Cümle Türleri 1
Aşağıdaki cümlelerden hangisi devrik bir cümledir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Aşağıdaki cümlelerden hangisi devrik bir cümledir?
- A) Çok güzeldi bu manzara. ✓
- B) Çocuklar bahçede oynuyor.
- C) Sabah erkenden kalktım.
- D) Bugün hava çok güzel.
Türkçe'de yüklemin sonda olmadığı cümleler devrik cümle olarak adlandırılır. 'Çok güzeldi bu manzara.' cümlesi yüklemi sonda olmadığı için devrik bir cümledir.
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'bağlı, olumlu-olumsuz, kurallı, fiil cümlesi'dir?
- A) Çok çalıştı ama kazanamadı. ✓
- B) Hem ağlarım hem giderim.
- C) Yağmur yağdı ve seller oluştu.
- D) Kimse gelmedi, parti iptal oldu.
Bağlı ('ama' bağlacı), Olumlu-Olumsuz ('çalıştı' olumlu, 'kazanamadı' olumsuz), Kurallı (yüklemler sonda), Fiil (çalışmak, kazanmak).
3. Aşağıdakilerden hangisi devrik bir isim cümlesidir?
- A) Toplanan bulutlar nemle doluyor.
- B) Kırmızı kurbağalarda bir tür zehir var.
- C) Yarış içindeler sınıftaki arkadaşlar. ✓
- D) Kurbağa larvalarının hayatta kalma oranı yüzde bir.
'Yarış içindeler' yüklemi isim tamlaması grubundadır ve cümlenin başında yer aldığı için devriktir.
4. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'anlamca olumlu bir fiil cümlesi'dir?
- A) Bu evde kimse yaşamıyor.
- B) Dün akşam çok eğlendik. ✓
- C) Söyledikleri mantıklı değil.
- D) Hava oldukça soğuktu.
• B Seçeneği (Doğru): Yüklem 'eğlenmek' fiilidir ve eylem gerçekleştiği için olumludur. • A Seçeneği: 'Yaşamıyor' fiil cümlesidir ancak '-ma/-me' eki aldığı için olumsuzdur. • C Seçeneği: 'Değil' edatı cümleyi olumsuz ve isim cümlesi yapar. • D Seçeneği (Çeldirici): 'Soğuk' kelimesi isimdir (Soğuk-mak olmaz). Bu yüzden olumlu olsa bile fiil cümlesi değil, isim cümlesidir.
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'anlamca olumsuz bir isim cümlesi'dir?
- A) O, sandığın kadar iyi biri değil. ✓
- B) Bunu neden yapmadın?
- C) Sokaklar bomboştu.
- D) Kimse onu anlamadı.
Hem yüklemi isim soylu ('iyi biri') olan 'isim cümlesi' hem de 'değil' sözcüğüyle 'olumsuz' yapılmış olmalıdır.
6. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'birleşik, devrik, olumsuz, fiil cümlesi'dir?
- A) Bilmiyor değilim yaptıklarını.
- B) Sınavı kazanamazsan çok üzülürsün.
- C) Bu şehirde yaşanmaz artık.
- D) Görmedim senin gibi güleni. ✓
'Görmedim senin gibi güleni.' cümlesi: Devrik (yüklem 'görmedim' başta), Olumsuz ('-me' eki var), Fiil cümlesi ('görmek' fiili) ve 'güleni' fiilimsisi olduğu için birleşiktir.
7. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'sıralı, olumlu, kurallı, fiil cümlesi'dir?
- A) Geldim, gördüm, yendim. ✓
- B) Hava soğuktu, kimse dışarı çıkmadı.
- C) Ne aradı ne de sordu.
- D) Güneş açtı ama ısıtmıyordu.
Sıralı (virgülle ayrılmış 3 yüklem), Olumlu (tüm eylemler yapılmış), Kurallı (tüm yüklemler sonda), Fiil (gelmek, görmek, yenmek).
8. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'isim cümlesi' *değildir*?
- A) O, sınıfımızın en çalışkanıdır.
- B) Duyduğum en güzel ses onun sesiydi.
- C) Yarışmayı kazanan oymuş.
- D) Böyle havalarda dışarı çıkılmaz. ✓
'Çıkılmaz' sözcüğü çekimli bir fiildir (Fiil Cümlesi). Diğer yüklemler (en çalışkanıdır, onun sesiydi, oymuş) isim soylu sözcüklerdir.
9. "Günün belli bir zamanı yağmur yağmaya başlıyor." cümlesinin devrik, olumsuz şekli aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Başlıyor mu yağmur günün belli bir zamanı?
- B) Yağmur yağmaya başlamıyor günün belli bir zamanı. ✓
- C) Başlamıyor mu günün belli bir zamanı yağmur?
- D) Günün belli bir zamanı yağmur yağmaya başlamıyor.
Cümlenin yüklemi 'başlıyor' fiilidir. Olumsuzu 'başlamıyor'dur. Devrik olması için yüklemin sonda olmaması gerekir. 'Yağmur yağmaya başlamıyor günün belli bir zamanı' cümlesi bu özellikleri taşır.
10. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'olumsuz bir fiil cümlesi'dir?
- A) Bütün gün çalışmaktan yorulmuş.
- B) Bu konuda size katılmıyorum. ✓
- C) Böyle bir teklif kabul edilemez.
- D) Yaptıkların hiç hoş değil.
'Bu konuda size katılmıyorum.' cümlesi hem yüklemi fiil ('katılmak') hem de olumsuzluk bildiren ('-mıyor' eki) içeren olumsuz bir fiil cümlesidir. 'Bütün gün çalışmaktan yorulmuş' olumlu bir fiil cümlesi olabilir ancak edilgen yapıda olduğu için bu seçenekten daha az net bir örnektir. 'Yaptıkların hiç hoş değil' ise isim cümlesidir.
11. Aşağıdaki cümlelerden hangisi, kurallı bir fil cümlesidir?
- A) Burası, hep susuz değildi.
- B) Tuz Gölü’nün sadece dörtte bir kalmış durumda.
- C) Martılar arı yer mi sence?
- D) Kar yiyerek susuzluğunu gidermeye çalışıyor. ✓
Doğru cevap D seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Çalışıyor' yüklemi fiildir ve cümlenin sonundadır (Kurallı). Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.
12. “Kurtulmak çare değil, artık hayallerimde yoksun.” Yukarıdaki cümlenin özellikleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
- A) Sıralı – olumsuz – kurallı – isim ✓
- B) Bağlı – olumsuz – devrik – fiil
- C) Birleşik – olumsuz – kurallı – isim
- D) Basit – olumsuz – kurallı – fiil
İki cümle virgülle ayrılmıştır (Sıralı). İki yüklem de ('çare değil', 'yoksun') isim soyludur ve olumsuzdur. İkisi de sondadır (Kurallı).
13. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'devrik bir ünlem cümlesi'dir?
- A) Ne kadar da güzelsin!
- B) Eyvah, yine geç kaldım!
- C) Çok yaşa sen ey mübarek! ✓
- D) Hava ne güzel!
Yüklem ('yaşa') sonda değildir (devrik) ve cümle bir duygu/temenni (ünlem) bildirmektedir.
14. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'devrik fiil cümlesi'dir?
- A) Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden. ✓
- B) Hava bugün çok güzeldi.
- C) Bütün soruları doğru cevapladı.
- D) Çok yorgunum bu aralar.
Hem yüklemi sonda olmayan (devrik) hem de yüklemi fiil (fiil cümlesi) olmalıdır. 'Çıkacaksın' yüklemi fiildir ve cümlenin ortasındadır.
15. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'kurallı isim cümlesi'dir?
- A) Yoktu ortalıkta kimsecikler.
- B) Sensin benim en yakın arkadaşım.
- C) Bu bina, şehrin en yüksek yapısıdır. ✓
- D) Zordur bu yolları yalnız yürümek.
Hem yüklemi sonda (kurallı) hem de yüklemi isim soylu (isim cümlesi) olmalıdır. 'Şehrin en yüksek yapısıdır' yüklemi sondadır ve isim tamlamasıdır.
16. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'olumlu bir isim cümlesi'dir?
- A) Beni arayan o değilmiş.
- B) Bu sokaklar çok tekin değil.
- C) Hava bulutlu ama yağmurlu değil.
- D) Sınav soruları oldukça zordu. ✓
Hem yüklemi isim soylu ('zordu') hem de olumsuzluk bildiren (değil, yok, -sız) bir unsur taşımayan cümledir.
17. Aşağıdakilerden hangisi olumsuz bir fiil cümlesidir?
- A) Pantolonun paçasını terziye yaptırdı.
- B) Onun böyle göründüğüne bakmayınız. ✓
- C) Hastanın durumu iyi değildi.
- D) Çok çalışmak zorunda değilmiş.
'Bakmayınız' fiili olumsuzluk eki (-ma) almıştır ve fiil cümlesidir. C ve D seçenekleri isim cümlesidir.
18. 'Seni arayan bendim.' cümlesi için aşağıdakilerden hangisi *söylenemez*?
- A) Yapıca birleşik cümledir.
- B) Anlamca olumlu cümledir.
- C) Yüklemin türüne göre isim cümlesidir.
- D) Öğe dizilişine göre devrik cümledir. ✓
Cümlenin yüklemi 'bendim' (zamir/isim soylu) sondadır. Bu nedenle 'devrik' değil, 'kurallı' bir cümledir. 'arayan' fiilimsisi olduğu için birleşik, olumsuzluk eki almadığı için olumlu, yüklemi zamir olduğu için isim cümlesidir.
19. Aşağıdaki dizelerden hangisi 'devrik' cümledir?
- A) Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak. ✓
- B) Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım.
- C) Bastığın yerleri toprak diyerek geçme, tanı.
- D) Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda?
'Sönmez' yüklemi cümlenin başındadır. Cümlenin kurallı hali: 'Bu şafaklarda yüzen al sancak sönmez.'
20. Hangi cümlede amaç-sonuç ilişkisi vardır?
- A) Başarılı olmak için çok çalışmalısın. ✓
- B) Sabah erkenden kalktım.
- C) Bu kitabı çok beğendim.
- D) Bugün hava çok güzel.
Amaç-sonuç cümlelerinde bir eylemin hedefi belirtilir. 'Başarılı olmak için çok çalışmalısın.' cümlesinde amaç 'başarılı olmak'tır.
21. Hangi cümle kurallı (yüklemi sonda) bir cümledir?
- A) Geldim hemen yanına.
- B) Eve gitmek istiyorum. ✓
- C) Çok mutluyum bugün.
- D) Ne güzel bir gün!
Kurallı cümleler yüklemi sonda olan cümlelerdir. 'Eve gitmek istiyorum.' cümlesinde yüklem (istiyorum) sonda olduğu için kurallı bir cümledir. Diğer seçenekler devrik veya eksiltilidir.
22. Aşağıdaki cümlelerden hangisi devrik (yüklemi sonda olmayan) bir cümledir?
- A) Bu sabah çok erkenden kalktım.
- B) Geldim, gördüm, kazandım!
- C) Yaşıyoruz güzel bir günü. ✓
- D) Bugün hava çok güzel.
Devrik cümlelerde yüklem sonda değildir. 'Yaşıyoruz güzel bir günü.' cümlesinde yüklem (Yaşıyoruz) cümlenin başındadır. Diğer seçeneklerin yüklemleri sondadır.
23. Hangi cümle duygu veya düşünce ifade eden bir öznel cümledir?
- A) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.
- B) Sabah saat yedide kahvaltı yaptık.
- C) Kitapçıdan üç kitap aldım.
- D) Bu film çok güzeldi. ✓
Öznel cümleler kişisel görüş, duygu veya düşünce içerir. 'Bu film çok güzeldi.' öznel bir cümledir.
24. Aşağıdaki cümlelerin hangisi nesnel bir yargı içermektedir?
- A) Bu kitap çok sürükleyici.
- B) Dün akşam üç saat ders çalıştım. ✓
- C) Elmaların tadı harikaydı.
- D) Bu resim harika görünüyor.
Nesnel cümleler kişisel görüş içermez, kanıtlanabilir. 'Dün akşam üç saat ders çalıştım.' cümlesi ölçülebilir ve nesnel bir yargıdır. Diğerleri kişisel beğeni (öznel) içerir.
25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan cümlecik *nesne* görevindedir?
- A) Herkes, sınavın zor olduğunu söylüyordu. ✓
- B) Güneş doğunca yola çıktık.
- C) Çalışan kazanır.
- D) Eve gidip dinleneceğim.
'Sınavın zor olduğunu' ifadesi fiilimsi grubu olup yan cümleciktir ve cümlenin belirtili nesnesidir.