Genel Tekrar Testi - 18
Fikir ve duyguyu dengeli bir biçimde harmanlayınca yazar, eserine derin bir boyut kazandırabilir. Bu cümlenin öge dizilişi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Fikir ve duyguyu dengeli bir biçimde harmanlayınca yazar, eserine derin bir boyut kazandırabilir. Bu cümlenin öge dizilişi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?
- A) Dolaylı tümleç – özne – belirtili nesne – yüklem
- B) Zarf tümleci – özne – dolaylı tümleç – belirtisiz nesne – yüklem ✓
- C) Zarf tümleci – özne – belirtili nesne – yüklem
- D) Özne – zarf tümleci – belirtisiz nesne – yüklem
- E) Belirtili nesne – dolaylı tümleç – özne – yüklem
Cümlede 'kazandırabilir' yüklemdir. Kazandırabilen kim/ne? 'yazar' (Özne). Nasıl/ne zaman kazandırabilir? 'Fikir ve duyguyu dengeli bir biçimde harmanlayınca' (Zarf Tümleci). Neye kazandırabilir? 'eserine' (Yer Tamlayıcısı / Dolaylı Tümleç). Ne kazandırabilir? 'derin bir boyut' (Belirtisiz Nesne). Doğru sıralama B seçeneğinde verilmiştir. Doğru cevap B seçeneğidir.
2. Çevremizdeki insanların hakkımızdaki olumsuz eleştirilerinden tamamen bağımsız kalabilmemiz imkansızdır ancak bu durumun zihnimizi esir almasına ve bizi mutsuz etmesine izin vermemeliyiz. İlk etapta şu gerçeği kabul etmeliyiz: Herkesin bizim hakkımızda iyi veya kötü bir fikri olacaktır. Bu eleştirilerin bir kısmı doğrudan yaptıklarımızla ilgiliyken bir kısmı da tamamen karşı tarafın kendi iç dünyasındaki yansımalardan ibarettir. ----. Beni eleştiren bu kişinin asıl maksadı nedir? Kendi hatamdan ötürü mü bunu söylüyor yoksa beni daha önce hiç takdir etmeyen bir ön yargıya mı sahip? Bu sorularla, hakkınızda konuşan kişiyi sağlıklı bir şekilde tartabilirsiniz. Bu parçada boş bırakılan yere; I. Söylenen sözlerden önce sözleri söyleyen kişiye mercek tutmalısın II. Ama sen bunları öznenin niyetinden bağımsız değerlendirmelisin III. En yakın dostun da olsa kişilik haklarına yönelen eleştirilerin karşılığını vermen gerekir cümlelerinden hangilerinin getirilmesi uygundur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) I ve III ✓
- E) E) II ve III
Boşluktan sonra 'Beni söyleyen kişinin asıl amacı nedir? Bu kişi beni daha önce takdir etti mi?' gibi sorular yer almaktadır. Bu sorular, tamamen eleştiriyi yönelten 'özneye' (kişiye) odaklanmayı gerektiren sorulardır. Dolayısıyla boşluğa 'Söylenen sözlerden önce sözleri söyleyen kişiye mercek tutmalısın' anlamına gelen I numaralı öncül getirilmelidir. II ve III numaralı öncüller sonraki açıklamalarla anlamca çelişmektedir. Doğru cevap D seçeneğidir.
3. Aşağıdaki cümlelerden hangisi özne ve yüklemden oluşmuştur?
- A) Fabrikada, üretimin artırılması için yeni yöntemler deneniyor.
- B) Buranın kış sporlarına uygun olduğu söyleniyor. ✓
- C) Yazın tozdan, kışın çamurdan geçilmeyen yollar yakında asfaltlanacak.
- D) Sevdiğiniz kişilere hediyeler alarak onları mutlu edebilirsiniz.
- E) Yoldan geçen tırların gürültüsü hepimizi bütün gece rahatsız etti.
B seçeneğinde yer alan 'söyleniyor' kelimesi yüklemdir. Söylenen ne? 'Buranın kış sporlarına uygun olduğu' ise öznedir. Cümle sadece özne ve yüklemden oluşmuştur. Diğer seçeneklerde yer tamlayıcısı, zarf tümleci ve nesne gibi farklı ögeler de bulunmaktadır. Doğru cevap B seçeneğidir.
4. Zihinde tasarlamak ile bunu somut olarak kaleme dökmek arasında aşılmaz bir uçurum olduğuna inanıyorum. Çünkü düşünce ışık hızıyla uçarken kalem karınca adımlarıyla ilerliyor. Zihin uçurumun kenarında dans ederken kalem kendi etrafında dönüp duruyor. Kafamda kurduğum o mükemmel tasarı ile elimdeki kalemin aynı tempoda buluştuğu, yani tam anlamıyla senkronize olduğu gün gerçekten kalıcı bir şeyler ortaya koyabilirim belki. Şimdilerde yazdıklarıma büyük değer veriliyor lakin ben kendimi asla başarılı göremiyorum. Korkarım ki zihnimdeki o şaheseri hiçbir zaman kağıda dökemeden bu dünyaya veda edeceğim. Her türlü sürprize açık, belirsiz bir yolculuk benimki. Bu yüzden hakkımda yazılan övgü dolu yazılara da kulağımı tamamen kapattığımı belirtmek isterim. Bu parçanın yazarının yakındığı asıl durum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sanatçıların yetişmekte olan yazarlara destek olmaması
- B) Yazarlık yaşamının başında acımasızca eleştirilmesi
- C) Eserlerinin eleştirmenlerce nesnel ölçütlerden uzak değerlendirilmesi
- D) Düşünüp tasarladıklarını metne dönüştürmede yetersiz kalması ✓
- E) Sanat merdivenlerini yeterli hızda tırmanamaması
Yazar parçada en çok 'fikirlerin uçup gitmesi karşısında kalemin yavaş kalmasından', 'kafadan kağıda aktarımda aynı temponun tutturulamamasından' yakınmaktadır. Yani zihninde mükemmelen tasarladığı edebi eseri, yazım sürecinde aynı kusursuzlukla kağıda aktaramamaktan, metne dönüştürememekten şikayetçidir. Bu durum doğrudan D seçeneğinde ifade edilmiştir. Doğru cevap D seçeneğidir.
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zamir, ek eylem alıp yüklem olmuştur?
- A) İşte burasıdır dünyaya gözünü açtığın topraklar. ✓
- B) Bu, hepimizin gözünü açan bir durumdu.
- C) Sorulara verilen cevapların çoğu mantıklıydı.
- D) İstanbul, imparatorluğun kalbi gibiydi.
- E) İnsanı insandan ayıran mal mülk değil, vicdanıdır.
A seçeneğinde “burasıdır” sözcüğü işaret zamiri olan “burası”nın ek eylem almış biçimidir ve yüklem görevindedir. Doğru cevap A seçeneğidir.
6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “-de / -da” bulunma durum ekini alan sözcük dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) görevinde _kullanılmamıştır_?
- A) Kütüphanenin sessiz salonunda yeni kitabını okuyordu.
- B) Konferans sona erince tüm salon konuşmacıyı ayakta selamladı. ✓
- C) İhtiyar adam sokağın köşesinde sessizce bekliyordu.
- D) Ağacın altında bir grup çocuk neşeyle oynuyordu.
- E) Her başarılı projenin temelinde büyük bir emek yatar.
B seçeneğindeki 'ayakta' sözcüğü durum bildiren bir zarf tümlecidir ('nasıl selamladı?' -> 'ayakta'). Diğer seçeneklerdeki bulunma eki almış sözcükler ('salonda', 'köşesinde', 'altında', 'temelinde') ise cümlede yer bildirerek dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) görevinde kullanılmıştır. Doğru cevap B seçeneğidir.
7. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi geçişsiz bir fiil _değildir_?
- A) O konuşurken cümleleri nasıl kurduğuna dikkat edin.
- B) Niçin devrik cümle kullanmakta bu kadar ısrar ediyorsunuz?
- C) Bizim insanımız nedense konuşmasına dikkat etmez.
- D) Benim cümlelerimi dilimizin yapısına aykırı buluyorsunuz. ✓
- E) Ben dilin değişebilir kurallara sahip olduğuna inanırım.
İlk cümledeki 'buluyorsunuz' (bulmak) fiili nesne alabildiği için geçişli bir fiildir (neyi buluyorsunuz -> 'cümlelerimi'). Diğer seçeneklerdeki 'inanmak', 'ısrar etmek' ve 'dikkat etmek' fiilleri nesne alamadığı için geçişsizdir.
8. Aşağıdaki dizelerin hangisinde birinci dize, ikinci dizedeki yüklemin zarf tümleci görevindedir?
- A) Rüzgârın uğultusu arttıkça dağlarda / İyice sarınırdı çoban kalın abasına ✓
- B) Gönül kapılarını herkese açan bilir / Bu sevda yolunda acı çeken bilir
- C) Akşamın karanlığı çöktü dağlara / Çobanlar sürülerini ağıla kapattı
- D) Yıldızlar parıldar gökyüzünün derininde / Geceye ayrı bir renk katar hepsi
- E) Gençliğin kıymetini zamanında bilmeli / Sonradan pişman olmak fayda vermez
A seçeneğinde 'sarınırdı' yüklemdir. Ne zaman sarınırdı? 'Rüzgârın uğultusu arttıkça dağlarda' (Zarf Tümleci). Bu zarf tümleci öbeği birinci dizenin tamamını oluşturmaktadır. Diğer seçeneklerde ise dizeler bağımsız cümleler veya farklı ögeler durumundadır. Doğru cevap A seçeneğidir.
9. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi etken çatılı bir fiil _değildir_?
- A) Televizyon, odanın bir köşesinde duruyordu.
- B) Önceleri trenle gidilen yerlere şimdi uçakla gidiliyor. ✓
- C) Arabasına binip şehir dışına doğru yola çıktı.
- D) Tren gece boyunca dağ yoluna tırmandı.
- E) Müşteriler dükkâna şemsiyelerini kapatarak girdi.
'Önceleri trenle gidilen yerlere şimdi uçakla gidiliyor' cümlesinin yüklemi 'gidiliyor' (gitmek), '-il-' edilgenlik ekini almıştır ve gerçek veya gizli bir öznesi yoktur (edilgen çatılıdır). Diğer cümlelerin yüklemleri ise etken çatılıdır.
10. I. Kendini lokomotife, çocuklarını da vagona benzetirdi. II. Bir şeye sıkıldı mı onu hemen davranışlarına yansıtırdı. III. İşe girdiği ilk günlerde elini makineye kaptırmıştı. IV. Sinirlenince yanına kimseyi yaklaştırmazdı. V. Kendini fark ettirmemek için elini bile kıpırdatmıyordu. Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangisinin yüklemi geçişsizken geçişli yapılan (oldurgan) bir fiil _değildir_?
- A) I
- B) II
- C) III ✓
- D) IV
- E) V
III. cümledeki 'kaptırmıştı' fiilinin kökü olan 'kapmak' zaten geçişli bir fiildir ('onu kapmak'). Dolayısıyla '-tir-' ekiyle derecesi artırılmış ettirgen bir fiil yapılmıştır. Diğer cümlelerdeki fiiller ise geçişsiz köklerden türetilmiş oldurgan fiillerdir (benzemek-benzetmek, yansımak-yansıtmak, yaklaşmak-yaklaştırmak, kıpırdamak-kıpırdatmak).
11. Rüzgâr; bahçedeki kuru yaprakları, dalları önüme katıp sokağın sonundaki eski binanın duvarına yöneltti onları. Bu cümlenin öge dizilişi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?
- A) Özne – nesne – zarf tümleci – yüklem
- B) Nesne – dolaylı tümleç – özne – yüklem
- C) Özne – zarf tümleci – dolaylı tümleç – nesne – yüklem ✓
- D) Nesne – zarf tümleci – dolaylı tümleç – yüklem
- E) Özne – nesne – zarf tümleci – dolaylı tümleç – yüklem
Cümlede 'yöneltti' yüklemdir. Yönelten kim/ne? 'Rüzgâr' (Özne). Nasıl yöneltti? 'bahçedeki kuru yaprakları, dalları önüme katıp' (Zarf Tümleci). Nereye yöneltti? 'sokağın sonundaki eski binanın duvarına' (Yer Tamlayıcısı / Dolaylı Tümleç). Kimi/neyi yöneltti? 'onları' (Belirtili Nesne). Bu sıralama C seçeneğinde doğru verilmiştir. Doğru cevap C seçeneğidir.
12. Bazı cümlelerde yüklem geçişli bir fiil olduğu hâlde cümlede herhangi bir nesneye yer verilmez. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu duruma örnek vardır?
- A) Sabahtan beri odasında durmaksızın yazıyordu. ✓
- B) Yıllardır gitmediği o eski kasabayı çok özlemişti.
- C) Rüzgârın etkisiyle bahçedeki tüm yapraklar savruldu.
- D) Yeni aldığı kitabın sayfalarını heyecanla çevirdi.
- E) Akşamki fırtınanın ardından deniz nihayet yatıştı.
A seçeneğindeki 'yazıyordu' yüklemi geçişli bir fiildir ('neyi yazıyordu?' -> 'mektubu/yazıyı yazıyordu' denilebilir). Ancak bu cümlede nesne kullanılmamıştır. B ve D seçeneklerinde geçişli fiiller nesneleriyle birlikte kullanılmıştır ('o eski kasabayı', 'sayfalarını'). C ve E seçeneklerindeki eylemler ise geçişsizdir. Doğru cevap A seçeneğidir.
13. “Sahilde Karadeniz'in, yeşilin binbir tonuyla bezenmiş dik yamaçları ve serin rüzgârlarla dalgalanan hırçın suları ziyaretçileri cezbediyor.” cümlenin öge sıralanışı aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?
- A) Özne, nesne, yüklem
- B) Yer tamlayıcısı, özne, nesne, yüklem ✓
- C) Yer tamlayıcısı, nesne, özne, yüklem
- D) Zarf tümleci, özne, nesne, yüklem
- E) Yer tamlayıcısı, nesne, yüklem
Cümlenin yüklemi 'cezbediyor' yardımcı eylemidir. Cezbeden ne? 'Karadeniz'in, yeşilin binbir tonuyla bezenmiş dik yamaçları ve serin rüzgârlarla dalgalanan hırçın suları' (Özne). Kimi cezbediyor? 'ziyaretçileri' (Belirtili nesne). Nerede cezbediyor? 'Sahilde' (Yer tamlayıcısı). Sıralama 'Yer tamlayıcısı, özne, nesne, yüklem' şeklindedir. Doğru cevap B seçeneğidir.
14. Bu büyük şehir, sosyal ve nüfus yoğunluğu yönünden diğer kentlerden oldukça farklıdır. Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Özne-yüklem uyumsuzluğu
- B) Yüklem eksikliği
- C) Tamlama yanlışlığı ✓
- D) Nesne eksikliği
- E) Çatı uyumsuzluğu
Cümledeki 'sosyal' sıfattır, 'nüfus yoğunluğu' ise isim tamlamasıdır. İki ögenin ortak tamlanana ('yönünden') bağlanması 'sosyal yönünden' şeklinde hatalı bir tamlama kurmuştur. Doğrusu 'sosyal yönden ve nüfus yoğunluğu yönünden' olmalıdır. Tamlama yanlışlığı vardır. Doğru cevap C seçeneğidir.
15. Ek eylem, fiilleri birleşik zamanlı yapar ya da isim soylu sözcükleri yüklem hâline getirir. Buna göre aşağıdaki dizelerin hangisinde ek eylem diğerlerinden farklı görevde kullanılmıştır?
- A) Nereye gidersen git günlük tasa Bırak biraz da şad olsun gönüller ✓
- B) Yorgunsun, uzaklardan gelmişsin; yitirmişsin neyin varsa birer birer.
- C) Desem ki vakitlerden bir nisan akşamıdır, rüzgârların en ferahlatıcısı senden esiyor.
- D) Ben bu dünyaya yanlış gelmiş olacağım ben, ben öyle her insandan o kadar uzağım ben.
- E) İlk sevgilimin gülüşüne benzer, bir nisan havası değil mi esen?
A seçeneğinde “gidersen” fiilinde ek eylem şart anlamıyla fiili birleşik çekimli yapmıştır. Diğer seçeneklerde ek eylem daha çok isim soylu sözcükleri yüklem yapma görevindedir. Doğru cevap A seçeneğidir.
16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, ek eylem almış bir edat öbeğidir?
- A) Oda arkadaşları başlarını önlerine eğmiş çalışıyorlardı.
- B) Onur Bey’in odasının her yerinde süs bitkileri vardı.
- C) Sabahın ilk ışıklarıyla yola çıkan bir kafiyeydi bu belli ki.
- D) Hava bizim beklediğimizden daha soğuktu o akşam.
- E) Babam, bugün çok sakindi, âdeta uysal bir çocuk gibiydi. ✓
E seçeneğinde yüklem “uysal bir çocuk gibiydi” sözüdür. “Gibi” edatıyla kurulan öbek ek eylem alarak yüklem olmuştur. Doğru cevap E seçeneğidir.
17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi işteş bir fiil _değildir_?
- A) Yemeği kimin yapacağı konusunda anlaştılar
- B) Bütün kuşlar erik ağacına üşüşmüş.
- C) O, hakkını alabilmek için yıllarca savaştı.
- D) Konukların hepsiyle ayrı ayrı tokalaştı.
- E) Aldığı elbise ona çok güzel yakışmış. ✓
'yakışmış' fiili kök/gövde olarak '-ış-' sesini barındırsa da, işin karşılıklı ya da birlikte yapılması anlamını taşımadığı için işteş fiil sayılamaz; etken/geçişsiz bir fiildir. Diğer seçeneklerdeki eylemler işteş çatı özelliği gösterir.
18. Sönmüş bir volkan olan Erciyes’in yüksek kısımları senenin her mevsiminde karlarla örtülüdür. Bu cümlede aşağıdaki ögelerden hangisi _yoktur_?
- A) Özne
- B) Yüklem
- C) Nesne ✓
- D) Edat tümleci
- E) Zarf tümleci
Cümlede 'örtülüdür' yüklem; 'Sönmüş bir volkan olan Erciyes'in yüksek kısımları' özne; 'senenin her mevsiminde' zarf tümleci; 'karlarla' edat tümleci (veya zarf tümleci)dir. Cümle geçişsiz bir yükleme sahip olup nesne barındırmamaktadır. Doğru cevap C seçeneğidir.
19. Geçişsiz bir fiil “-r-, -t-, -tir-” eklerini alarak geçişli hâle gelebilir. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi buna örnek gösterilebilir?
- A) Ömrünün son günlerini bu tavan arasında geçirdi. ✓
- B) Kendine yeni bir kazak ördürmüş annem.
- C) Bu filmi bize okulda öğretmenimiz izletti.
- D) Bana bu kitabı sokak satıcısından zorla aldırdı.
- E) Bu ağaçları yol kenarlarına vatandaşlar diktirdi.
Geçişsiz bir fiilin aldığı eklerle geçişli hale gelmesine 'oldurgan fiil' denir. 'Geçmek' fiili geçişsizdir (onu geçmek - geçersiz), ancak '-ir-' ekini alarak 'geçirmek' şeklinde geçişli (onu geçirmek - geçerli) yapılmıştır. Diğer seçeneklerdeki fiiller ise zaten geçişli olan fiillere ek getirilerek ettirgen yapılmıştır (izlemek-izletmek, dikmek-diktirmek, örmek-ördürmek, almak-aldırmak).
20. Gazeteci: (I) ----? Yazar: Konunun temel ilkelerini sunması, daha iddialı akademik çalışmaların sayfalarını dolduran yığınla isim ve üslubu düzenli bir çerçeveye oturtması ve böylelikle okuru daha ileri düzey araştırmalara hazırlaması bakımından bu yapıtın temel bir kılavuz kaynak olduğunu söyleyebiliriz. Gazeteci: (II) ----? Yazar: Çalışmamda özgün görünme çabasından tamamen uzak durmaya ve kendi estetik tercihlerim yüzünden herkesçe bilinen başyapıtları ihmal etmemeye dikkat ettim. Kitabın asıl amacı, bu alana yeni adım atanlara rehberlik etmekti ve yolunu arayanlar için en tanınmış klasik örnekler her zaman birer kutup yıldızı görevi görür. Bu diyalogda boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangisi sırasıyla getirilmelidir?
- A) (I) Eserinizin kendi disiplininde temel bir başvuru kaynağı kabul edilmesi mümkün müdür? (II) Kitabınızda yer verdiğiniz örneklerin çoğunlukla çok bilinen klasik yapıtlar olmasının gerekçesi nedir? ✓
- B) (I) Kitabınızı yazarken ulaşmayı hedeflediğiniz özel bir okuyucu kitlesi var mıydı? (II) İncelediğiniz sanat eserlerinin estetik açıdan en güçlü ortak yönleri nelerdir?
- C) (I) Eserinizin bu alandaki büyük bir akademik açığı kapattığını düşünüyor musunuz? (II) Kitabınızdaki sanatçıları ve akımları belirlerken hangi nesnel kriterleri temel aldınız?
- D) (I) Sanat tarihi üzerine yazılmış bir kitabın bu kadar sade bir dille yazılmasını neye borçluyuz? (II) Bir sanat tarihçisi eserleri incelerken kendi kişisel beğenilerinden sıyrılabilir mi?
- E) (I) Eserinizin daha önce yazılmış popüler rehber kitaplardan en belirgin farkı nedir? (II) Kitabınızda sıradışı sanat eserlerine yer vermenizin okuyucu üzerindeki etkisi nedir?
Yazarın I. cevabındaki 'yapıtın temel bir kılavuz kaynak olduğunu söyleyebiliriz' ifadesi 'başucu/başvuru kitabı' sorusuna doğrudan karşılıktır. II. cevaptaki 'herkesçe bilinen başyapıtları dışta bırakmamak' ve 'çok tanınmış örnekler' ifadeleri ise kitaptaki eserlerin neden çok meşhur klasik yapıtlar olduğunu açıklamaktadır. Dolayısıyla doğru cevap A seçeneğidir.
21. I. Zaten garda o eski günleri anımsatan yegane şey, vagonların yanaşması için döşenen tarihi raylar. II. Belirtmek gerekir ki burası, ilk demiryolu hattının faaliyete geçtiği ve kentin sanayileşme sürecinin başladığı tarihi merkez. III. Mavinin her tonunu izleyebildiğim 20 dakikalık huzurlu bir vapur yolculuğuyla limana ulaşıyorum. IV. Aslında burası tam anlamıyla ilk günkü yer değil zira eski gar binası sahil şeridi doldurulduktan sonra daha içeride kalmış. V. İlk durağım, bir dönem ünü tüm ülkeye yayılan kentin en büyük dokuma fabrikasının yükleme kapısı olan Eski Gar. Yukarıdaki cümleler anlamlı bir bütün oluşturacak biçimde sıralandığında hangisi baştan üçüncü olur?
- A) I
- B) II ✓
- C) III
- D) IV
- E) V
Cümleler anlamlı bir bütün oluşturacak şekilde sıralandığında giriş cümlesi III olur. III'te limana varış anlatılır. Ardından kentin önemli merkezlerinden Eski Gar'ı ilk durak olarak tanıtan V. cümle gelir. Daha sonra bu garın tarihi önemini belirten II. cümle üçüncü sırada yer alır. Ardından konumu açıklayan IV. cümle ve son olarak I. cümle gelir. Sıralama III - V - II - IV - I şeklindedir ve baştan üçüncü olan cümle II'dir. Doğru cevap B seçeneğidir.
22. Aşağıdaki dizelerin hangisi zarf tümleci ve yüklemden oluşmuştur?
- A) Bir lokma daha ikram et tatlı tatlı
- B) Yağmur dindiği andan itibaren yoldayım ✓
- C) Eyvah, fırtınayı duymasın balıkçılar
- D) Üç ay boyunca şehirden şehre gezdim
- E) Bizim bu işi tamamla vakitlice
B seçeneğindeki dizenin yüklemi 'yoldayım' ek-fiil almış sözcüğüdür. Ne zaman yoldayım? 'Yağmur dindiği andan itibaren' (Zarf tümleci). Cümle sadece bu iki ögeden oluştuğu için zarf tümleci ve yüklemden kurulmuştur. Doğru cevap B seçeneğidir.
23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, bir söz öbeğinden oluşmaktadır?
- A) Beklediği arkadaşı yarın akşam gelecek.
- B) Bir haftadır ehliyet sınavına hazırlanıyor.
- C) Bizi sevindiren, kardeşimin aldığı ödüllerdir. ✓
- D) Dün seni geç saatlere kadar bekledim.
- E) Makineyi beş gün içinde bozmuşsunuz.
C seçeneğindeki 'kardeşimin aldığı ödüllerdir' ifadesi bir sıfat tamlaması grubudur ve ek eylem alarak yüklem olmuştur. Tamlamalar ve söz öbekleri bölünemez. Dolayısıyla yüklem bir söz öbeğinden oluşmaktadır. Diğer seçeneklerdeki yüklemler ise tek bir kelimeden ('gelecek', 'hazırlanıyor', 'bekledim', 'bozmuşsunuz') ibarettir. Doğru cevap C seçeneğidir.
24. Rasim Özdenören, Aşkın Diyalektiği isimli kıymetli eserinde şöyle der: Bazı kimseler aşığın hedefine, yani sevgiliye kavuştuğu anda her şeyin nihayete ereceğini savunur. Bu durum, karnı doyan bir insanın artık yemeğe karşı hiçbir arzu duymamasına benzetilir. Oysa aşkta durum hiç de böyle değildir. Bunu, kendi gölgesinin üzerine basarak onu yakalamaya çalışan bir insanın beyhude çabasına benzetebiliriz. Aşığın önünde somut, görünebilir bir hedef vardır lakin ona fiziken ulaşabilmesi imkansızdır. Çünkü aşığın asıl aradığı, kendi dışındaki somut bir özne değildir; aşık, aslında kendi öz benliğinin, kendi hakikatinin peşine düşmüş bir yolcudur. Sürekli doğu yönüne yürüyerek doğunun nihayetine ulaşabileceğini sanan bir seyyah gibidir o. Bir yönüyle her an amacının tam üstünde durmakta, diğer yönüyle ise hedefi kendisinden sonsuzca uzaklaşmaktadır. Bu parçaya göre aşağıdakilerden hangisinin Rasim Özdenören’in görüşleriyle örtüştüğü söylenebilir?
- A) Aşkın yeşerdiği yer, ayrılık toprağıdır; kavuşma, aşk çiçeğini soldurur.
- B) Aşk, içsel ve dışsal boyutları olan bir yolculuktur; dışsal hedefe ulaşılırsa da içsel yolculuğa devam edilir.
- C) Aşk, metafizik bir olgudur; fiziksel sınırlara hapsolursa yok olur. ✓
- D) Aşk, ıslındığı ilk yağmuru unutamayan bir çocuğun her yağmurdan sonra büyüdüğü için pişman oluşudur.
- E) Aşk, bir göz yanılması ve gönül kamaşmasıdır; birikim ve bilgi arttıkça gerçek yerine oturur.
Parçada aşığın sevgilide aslında 'kendi öz benliğini, içsel dünyasını ve hakikatini' aradığı belirtilmiştir. Bu durum, aşkın salt karşıdaki bedene (fiziksel hedefe) ulaşmaktan ibaret olmayıp, insanı kendi ruhunun derinliklerine çeken metafizik, aşkın ve içsel bir yolculuk olduğunu gösterir. C seçeneği, Rasim Özdenören'in aşkı fiziksel sınırların çok üstünde konumlandıran bu metafizik bakış açısıyla tam olarak örtüşmektedir. Doğru cevap C seçeneğidir.
25. Aşağıdaki dizelerin hangisinde sıfat tamlaması belirtili nesne görevinde kullanılmıştır?
- A) Patikayı aşınca sevindim yorgunluktan
- B) Ne vakit eski bir dost görsem tebessüm ederim
- C) Aklımı başımdan aldı o rüzgârın tatlı esintisi
- D) Solan yapraklarda mevsim nihayet son buldu.
- E) Çünkü gönlünüzde saklanan acıları ben anlarım ✓
E seçeneğindeki dizenin yüklemi 'anlarım' eylemidir. Kim anlar? 'ben' (Özne). Neyi anlarım? 'gönlünüzde saklanan acıları' (Belirtili nesne). Bu belirtili nesne, 'nasıl acılar?' sorusuna yanıt veren 'gönlünüzde saklanan acılar' sıfat tamlamasından oluşmaktadır. Doğru cevap E seçeneğidir.