).
23. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi isim tamlamasıdır?
- A) İşlemenin üzerinde bizim yaylamızın resmi var.
- B) Tavırlarındaki soğuk, baygın halin annesinden daha iyi farkındaydı. ✓
- C) Konuşmasında küskün bir eda vardı.
- D) Aslında ben de eskiden bu fikirdeydim.
'Tavırlarındaki soğuk, baygın halin annesinden daha iyi farkındaydı' cümlesinde yüklem 'farkındaydı' sözcüğüdür ve bir isim tamlamasının parçasıdır (halin farkı).
24. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yükleminin türüne göre 'fiil cümlesi'dir?
- A) Başarının anahtarı çalışmaktır.
- B) En sevdiği renk maviymiş.
- C) Kapının önündeki arabaydı.
- D) Bütün gün yağmur yağdı. ✓
Yüklemi çekimli bir fiil olan cümledir. 'Yağdı' sözcüğü çekimli bir fiildir. 'Çalışmaktır' (isim-fiil), 'maviymiş' (isim) ve 'arabaydı' (isim) isim cümlesi oluşturur.
25. “Sen de _benim gibi_ unutma.” cümlesindeki altı çizili bölümün oluşturduğu öge aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Özne
- B) Belirtisiz nesne
- C) Zarf tümleci ✓
- D) Belirtili nesne
'Benim gibi' edat grubu, 'unutma' eyleminin durumunu/nasıl yapılacağını belirttiği için zarf tümleci görevindedir.