Genel Tekrar Testi - 33
Pamuk gelişme döneminde suya, olgunlaşma ve hasat döneminde ise kuraklığa ihtiyaç duyar. Buna göre; I. Doğu Karadeniz kıyıları, II. Konya Yöresi, III. Çukurova Deltası yörelerinden hangilerinde yaz yağışlarının fazlalığı pamuk tarımını doğrudan engeller?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Pamuk gelişme döneminde suya, olgunlaşma ve hasat döneminde ise kuraklığa ihtiyaç duyar. Buna göre; I. Doğu Karadeniz kıyıları, II. Konya Yöresi, III. Çukurova Deltası yörelerinden hangilerinde yaz yağışlarının fazlalığı pamuk tarımını doğrudan engeller?
- A) Yalnız I ✓
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) I ve III
- E) II ve III
Doğu Karadeniz'de yaz yağışları pamuk kozalarının olgunlaşıp açılmasını engeller. Konya'da temel sınırlayıcı yaz yağışı değil sıcaklık koşullarıdır. Çukurova ise sıcak ve kurak yazlarıyla pamuk için elverişlidir. Yalnız I doğrudur.
2. Antalya'nın yıllık sıcaklık ortalaması İzmir'inkinden yüksektir. Bu farklılıkta; I. Güneş ışınlarının düşme açısı, II. enlem konumu, III. denizellik faktörlerinden hangileri etkilidir?
- A) Yalnız I
- B) II ve III
- C) I ve II ✓
- D) Yalnız II
- E) Yalnız III
Antalya, İzmir'e göre daha güneyde olduğu için Güneş ışınlarını daha büyük açıyla alır. Aradaki sıcaklık farkını enlem ve ışın açısı açıklar; her iki kent de kıyıda bulunduğundan denizellik temel neden değildir.
3. Ormanların alt sınırını daha çok nem ve yağış, üst sınırını ise sıcaklık belirler. Karadeniz kıyılarında ormanların deniz seviyesinden başlamasında; I. yıllık yağış miktarının fazla olması, II. kurak bir mevsimin yaşanmaması, III. bağıl nem oranının yıl boyunca yüksek seyretmesi durumlarından hangileri etkili olmuştur?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) II ve III
- D) I, II ve III ✓
- E) Yalnız III
Karadeniz kıyılarında yağış fazladır, belirgin bir kurak mevsim yoktur ve bağıl nem yıl boyunca yüksektir. Bu koşullar toprağın nemli kalmasını sağlayarak ormanların deniz seviyesinden başlamasına imkân verir. Üç öncül de doğrudur.
4. Türkiye'de heyelanlar en çok ilkbahar aylarında görülür. Bu durumun oluşmasında; I. Kar erimeleriyle toprağın suya doyması, II. Yamaçların nadasa bırakılması, III. Sıcaklık farklarının fiziksel ufalanmayı hızlandırması faktörlerinden hangileri etkilidir?
- A) Yalnız I ✓
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) I ve III
- E) II ve III
Kar erimeleri toprağın suya doymasına, ağırlığının artmasına ve tabakalar arasındaki sürtünmenin azalmasına yol açar; heyelanı tetikler (I). Nadas daha çok erozyonu artırır (II), fiziksel ufalanma ise kaya düşmesini kolaylaştırır (III). Bu nedenle ilkbahar artışında yalnız I etkilidir.
5. Aşağıdaki özelliklerden hangisi Türkiye'nin Orta Kuşak'taki konumunun sonuçları arasında yer almaz?
- A) Yıl içinde sıcaklık değerlerinin değişmesi
- B) Kuzeye gidildikçe çizgisel hızın azalması ✓
- C) Cephe yağışlarının görülmesi
- D) Dört mevsimin belirgin yaşanması
- E) Batı rüzgârlarının etkili olması
Batı rüzgârlarının etkisi, cephe yağışları ve dört mevsimin belirginliği Orta Kuşak konumuyla ilişkilidir. Çizgisel hızın kuzeye doğru azalması ise Dünya'nın şeklinin sonucudur ve yalnızca Orta Kuşak'a özgü değildir.
6. Akdeniz ikliminin Türkiye'deki özellikleri ve yayılış alanları düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) Kış ılıklığına bağlı olarak don olayları nadir görülür.
- B) Tarımsal üretimde yaz aylarında sulama ihtiyacı yüksektir.
- C) Kar yağışlı gün sayısı ve yerde kalma süresi kısadır.
- D) Kış aylarındaki yağışlar çoğunlukla cephesel kökenlidir.
- E) Doğal bitki örtüsü kışın yaprağını döken ağaçlardır. ✓
Akdeniz ikliminde kışlar ılık ve yağışlı, yazlar sıcak ve kuraktır. Kış yağışları çoğunlukla cephesel kökenlidir; yaz kuraklığı tarımda sulama ihtiyacını artırır. Zeytin, defne ve zakkum gibi makiler kalın yapraklı ve yıl boyu yeşildir. Kışın yaprağını döken geniş yapraklı ormanlar ise daha çok Karadeniz kıyılarında yaygındır.
7. Yazın sıcaklık ve bol güneş isteyen bu meyve, kış soğuklarına dayanıklı olsa da çiçeklenme dönemindeki ilkbahar donlarından zarar görebilir. Üretimde Mersin'i Hatay ve Iğdır izler. Bu ürün hangisidir?
- A) Şeftali
- B) İncir
- C) Kayısı ✓
- D) Elma
- E) Üzüm
Kayısı yaz sıcaklığı ve bol güneş ister. Ağaç kış soğuklarına dayanabilse de erken çiçek açtığı için ilkbahar donlarından zarar görebilir. Verilen yetişme koşulları ve üretim sıralaması kayısıyı gösterir.
8. Üzüm ve elmanın Türkiye'nin birçok bölgesinde yetişebilmesinde; I. Kış soğuklarına karşı dayanıklı olmaları, II. Toprak seçiciliklerinin yüksek olması, III. Farklı iklim koşullarına uyum sağlayabilmeleri faktörlerinden hangileri etkilidir?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) I ve II
- D) I ve III ✓
- E) II ve III
Üzüm ve elma kış soğuklarına dayanabilir ve farklı iklim koşullarına uyum gösterebilir. Toprak seçiciliklerinin yüksek olması yayılış alanını genişletmez; aksine sınırlar. Bu nedenle I ve III doğrudur.
9. Farklı ana iklim bölgelerinin kesiştiği alanlarda geçiş iklimi oluşur. Aşağıdaki illerden hangisi belirgin bir geçiş iklimine sahiptir?
- A) Sivas
- B) İstanbul ✓
- C) Eskişehir
- D) Burdur
- E) Malatya
İstanbul, Karadeniz ve Akdeniz iklimlerinin etkilerinin buluştuğu Marmara geçiş kuşağındadır. Bu nedenle kentteki iklim özelliklerini yalnızca tek bir ana iklim tipiyle açıklamak mümkün değildir.
10. Nemli ve serin Karadeniz ikliminde yaygın olan kayın ağaçlarına, Amanos Dağları'nın yüksek ve denize dönük yamaçlarında da rastlanır. Bu kayınlar aşağıdaki bitki gruplarından hangisine örnektir?
- A) Klimaks bitki
- B) Endemik bitki
- C) Antropojen bitki
- D) Kozmopolit bitki
- E) Relikt (Kalıntı) bitki ✓
Buzul dönemlerinde güneye yayılan serin ve nemcil bitkiler, iklim ısınınca büyük ölçüde kuzeye çekilmiştir. Amanosların uygun yamaçlarında varlığını sürdüren kayınlar geçmiş iklim döneminden kalmış relikt bitkilerdir. Relikt kavramı, yalnızca belirli bir alanda yetişen endemik türden farklıdır.
11. Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında dağların kıyıya paralel uzanması, fiziki ve beşerî özellikleri doğrudan etkiler. Buna göre bu alanlarda aşağıdakilerden hangisinin görülmesi beklenmez?
- A) İç kesimlere ulaşım maliyetlerinin düşük olması ✓
- B) Kıta sahanlığının dar, derinliğin fazla olması
- C) Kıyıya dökülen akarsu boylarının kısa olması
- D) Doğal liman sayısının ve hinterlandın dar olması
- E) Denizel iklimin dar bir şeritte kalması
Dağların kıyıya paralel uzanması deniz etkisinin iç kesimlere geçmesini sınırlar ve kıta sahanlığını daraltır. Akarsular kısa, kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım güçtür. Yol yapımında tünel ve viyadük ihtiyacı arttığından maliyet yükselir; doğal limanların gelişimi de sınırlanır.
12. Türkiye'de bakı etkisi nedeniyle güney yamaçlar genellikle daha sıcaktır. Buna rağmen kışın Doğu Karadeniz dağlarının kuzey yamaçları güney yamaçlardan daha sıcak olabilir. Bu farklılığın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Denizel hava kütlelerinin ılımanlaştırıcı etkisi ✓
- B) Güney yamaçlarda güneş ışınlarının geliş açısının daralması
- C) Kuzey yamaçlarda fön rüzgârlarının etkili olması
- D) Kuzey yamaçlarda bitki örtüsünün daha gür olması
- E) Karasal hava kütlelerinin kuzeye doğru sokulması
Doğu Karadeniz dağlarının kuzey yamaçları denize dönüktür. Denizden gelen ılıman hava kışın sıcaklığın fazla düşmesini engellerken güney yamaçlarda karasallık güçlenir. Böylece denizellik, bu alanda bakı etkisine üstün gelir.
13. Türkiye'nin 36°-42° kuzey enlemleri arasında yer almasının iklimsel sonuçları düşünüldüğünde hangisi enlem konumuyla açıklanamaz?
- A) Güneyden esen rüzgârların sıcaklığı artırması
- B) Cephe sistemlerinin etkili olması
- C) Kısa mesafelerde farklı iklim özelliklerinin görülmesi ✓
- D) Dört mevsimin belirgin olarak yaşanması
- E) Sıcak ve soğuk karakterli basınç merkezlerinin etkisinde kalması
Bu enlemler Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'deki Orta Kuşak'ta bulunduğunu gösterir. Kısa mesafelerde iklimin değişmesi ise daha çok yükselti, denizellik ve yer şekillerinin çeşitliliğinden kaynaklanır.
14. Çanakkale ile Erzurum yaklaşık aynı enlem üzerinde yer alır. Bu iki il karşılaştırıldığında; I. Güneş ışınlarının düşme açısı, II. Yıllık sıcaklık ortalaması, III. Tarım ürünlerinin olgunlaşma süresi özelliklerinden hangilerinin farklı olması beklenir?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) II ve III ✓
- E) I, II ve III
Aynı enlemde oldukları için Çanakkale ile Erzurum'da güneş ışınlarının düşme açısı aynıdır (I). Ancak Erzurum'un yükseltisi çok daha fazladır. Bu nedenle yıllık sıcaklık ortalaması daha düşük (II), tarım ürünlerinin olgunlaşma süresi daha uzundur (III). Dolayısıyla II ve III farklılık gösterir.
15. Akdeniz ikliminde kızılçamların tahribiyle makiler, makilerin de yok edilmesiyle daha kısa ve cılız çalılar oluşur. Bu bitki topluluğuna ne ad verilir?
- A) Alpin çayır
- B) Endemik bitki
- C) Garig ✓
- D) Psödomaki
- E) Antropojen bozkır
Kızılçam ormanları tahrip edildiğinde maki gelişir. Makilerin de ortadan kaldırılması lavanta ve kekik gibi daha kısa boylu garig topluluklarını oluşturur. Karadeniz'de benzer tahribat psödomakiye, iç kesimlerde ise antropojen bozkıra yol açar.
16. Doğu Karadeniz akarsularının yıllık akımı, daha geniş bir alan kaplayan İç Anadolu kapalı havzasındaki akarsulardan belirgin biçimde fazladır. Bu farkın oluşmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi en azdır?
- A) Akarsu yataklarının genel eğim dereceleri ✓
- B) Yıllık ortalama yağış miktarları
- C) Havzalardaki yaz buharlaşma şiddeti
- D) Kar erimelerinin yeraltı sularını beslemesi
- E) Havzalara düşen yağışın mevsimsel dağılışı
Akım miktarını öncelikle yağışın miktarı ve yıl içindeki dağılışı, buharlaşma ile kar ve yer altı suyu beslenmesi belirler. Yatak eğimi ise daha çok akış hızını ve aşındırma gücünü etkiler. Bu nedenle debi farkı üzerindeki etkisi diğerlerine göre daha azdır.
17. Hakkâri, Erzurum ve Doğu Karadeniz çevresinde çığ olayları daha sık görülür. Bu durum üzerinde; I. arazinin eğimli ve engebeli olması, II. yoğun kar yağışlarının görülmesi, III. bitki örtüsünün tahrip edilmiş veya seyrek olması özelliklerinden hangileri doğrudan etkilidir?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) I ve III
- D) II ve III
- E) I, II ve III ✓
Çığ için eğimli yamaç ve kalın kar örtüsü temel koşullardır. Bitki örtüsünün seyrek ya da tahrip edilmiş olması kar kütlesini tutan doğal engelleri azaltır ve riski artırır. Üç öncül de etkilidir.
18. İç Anadolu'da bozkır yaygın olmasına rağmen Yozgat Çamlığı gibi bazı alanlarda karaçam ve meşe toplulukları korunmuştur. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin temel göstergesidir?
- A) Bölgedeki yıllık yağış miktarının son yıllarda artış gösterdiğinin
- B) Yozgat çevresinde Karadeniz iklim şartlarının yaşandığının
- C) Toprak yapısının yalnızca ağaç yetişmesine elverişli olduğunun
- D) Bölgenin doğal bitki örtüsünün geçmişte orman olduğunun ✓
- E) Karaçamların kuraklığa en dayanıklı iğne yapraklı tür olduğunun
Bozkır içinde kalmış karaçam ve meşe toplulukları, bölgede geçmişte daha geniş ormanların bulunduğunu gösterir. Tarla açma, otlatma ve yakacak temini gibi insan faaliyetleri ormanları daraltmış ve antropojen bozkırların yayılmasına yol açmıştır.
19. I. Yıl içinde dört mevsimin belirgin olarak yaşanması II. Aynı anda farklı mevsim özelliklerinin görülmesi III. Akdeniz iklim kuşağında yer alması Yukarıdakilerden hangileri Türkiye'nin mutlak konumunun sonuçlarındandır?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) I ve III ✓
- E) II ve III
Türkiye'nin Orta Kuşak'taki enlemleri dört mevsimin belirgin yaşanmasını ve Akdeniz iklim kuşağında bulunmasını sağlar. Aynı anda farklı mevsim özelliklerinin görülmesi ise yükselti ve yer şekli çeşitliliğiyle, yani göreceli konumla ilgilidir. I ve III doğrudur.
20. Isınan havanın dikey olarak yükselip soğumasıyla oluşan konveksiyonel yağışlar hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) Denizel hava kütlelerinin dağ yamacı boyunca yükselmesiyle oluşur. ✓
- B) İç Anadolu'da en fazla ilkbahar aylarında düşer.
- C) Halk arasında kırkikindi yağışları olarak isimlendirilir.
- D) Karasal iklim bölgelerinde yaygın olarak görülür.
- E) Erzurum-Kars bölümünde yaz aylarında etkilidir.
Konveksiyonel yağış, güneşle ısınarak hafifleyen havanın dikey yönde yükselip soğuması sonucunda oluşur ve daha çok karasal alanlarda görülür. İç Anadolu'da ilkbahar, Doğu Anadolu'da yaz aylarında görülen bu sağanaklar kırkikindi yağışları olarak bilinir. Nemli havanın dağ yamacı boyunca yükselmesi ise konveksiyonel değil, orografik yağış meydana getirir.
21. Türkiye'nin yer şekilleri ve iklim koşulları dikkate alındığında akarsularımızda aşağıdaki özelliklerden hangisinin yaygın olarak görülmesi beklenmez?
- A) Boylarının genellikle kısa kalması
- B) Ağız kısımlarında delta oluşturmaları
- C) Ulaşım ve taşımacılığa kapalı olmaları
- D) Yatak eğimlerinin fazla olması
- E) Rejimlerinin yıl boyunca düzenli olması ✓
Yağışın mevsimlere düzensiz dağılması ve kar erimeleri, Türkiye'deki akarsu debilerinin yıl içinde değişmesine yol açar. Bu nedenle düzenli rejim yaygın değildir. Yarımada yapısı akarsu boylarını kısaltırken engebeli arazi yatak eğimini artırır.
22. Yalnızca enlem konumları göz önüne alındığında hangi il merkezinin temmuz ayı sıcaklık ortalamasının daha yüksek olması beklenir?
- A) Ankara
- B) Hakkâri ✓
- C) Burdur
- D) Zonguldak
- E) Sivas
Enlem küçülüp Ekvator'a yaklaşıldıkça Güneş ışınlarının düşme açısı büyür. Seçeneklerde en güneyde bulunan merkez Hakkâri olduğundan yalnızca mutlak konuma göre sıcaklığının daha yüksek olması beklenir.
23. Türkiye'deki sıcaklık dağılışında enlem, yükselti, denizellik ve karasallık etkilidir. Aşağıdaki il çiftlerinden hangisinin sıcaklık farkı enlemle açıklanamaz?
- A) Hatay - Rize
- B) Ankara - Erzurum ✓
- C) Muğla - Çanakkale
- D) Mersin - Samsun
- E) İzmir - Balıkesir
Ankara ile Erzurum yaklaşık aynı enlemlerdedir. Erzurum'un daha soğuk olması doğuya doğru artan yükselti ve karasallıkla açıklanır. Diğer çiftlerde güneydeki merkezin daha sıcak olması üzerinde enlem etkisi belirgindir.
24. Trakya'da yaygın vertisoller ile Akdeniz çevresinde görülen rendzinaların oluşumunda iklimden farklı bir coğrafi unsur belirleyicidir. Bu toprakların dağılışını temel olarak hangisi belirler?
- A) Arazideki ana kayanın yapısal özelliği ✓
- B) Yıllık yağış miktarının mevsimlere dağılışı
- C) Yeryüzü şekillerinin eğim ve bakı durumu
- D) Yeraltı su seviyesinin yüzeye yakınlığı
- E) Doğal bitki örtüsünün gürlük derecesi
Vertisol ve rendzinalar intrazonal topraklardır. Bu toprakların oluşumunda iklimden çok ana kayanın özelliği etkilidir. Vertisoller killi depolar, rendzinalar ise kireçli malzeme üzerinde gelişir. Bu nedenle dağılışlarını belirleyen temel unsur jeolojik yapı ve ana kayadır.
25. Akdeniz Bölgesi'ndeki dağ sıralarının kıyıya paralel uzanması aşağıdaki durumlardan hangisine neden olmamıştır?
- A) Toroslar üzerinde buzul şekillerine rastlanması ✓
- B) Kıyıda falezlere rastlanması
- C) Kıyı ile iç kesimler arasında iklim farkının belirginleşmesi
- D) Kuş uçumu kıyı uzunluğu ile gerçek kıyı uzunluğu arasındaki farkın az olması
- E) İç kesimlerle ulaşımda geçitlerin önem kazanması
Toroslar üzerindeki buzul şekillerinin oluşmasında dağların uzanış yönü değil, yükseltinin fazla olması etkilidir. Diğer seçenekler kıyıya paralel uzanışla bağlantılıdır.