Genel Tekrar Testi - 116
Türkiye'deki rüzgar enerjisi santrallerinin (RES) büyük çoğunluğunun Ege ve Marmara kıyılarında toplanmasının coğrafi nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Türkiye'deki rüzgar enerjisi santrallerinin (RES) büyük çoğunluğunun Ege ve Marmara kıyılarında toplanmasının coğrafi nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bu bölgelerde devletin rüzgar enerjisine özel vergi muafiyeti uygulaması
- B) Ege ve Marmara'da yüzey şekillerinin her yerde düz olması türbin kurulumunu kolaylaştırır
- C) Karadeniz ve iç bölgelerde yasal düzenlemelerin RES kurulumunu engellemesi
- D) Bu bölgelerde nüfusun fazla olması kurulum finansmanını kolaylaştırır
- E) Ege ve Marmara'da etkin rüzgâr rejiminin (meltem ve poyraz) sürekliliği ve enerji aktarım altyapısının güçlü olması ✓
Ege Bölgesi'nde meltem rüzgarları ve Marmara'da poyrazın yarattığı sürekli ve güçlü rüzgâr rejimi, bu bölgeleri RES yatırımları için cazip kılmaktadır. Buna ek olarak, bu bölgelerin güçlü elektrik iletim altyapısına sahip olması ve büyük tüketim merkezlerine yakınlığı da belirleyicidir.
2. Bir ülkenin 'enerji yoğunluğu' (birim GSYİH başına tüketilen enerji miktarı) yüksekse bu ülke için aşağıdaki yorumlardan hangisi en doğrudur?
- A) Ülkenin ekonomisi enerjiyi verimsiz kullanmakta ya da ağır sanayi ağırlıklı bir yapıya sahip bulunmaktadır ✓
- B) Ülkenin GSYİH büyümesi enerji üretiminden bağımsızdır
- C) Ülkede yenilenebilir enerji kullanımının payı yüksektir
- D) Ülke enerji kaynakları bakımından zengindir ve ihracat yapmaktadır
- E) Ülkede nükleer enerji santralleri enerji üretiminin temelini oluşturmaktadır
Enerji yoğunluğu yüksek olan ülkeler, belirli bir ekonomik çıktı (GSYİH) için fazla enerji harcayan, dolayısıyla enerji verimliliği düşük ya da ağır sanayi (demir-çelik, kimya, çimento) ağırlıklı ekonomik yapıya sahip ülkelerdir. Gelişmiş ülkeler genellikle hizmet sektörü ağırlıklı yapıyla enerji yoğunluğunu düşürmüşlerdir.
3. Türkiye'de kurulan ilk demir-çelik tesisi olan Karabük'ün tercih edilmesinde aşağıdaki faktörlerin hangisi diğerlerine kıyasla daha az etkili olmuştur?
- A) Bölgenin yüksek nüfus yoğunluğu sayesinde büyük bir iç pazar oluşturması ✓
- B) Demir cevheri kaynaklarına ulaşım imkânı
- C) Askeri açıdan kıyıdan uzakta ve iç bölgede olması (savunma kaygısı)
- D) Demiryolu bağlantısının mevcut olması
- E) Zonguldak taş kömür havzasına yakınlık
Karabük 1930'larda kurulurken başlıca etkenler: Zonguldak kömürüne yakınlık, demiryolu bağlantısı ve dönemin ulusal savunma kaygısıyla kıyıdan uzak, iç bölgede olması şeklinde sıralanabilir. Karabük çevresi o dönemde düşük nüfuslu bir bölge olup büyük bir iç pazar oluşturması söz konusu değildi; nitekim modern demir-çelik tesisleri pazara değil hammaddeye yakın kurulur.
4. Türkiye'nin yenilenebilir enerji kaynakları arasında kurulu güç bakımından en büyük paya sahip olan kaynak aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hidroelektrik enerji ✓
- B) Biyokütle enerjisi
- C) Güneş enerjisi
- D) Jeotermal enerji
- E) Rüzgar enerjisi
Türkiye'de kurulu güç ve üretim miktarı bakımından yenilenebilir kaynaklar arasında hidroelektrik santraller açık ara birinci sıradadır. Türkiye, Avrupa'nın en büyük HES kapasitelerinden birine sahiptir; bunu rüzgar ve güneş enerjisi izlemektedir.
5. Türkiye'de çimento sanayisinin ülke genelinde geniş bir alana yayılmış olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çimento üretiminin yoğun işgücü gerektirmesi ve işgücünün her bölgede bol bulunması
- B) Hammadde olan kalker ve kilin Türkiye'nin hemen her bölgesinde yaygın olması ile çimentonun ağır ve nakliyesi pahalı olması ✓
- C) Çimentonun hammaddesinin yalnızca ülkenin iç bölgelerinde bulunması
- D) Çimento sanayisinin ihracata yönelik olması ve tüm kıyı bölgelerine yayılması
- E) Devletin çimento fabrikalarını eşit biçimde tüm illere dağıtma zorunluluğu
Çimento sanayisi hammaddeye bağlı bir sanayi koludur; kireçtaşı (kalker) ve kil Türkiye'nin hemen her bölgesinde kolayca bulunabilmektedir. Öte yandan çimento ağır ve hacimli bir ürün olduğundan taşıma maliyetleri yüksektir; bu nedenle fabrikalar hem hammaddeye hem de yerel pazara yakın konumlanarak ülke geneline yayılmıştır.
6. Türkiye'nin enerji politikaları açısından 'yerli ve milli' vurgusuyla öne çıkan Akkuyu Nükleer Güç Santrali ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- A) Santral Mersin iline bağlı Akkuyu mevkiinde inşa edilmektedir
- B) Santralin kurulu gücünün tamamlandığında Türkiye elektrik üretimine önemli katkı yapması beklenmektedir
- C) Türkiye'nin Karadeniz kıyısında soğutma suyu temini amacıyla konumlandırılmıştır ✓
- D) Türkiye'nin ilk nükleer enerji santrali olma özelliği taşımaktadır
- E) Proje Rusya ile imzalanan devletlerarası bir anlaşmaya dayanmaktadır
Akkuyu NGS, Akdeniz kıyısındaki Mersin iline bağlı Akkuyu bölgesinde inşa edilmektedir; Karadeniz kıyısında değildir. Soğutma için Akdeniz'den yararlanılmaktadır. Diğer tüm ifadeler doğrudur: Mersin/Akkuyu konumu, Rusya ile devletlerarası anlaşma ve Türkiye'nin ilk nükleer santrali olma niteliği.
7. Türkiye'de petrol rafinerilerinin kuruluş yeri seçiminde aşağıdaki faktörlerden hangisi belirleyici rol oynamaz?
- A) Tüketim merkezlerine yakınlık
- B) Ham petrol kaynaklarına yakınlık
- C) Liman ve ulaşım imkânları
- D) Su kaynaklarına yakınlık
- E) Yüksek rakımlı dağlık arazi yapısı ✓
Petrol rafinerileri; ham petrol kaynaklarına, limanlara, su kaynaklarına ve tüketim merkezlerine yakın kurulur. Yüksek rakımlı dağlık araziler hem ulaşımı güçleştirir hem de rafineri işletimi için elverişsizdir. Bu nedenle dağlık arazi yapısı, rafineri kuruluşunda belirleyici değil, tam aksine olumsuz bir faktördür.
8. Türkiye'de kömür havzaları değerlendirildiğinde, aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
- A) Zonguldak – Taşkömürü
- B) Tunçbilek – Linyit
- C) Soma – Linyit
- D) Afşin-Elbistan – Linyit
- E) Beypazarı – Taşkömürü ✓
Beypazarı (Ankara), Türkiye'nin önemli linyit havzalarından biridir; taşkömürü değil linyit çıkarılır. Türkiye'de taşkömürü yalnızca Zonguldak havzasında (Bartın, Karabük, Zonguldak illeri) çıkarılmaktadır. Soma, Tunçbilek ve Afşin-Elbistan ise linyit havzalarıdır.
9. Türkiye'de hidroelektrik enerji potansiyelinin en yüksek olduğu akarsu havzası aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fırat-Dicle ✓
- B) Seyhan-Ceyhan
- C) Kızılırmak
- D) Sakarya
- E) Yeşilırmak
Fırat ve Dicle havzaları birlikte değerlendirildiğinde Türkiye'nin en büyük hidroelektrik potansiyelini barındırır. GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi) kapsamında bu iki nehir üzerinde kurulan baraj ve hidroelektrik santraller, Türkiye'nin toplam HES potansiyelinin yaklaşık yarısını oluşturmaktadır.
10. Güneş enerjisi santrallerinin kurulumunda aşağıdaki illerden hangisi coğrafi koşullar açısından en dezavantajlı konumdadır?
- A) Konya
- B) Rize ✓
- C) Antalya
- D) Mersin
- E) Şanlıurfa
Rize, Türkiye'de yıllık toplam yağış miktarının en yüksek olduğu il olup bulutlu gün sayısı fazladır. Bu durum güneşlenme süresini önemli ölçüde kısaltır. Güneş enerjisi santralleri için yüksek yıllık güneşlenme süresi şarttır; Konya, Şanlıurfa, Mersin ve Antalya bu açıdan çok daha avantajlıdır.
11. Demir-çelik sanayisinin Karabük'te kurulmasında (1937) aşağıdaki faktörlerden hangisinin etkisi en azdır?
- A) Zonguldak taşkömürüne yakınlık
- B) Akdeniz limanlarına yakınlık ✓
- C) İkinci Dünya Savaşı öncesi stratejik konum düşüncesi
- D) Ereğli demir yataklarına görece yakınlık
- E) Demir yolu bağlantısının bulunması
Karabük'ün Akdeniz limanlarına yakınlığı yoktur; aksine iç kesimlerde ve dağlık alanda yer alması savaş döneminde stratejik bir avantaj olarak görülmüştür. Kuruluş kararında taşkömürüne yakınlık, demir yolu bağlantısı ve stratejik konum belirleyici olmuştur. Akdeniz limanlarına yakınlık ise Karabük'ün tercih edilmesinde bir etken değildir.
12. Türkiye'de rüzgâr enerjisi santrallerinin yoğunlaştığı bölge ve bu bölgedeki temel coğrafi etken aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
- A) Doğu Anadolu – yüksek irtifanın rüzgâr hızını artırması
- B) Güneydoğu Anadolu – hâkim güneybatı rüzgârları
- C) İç Anadolu – step iklimi nedeniyle açık düzlükler
- D) Ege kıyıları – engebeli kıyı şeridinin venturi etkisi ✓
- E) Karadeniz kıyıları – kuzey rüzgârlarının sürekli etkisi
Türkiye'de kurulu rüzgâr enerjisi kapasitesinin büyük bölümü Ege Bölgesi'nde (özellikle İzmir, Balıkesir, Çanakkale illerinde) yoğunlaşmıştır. Ege kıyılarındaki kıyı körfezleri ve dağ geçitleri, rüzgârı hızlandıran venturi etkisi yaratır; ayrıca Ege denizinden gelen etezyen ve meltemler düzenli rüzgâr kaynağı sağlar.
13. Aşağıdaki enerji türlerinden hangisi Türkiye'nin birincil enerji tüketiminde ithalata bağımlılığın en yüksek olduğu kaynaktır?
- A) Jeotermal
- B) Linyit
- C) Doğalgaz ✓
- D) Hidroelektrik
- E) Güneş enerjisi
Türkiye, doğalgazda neredeyse tamamen dışa bağımlıdır; tüketilen doğalgazın %98'den fazlası Rusya, İran, Azerbaycan gibi ülkelerden ithal edilmektedir. Linyit, hidroelektrik, güneş ve jeotermal kaynaklar ise yurt içinde üretildiğinden ithalata bağımlılık söz konusu değildir.
14. Türkiye'de tekstil sanayisinin Ege Bölgesi'nde yoğunlaşmasında aşağıdaki faktörlerden hangisi diğerlerine göre daha az etkilidir?
- A) Bölgenin taşkömürü rezervlerine sahip olması ✓
- B) İzmir limanının ihracat kolaylığı sağlaması
- C) Tarihsel süreçte oluşmuş işgücü birikimi
- D) Pamuk üretiminin bölgede yaygın olması
- E) Bölgedeki su kaynaklarının bol olması
Taşkömürü, Türkiye'de yalnızca Zonguldak (Batı Karadeniz) havzasında bulunur; Ege Bölgesi'nde taşkömürü rezervi yoktur. Tekstil sanayisi enerji açısından taşkömürüne bağımlı değildir; bu yüzden söz konusu faktör Ege'deki tekstil yoğunlaşmasında belirleyici değildir. Pamuk, liman, su ve işgücü ise asıl belirleyici etkenlerdir.
15. Aşağıdaki sanayi kuruluşlarından hangisi ham maddeden çok pazar ve tüketim merkezine yakınlık ilkesine göre konumlandırılmıştır?
- A) Seydişehir Alüminyum Tesisleri
- B) Afşin-Elbistan Termik Santrali
- C) Ereğli Demir-Çelik Fabrikası
- D) Adana Çimento Fabrikası
- E) İstanbul Deri Sanayi ✓
Deri sanayisi, hammadde olarak hayvan derisini kullanır; ancak bu hammadde kolayca taşınabilir niteliktedir. İstanbul'da deri sanayisinin gelişmesinde belirleyici etken geniş pazar, işgücü ve ihracat imkânlarıdır. Ereğli (deniz ulaşımı ve taşkömürü), Seydişehir (boksit yatakları), Afşin-Elbistan (linyit havzası) ve Adana çimentosu (kireçtaşı hammaddesi) ise ham maddeye yakınlık ilkesine göre konumlanmıştır.
16. GAP kapsamında Fırat Nehri üzerinde inşa edilen ve Türkiye'nin en büyük barajı olan yapı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Karakaya Barajı
- B) Atatürk Barajı ✓
- C) Keban Barajı
- D) Birecik Barajı
- E) Ilısu Barajı
Atatürk Barajı, Şanlıurfa-Adıyaman sınırında Fırat Nehri üzerinde inşa edilmiş olup göl hacmi ve kurulu güç bakımından Türkiye'nin en büyük barajıdır. GAP'ın merkezî yapısını oluşturur. Keban ve Karakaya da Fırat üzerinde yer alır ancak daha küçüktür. Ilısu ise Dicle Nehri üzerindedir.
17. Türkiye'de jeotermal enerji kaynaklarının yoğunlaştığı bölge ve jeolojik açıklaması aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Doğu Anadolu – volkanik dağlar ve aktif tektonik hat
- B) Güneydoğu Anadolu – petrol yataklarıyla ilişkili termal aktivite
- C) Batı Anadolu – genç grabenlerin yarattığı tektonik aktivite ✓
- D) Karadeniz kıyıları – tortul kayaçlardaki ısı birikimi
- E) Orta Anadolu – kalkan volkanlarının magmatik ısısı
Türkiye'nin jeotermal kaynakları ağırlıklı olarak Batı Anadolu'da yoğunlaşır. Bu durum, Menderes, Gediz ve Büyük Menderes gibi grabenlerle şekillenmiş genç tektonik yapılarla doğrudan ilişkilidir. Aydın-Denizli-İzmir üçgeni, Türkiye'nin kurulu jeotermal kapasitesinin büyük çoğunluğuna ev sahipliği yapar. Doğu Anadolu'da da volkanik kaynaklı jeotermal potansiyel vardır ancak işletilen kapasite çok daha düşüktür.
18. Aşağıdaki ülkelerin sanayi üretim değeri sıralamasına bakıldığında Türkiye'nin içinde bulunduğu gruba ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?
- A) Türkiye'nin sanayi üretiminde KOBİ'lerin payı oldukça yüksektir
- B) Türkiye, gelişmekte olan ülkeler arasında sanayileşme sürecini tamamlamaya çalışan bir ekonomiye sahiptir
- C) Otomotiv ve tekstil, Türkiye sanayisinin önde gelen sektörleri arasındadır
- D) Türkiye sanayisi hammadde ve enerji ithalatına ciddi ölçüde bağımlıdır
- E) Türkiye, ileri teknoloji ürünleri ihracatında dünya sıralamasında üst gruplarda yer almaktadır ✓
Türkiye, ileri teknoloji ürünleri ihracatında (savunma sanayii hariç) dünya sıralamasında henüz üst gruplarda değildir. İhracat yapısı incelendiğinde, düşük ve orta teknolojili ürünlerin (tekstil, gıda, otomotiv parçaları gibi) ağırlığı hâlâ yüksektir. Diğer şıklar Türkiye'nin sanayi yapısını doğru biçimde yansıtmaktadır.
19. Türkiye'de termik santrallerin büyük bölümünün linyit havzaları yakınına kurulmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Linyitin ısıl değerinin yüksek olması taşımayı kârlı kılmaktadır
- B) Su ihtiyacı nedeniyle santraller yalnızca akarsu kıyılarına kurulabilmektedir
- C) Çevre mevzuatı termik santrallerin şehir merkezlerine kurulmasını yasaklamaktadır
- D) Linyitin nem ve kül oranı yüksek olduğundan uzun mesafe taşımacılığı ekonomik değildir ✓
- E) İşgücü maliyetlerinin kırsal alanda düşük olması belirleyici etkendir
Türkiye linyitinin ısıl değeri düşük, nem ve kül oranı ise yüksektir. Bu özellik linyiti taşımacılık açısından ekonomik olmaktan çıkarır; birim enerji başına taşınan atık ve nem miktarı çok yüksek olur. Bu yüzden linyit yerine elektriği taşımak çok daha ekonomiktir ve termik santraller yakıt kaynağının yanına kurulur.
20. Aşağıdaki sanayi dallarından hangisi Türkiye'de Marmara Bölgesi'nde en az yoğunlaşma eğilimi gösterir?
- A) Otomotiv sanayi
- B) İlaç sanayi
- C) Elektronik ve elektrikli ev aletleri
- D) Matbaacılık ve yayıncılık
- E) Çimento sanayi ✓
Çimento sanayi, ağır ve hacimli ham maddesi (kireçtaşı, marn) nedeniyle hammadde yataklarının yakınına kurulur; tüketim merkezi olan Marmara'ya değil, ham maddenin bol bulunduğu yerlere. Türkiye'de çimento fabrikaları Adana, Çorum, Afyon, Sivas gibi illerde yaygındır. Otomotiv, ilaç, elektronik ve matbaacılık ise pazar, altyapı ve işgücü avantajları nedeniyle Marmara'da yoğunlaşır.
21. Türkiye'de nükleer enerji politikasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Türkiye, nükleer yakıt üretiminde tamamen kendi kaynaklarına dayanmaktadır
- B) Akkuyu Nükleer Santrali Fransız ortaklığıyla inşa edilmektedir
- C) Türkiye'deki nükleer santral projeleri yalnızca Akdeniz kıyısında planlanmıştır
- D) Mersin Akkuyu'da inşaatı süren nükleer santral Türkiye'nin ilk nükleer santrali olacaktır ✓
- E) Türkiye'nin birden fazla işletmede olan nükleer santrali mevcuttur
Mersin Akkuyu'da Rusya'nın devlet nükleer şirketi Rosatom ortaklığıyla inşa edilen santral, Türkiye'nin tarihindeki ilk nükleer santrali olacaktır. Türkiye'nin henüz işletmede olan nükleer santrali yoktur. Proje Rus ortaklığıyla yürütülmektedir (Fransız değil). Sinop'ta da nükleer santral projesi planlanmıştır, dolayısıyla projeler yalnızca Akdeniz kıyısıyla sınırlı değildir.
22. Türkiye'de hidroelektrik enerji üretiminin en yoğun olduğu akarsu havzası aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yeşilırmak Havzası
- B) Seyhan Havzası
- C) Kızılırmak Havzası
- D) Fırat-Dicle Havzası ✓
- E) Sakarya Havzası
Fırat ve Dicle nehirleri üzerinde Atatürk, Karakaya, Keban, Ilısu, Birecik gibi büyük barajlar bulunmaktadır. Bu havza, Türkiye'nin en büyük hidroelektrik potansiyeline sahip olup kurulu güç ve üretim açısından birinci sıradadır. GAP projesi kapsamında bu havzanın enerji potansiyeli sistematik biçimde değerlendirilmektedir.
23. Türkiye'de kömür üretimiyle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
- A) Afyonkarahisar (Dinar) – Linyit
- B) Zonguldak – Taş kömürü
- C) Soma – Linyit
- D) Seyitömer – Linyit
- E) Elbistan – Taş kömürü ✓
Kahramanmaraş'a bağlı Elbistan, Türkiye'nin en büyük linyit rezervine sahip havzasıdır; taş kömürü değil linyit çıkarılmaktadır. Taş kömürü yalnızca Zonguldak havzasında (Zonguldak, Bartın, Karabük) üretilmektedir. Bu nedenle 'Elbistan – Taş kömürü' eşleştirmesi yanlıştır.
24. Aşağıdaki sanayi kuruluşlarından hangisi, hammadde kaynağına yakınlık ilkesi gözetilerek kurulmuş olup bu açıdan diğerlerinden farklı bir konuma sahiptir?
- A) İskenderun Demir-Çelik Fabrikası
- B) Sivas Çimento Fabrikası ✓
- C) Ereğli Demir-Çelik Fabrikası
- D) İzmir Gübre Fabrikası
- E) Karabük Demir-Çelik Fabrikası
Sivas Çimento Fabrikası, bölgede bol miktarda bulunan kalker (kireçtaşı) hammaddesine yakınlık ilkesiyle kurulmuştur. Karabük ve Ereğli demir-çelik fabrikaları ise hammaddeden (Zonguldak kömürü, demir cevheri) çok siyasi ve stratejik kaygılarla konumlandırılmıştır. İskenderun liman ve pazar erişimi ön planda tutularak, İzmir ise ihracat kolaylığı amacıyla seçilmiştir.
25. Türkiye'de jeotermal enerji kaynaklarının en yoğun bulunduğu bölge aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
- B) Ege Bölgesi ✓
- C) Doğu Anadolu Bölgesi
- D) İç Anadolu Bölgesi
- E) Karadeniz Bölgesi
Türkiye'nin jeotermal enerji kaynakları ağırlıklı olarak Ege Bölgesi'nde, özellikle Denizli (Kızıldere), Aydın (Germencik, Salavatlı) ve Manisa (Salihli, Alaşehir) illerinde yoğunlaşmaktadır. Bu durum, bölgenin genç tektonik yapısı ve aktif fay sistemleriyle doğrudan ilişkilidir. Türkiye dünyada jeotermal kurulu güç sıralamasında üst sıralarda yer almakta olup bu kapasitenin büyük bölümü Ege'den elde edilmektedir.