Genel Tekrar Testi - 77
İdare hukukunda 'hizmet kusuru' kavramının temel unsuru aşağıdakilerden hangisidir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. İdare hukukunda 'hizmet kusuru' kavramının temel unsuru aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Zararın bir kamu görevlisi tarafından verilmiş olması
- B) Kamu hizmetinin hiç işlememesi, geç işlemesi veya hatalı işlemesi ✓
- C) İdarenin özel hukuk sözleşmesi kapsamında zarar vermesi
- D) Zararın yalnızca maddi nitelikte olması
- E) Zararın kasten verilmiş olması
Hizmet kusuru; kamu hizmetinin hiç işlememesi (işlememe), gereği gibi işlememesi (hatalı işleme) veya geç işlemesi durumunda idarenin sorumluluğunu doğuran kusur türüdür. Bu kusur, bireye değil hizmetin kendisine atfedilir ve idarenin tazminat sorumluluğunun temelini oluşturur.
2. Türkiye'de belediyeler üzerindeki vesayet denetimini esas olarak hangi makam yürütür?
- A) Cumhurbaşkanlığı
- B) Danıştay
- C) Sayıştay
- D) İçişleri Bakanlığı ✓
- E) Anayasa Mahkemesi
5393 sayılı Belediye Kanunu uyarınca belediyeler üzerindeki idari vesayet denetimi İçişleri Bakanlığı tarafından yürütülür. Bakanlık, belediyelerin işlemlerini hukuka uygunluk açısından denetleyebilir ve bazı kararları iptal edebilir ya da askıya alabilir.
3. Aşağıdakilerden hangisi idare mahkemelerinde 'tam yargı davası' açılmasını gerektiren bir durumdur?
- A) Disiplin cezasının kaldırılması istemi
- B) Bir imar planının iptali istemi
- C) İdare tarafından verilen zararın tazmin edilmesi istemi ✓
- D) Ruhsat işleminin iptali istemi
- E) Sınav sonucunun iptali istemi
Tam yargı davaları; idarenin eylem veya işlemleri nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararın tazmin edilmesine yönelik davalardır. İptal davaları ise hukuka aykırı idari işlemlerin ortadan kaldırılmasını amaçlar. A, B, D ve E seçenekleri iptal davasına konu olabilecek durumlardır.
4. Aşağıdakilerden hangisi 'kamu görevlisi' kavramı kapsamında değerlendirilemez?
- A) Özel bir şirkette çalışan mühendis ✓
- B) Sözleşmeli personel
- C) Geçici işçi statüsünde çalışan
- D) Seçimle göreve gelen belediye başkanı
- E) Devlet memuru
Kamu görevlisi; devlet memurları, sözleşmeli personel, geçici işçiler ve seçimle göreve gelenler (belediye başkanı, milletvekili gibi) dahil, kamu tüzel kişileri adına kamu hizmeti yürüten kişileri kapsar. Özel sektörde çalışan bir mühendis ise herhangi bir kamu tüzel kişisiyle organik bağı olmadığından kamu görevlisi sayılmaz.
5. İdari işlemlerin 'icrailiği' ilkesi ne anlama gelir?
- A) İdari işlemlerin kanunla düzenlenmesi zorunluluğu
- B) İdari işlemlerin yargı denetimine tabi olması
- C) İdarenin işlemlerini herhangi bir yargı kararına gerek kalmaksızın resen uygulayabilmesi ✓
- D) İdari işlemlerin ancak ilgilinin rızasıyla uygulanabilmesi
- E) İdari işlemlerin yürürlüğe girebilmesi için mahkeme onayı gerektirmesi
İcraililik (resen icra), idare hukukunun temel ilkelerinden biridir. Buna göre idare, almış olduğu kararları herhangi bir yargı kararına ihtiyaç duymaksızın doğrudan uygulayabilir. Bu ilke, idareyi özel hukuk kişilerinden ayıran en önemli özelliklerden biridir.
6. Aşağıdakilerden hangisi idare hukukunun temel ilkelerinden biri değildir?
- A) Ölçülülük ilkesi
- B) Kâr amacı güdme ilkesi ✓
- C) Hukuki güvenlik ilkesi
- D) Eşitlik ilkesi
- E) Liyakat ilkesi
İdare hukuku kamu yararı esasına dayanır; kâr amacı güdme ilkesi özel hukukun, özellikle ticaret hukukunun bir ilkesidir. İdare hukukunda hukuki güvenlik, eşitlik, ölçülülük ve liyakat ilkeleri temel ilkeler arasında yer alır.
7. İdarenin, herhangi bir yargı kararına gerek kalmaksızın kamu alacaklarını doğrudan tahsil edebilmesi yetkisine ne ad verilir?
- A) Cebri icra yetkisi ✓
- B) İmtiyaz yetkisi
- C) Yetki devri
- D) Takdir yetkisi
- E) Yetki genişliği
Cebri icra (zorla uygulama) yetkisi, idarenin mahkeme kararına gerek duymaksızın kendi işlemlerini bizzat uygulayabilmesidir. Bu yetki idarenin üstün gücünün bir yansıması olup özel hukukta bulunmaz.
8. Danıştay hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- A) Bazı davalara ilk derece mahkemesi sıfatıyla bakar.
- B) İdari yargının en yüksek mahkemesidir.
- C) Adli yargı içinde yer alır. ✓
- D) Temyiz mercii olarak görev yapar.
- E) Danışma organı işlevi de üstlenir.
Danıştay, idari yargı içinde yer alan en yüksek idare mahkemesidir; adli yargıyla herhangi bir bağlantısı yoktur. Hem temyiz mercii hem bazı davalarda ilk derece mahkemesi olarak görev yapar; bunun yanında Bakanlar Kurulu kararnameleri gibi konularda danışma işlevi de görür.
9. Aşağıdakilerden hangisi idari işlemlerin unsurları arasında yer almaz?
- A) Konu
- B) Şekil
- C) Yetki
- D) Sebep
- E) Kâr ✓
İdari işlemlerin unsurları yetki, şekil, sebep, konu ve amaç olarak sayılır. 'Kâr' bir idari işlem unsuru değildir; bu kavram ticari faaliyetlere özgüdür.
10. İdarenin hukuka aykırı işlemleri nedeniyle kişilere verdiği zararları tazmin etmesi yükümlülüğüne ne ad verilir?
- A) İdari sorumluluk ✓
- B) Kamulaştırma
- C) Kamu hizmeti
- D) Disiplin cezası
- E) İdari yaptırım
İdari sorumluluk, idarenin hukuka aykırı eylemleri veya işlemleri nedeniyle doğan zararları tazmin etme yükümlülüğüdür. Bu sorumluluk hem kusur sorumluluğu hem de kusursuz sorumluluk biçiminde ortaya çıkabilir.
11. Kamu hizmetinin özel kişilere belirli koşullar ve denetim altında gördürülmesini sağlayan idare hukuku sözleşmesine ne ad verilir?
- A) Vekâlet sözleşmesi
- B) Eser sözleşmesi
- C) İmtiyaz sözleşmesi ✓
- D) Kira sözleşmesi
- E) İş sözleşmesi
İmtiyaz sözleşmesi, devletin bir kamu hizmetini özel bir kişi veya şirkete, belirli koşullar ve devlet denetimi altında yürütmesi amacıyla yaptığı idare hukuku sözleşmesidir. Diğer seçenekler özel hukuk sözleşmeleridir.
12. Aşağıdakilerden hangisi idarenin tek taraflı irade açıklamasıyla kurulan ve hukuki sonuç doğuran işlem türüdür?
- A) İdari eylem
- B) Özel hukuk sözleşmesi
- C) İdari sözleşme
- D) Yargısal karar
- E) Bireysel idari işlem ✓
Bireysel idari işlem, idarenin tek taraflı irade açıklamasıyla, belirli kişilere yönelik olarak hukuki sonuç doğuran işlemdir. İdari sözleşme iki taraflıdır; idari eylem ise hukuki irade açıklaması değil fiili bir davranıştır.
13. İptal davası açılabilmesi için idari işlemin taşıması gereken özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Takdir yetkisi içermemesi
- B) Özel hukuk kökenli bulunması
- C) Yerindelik denetimine tabi olması
- D) Yazılı olmayan bir işlem olması
- E) Kesin ve yürütülebilir nitelikte olması ✓
İptal davası açılabilmesi için idari işlemin kesin ve yürütülebilir nitelikte olması gerekir. Hazırlık işlemleri, iç yazışmalar veya kesinleşmemiş işlemler iptal davasına konu edilemez.
14. Türkiye'de idarenin eylem ve işlemlerine karşı açılacak tam yargı davalarında genel yetkili mahkeme aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İdare mahkemesi ✓
- B) Ticaret mahkemesi
- C) Sulh hukuk mahkemesi
- D) İş mahkemesi
- E) Asliye hukuk mahkemesi
Tam yargı davaları, idarenin hukuka aykırı eylem ve işlemleri nedeniyle uğranılan zararın tazminine ilişkin davalardır ve idari yargı kolunda yer alan idare mahkemelerinde görülür.
15. Kamulaştırma işleminde bedel ödenmesi zorunluluğunun temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hiyerarşi ilkesi
- B) Eşitlik ilkesi
- C) İdari vesayet denetimi
- D) Yetki genişliği ilkesi
- E) Mülkiyet hakkının anayasal güvencesi ✓
Anayasa'nın 35. maddesi mülkiyet hakkını güvence altına almakta; 46. maddesi ise kamulaştırmada gerçek karşılığın peşin ödenmesini zorunlu kılmaktadır. Bu düzenleme, mülkiyet hakkının anayasal güvencesinin doğal bir sonucudur.
16. Merkezi idarenin taşra örgütündeki en büyük mülki idare amiri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Muhtar
- B) İl genel meclis başkanı
- C) Vali ✓
- D) Kaymakam
- E) Belediye başkanı
Vali, ilde merkezi idarenin temsilcisi ve en büyük mülki idare amiridir; ilde devletin genel temsilcisi sıfatıyla kanunları uygular, kamu düzenini korur. Kaymakam ilçede, muhtar ise köy ya da mahallede görev yapar; belediye başkanı ve il genel meclis başkanı yerel yönetim organlarıdır.
17. Aşağıdakilerden hangisi yerel yönetim birimlerinden biri değildir?
- A) İl özel idaresi
- B) Kaymakamlık ✓
- C) Belediye
- D) Büyükşehir belediyesi
- E) Köy
Kaymakamlık, merkezi idarenin ilçe düzeyindeki taşra örgütüdür; bir yerel yönetim birimi değildir. Anayasa'nın 127. maddesine göre yerel yönetimler il özel idaresi, belediye ve köyden oluşur; büyükşehir belediyeleri de belediye kategorisinde yer alır.
18. İdari yargıda iptal davası açma süresi, idari işlemin tebliğinden itibaren kaç gündür?
- A) 15 gün
- B) 45 gün
- C) 30 gün
- D) 90 gün
- E) 60 gün ✓
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesine göre idari işlemlere karşı idare mahkemelerinde iptal davası açma süresi, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren 60 gündür.
19. Bir üst makamın, alt makamların işlem ve eylemlerini denetleyip gerektiğinde iptal etme, değiştirme ya da emretme yetkisine ne ad verilir?
- A) Hiyerarşi yetkisi ✓
- B) Takdir yetkisi
- C) İdari vesayet
- D) Yetki devri
- E) İmza yetkisi devri
Hiyerarşi yetkisi (hiyerarşik denetim), aynı tüzel kişilik içindeki üst makamın alt makamlar üzerinde kullandığı denetim yetkisidir; üst makam alt makamın işlemlerini iptal edebilir, değiştirebilir, emir ve talimat verebilir. İdari vesayet ise farklı tüzel kişilikler arasındaki denetimi ifade eder.
20. Aşağıdakilerden hangisi idarenin eylem ve işlemlerine karşı açılan davaları inceleyen yargı koludur?
- A) Askeri yargı
- B) Anayasa yargısı
- C) Adli yargı
- D) Uyuşmazlık yargısı
- E) İdari yargı ✓
İdari yargı, idarenin eylem ve işlemlerine karşı açılan davaları inceleyen yargı koludur. İdare mahkemeleri, bölge idare mahkemeleri ve Danıştay bu yargı kolunun temel organlarını oluşturur.
21. İdarenin, hukuka aykırı işlemleri nedeniyle kişilere verdiği zararları tazmin etme yükümlülüğüne ne ad verilir?
- A) Hizmet kusuru sorumluluğu ✓
- B) Disiplin sorumluluğu
- C) İdari sorumluluk
- D) Cezai sorumluluk
- E) Mali sorumluluk
İdarenin hizmet kusuru nedeniyle doğan zararlarda 'hizmet kusuru sorumluluğu' söz konusudur. İdare, yürüttüğü kamu hizmetinde kusur bulunması hâlinde bu kusur nedeniyle doğan zararları tazmin etmek zorundadır. Bu sorumluluk türü, Anayasa'nın 125. maddesinde güvence altına alınmıştır.
22. İdare hukukunda 'yetki genişliği' ilkesine göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Merkezi idarenin taşradaki temsilcileri bazı konularda merkeze danışmadan karar alabilir. ✓
- B) Cumhurbaşkanı tüm bakanlıkların yetkilerini devralabilir.
- C) Yargı organları idari işlemler üzerinde doğrudan denetim yapabilir.
- D) Yerel yönetimler her konuda merkezi yönetimden bağımsız hareket edebilir.
- E) Kamu görevlileri kanunla açıkça yasaklanmayan her konuda işlem tesis edebilir.
Yetki genişliği ilkesi, merkezi idarenin taşra örgütünde yer alan il idarelerinin (valiler), belirli konularda merkeze danışmadan karar alabilmesini ifade eder. Bu ilke, hizmetlerin hızlı ve etkin yürütülmesini sağlamak amacıyla tanınmış bir ilkedir.
23. Aşağıdakilerden hangisi yerinden yönetim (ademi merkeziyetçilik) kuruluşlarına örnek gösterilemez?
- A) Köyler
- B) Kaymakamlıklar ✓
- C) Belediyeler
- D) İl özel idareleri
- E) Üniversiteler
Kaymakamlıklar, merkezi idarenin ilçedeki taşra örgütüdür ve merkezden yönetim (merkezi yönetim) ilkesine göre çalışır. Belediyeler, il özel idareleri ve köyler yerel yönetim kuruluşları; üniversiteler ise hizmet yerinden yönetim kuruluşu olarak yerinden yönetim kapsamında değerlendirilir.
24. Türkiye'de idare hukukunun temel ilkeleri arasında yer alan 'idarenin kanuniliği' ilkesi ne anlama gelir?
- A) İdarenin tüm eylem ve işlemleri Anayasa ve kanunlara uygun olmak zorundadır. ✓
- B) Kanunlar yalnızca Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yapılır.
- C) İdari işlemler herhangi bir denetime tabi tutulamaz.
- D) İdare, kanunlarla düzenlenmemiş alanlarda hiçbir işlem yapamaz.
- E) İdare, yalnızca Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle hareket edebilir.
İdarenin kanuniliği (hukuki idare) ilkesi, idarenin tüm eylem ve işlemlerinin Anayasa ve kanunlara uygun olması gerektiğini ifade eder. Bu ilke, 'hukuk devleti' ilkesinin bir gereğidir ve idarenin keyfi hareket etmesinin önüne geçer.
25. İdare mahkemelerinde açılan 'tam yargı davası' hangi amaca hizmet eder?
- A) Kanunların anayasaya uygunluğunu denetlemek
- B) İdarenin cezai sorumluluğunu tespit etmek
- C) İdarenin eylem veya işlemi nedeniyle uğranılan zararın tazmin edilmesini sağlamak ✓
- D) İdari işlemin iptalini sağlamak
- E) Kamu görevlilerini görevden uzaklaştırmak
Tam yargı davası, idarenin eylem veya işlemleri nedeniyle kişilerin uğradığı maddi ve manevi zararların tazmin edilmesini sağlamak amacıyla açılan davadır. İptal davasından farkı, yalnızca iptal değil aynı zamanda tazminat talep edilmesidir.