Türkiye'nin Nüfusu ve Yerleşme 1
Türkiye'de kentsel ve endüstriyel göç etkileri dışarıda tutulduğunda, yüksek doğum oranlarına bağlı olarak 'doğal nüfus artış hızının' en yüksek olduğu coğrafi bölgemiz hangisidir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Türkiye'de kentsel ve endüstriyel göç etkileri dışarıda tutulduğunda, yüksek doğum oranlarına bağlı olarak 'doğal nüfus artış hızının' en yüksek olduğu coğrafi bölgemiz hangisidir?
- A) Ege Bölgesi
- B) Marmara Bölgesi
- C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi ✓
- D) İç Anadolu Bölgesi
Güneydoğu Anadolu Bölgesi, evlilik ve aile yapısı ile yüksek doğurganlık hızları nedeniyle net göç vermesine rağmen 'doğal' nüfus artış hızının (doğum-ölüm farkı) en yüksek olduğu bölgedir.
2. Sınırları içerisindeki toplam nüfusun, bölgenin yüzölçümüne bölünmesiyle hesaplanan 'aritmetik nüfus yoğunluğunun' en yüksek olduğu coğrafi bölgemiz hangisidir?
- A) Marmara Bölgesi ✓
- B) Akdeniz Bölgesi
- C) Doğu Anadolu Bölgesi
- D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
Marmara Bölgesi, hem yüzölçümünün diğer bölgelere göre görece küçük olması hem de sanayileşmeden dolayı devasa bir nüfusu barındırması nedeniyle kilometrekareye düşen insan sayısı (nüfus yoğunluğu) en yüksek olan sahadır.
3. Kırsal alanlardaki meskenlerin birbirine uzak ve dağınık yerleşme modeli gösterdiği, aynı zamanda kırsal nüfus oranının hala belirgin seviyede kaldığı bölgemiz hangisidir?
- A) Ege Bölgesi
- B) Doğu Anadolu Bölgesi
- C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
- D) Karadeniz Bölgesi ✓
Karadeniz Bölgesi'nde, özellikle Doğu Karadeniz bölümünde, arazinin sarp engebeliliği ve su kaynaklarının bolluğu evlerin dağınık kurulmasına yol açmıştır. Coğrafi yapı nedeniyle kırsal yerleşme karakteri baskındır.
4. Geniş bir yüzölçümüne sahip olmasına rağmen sarp dağlık alanlar, engebeli topografya ve sert iklim koşulları sebebiyle nüfus yoğunluğunun en düşük kaldığı bölgemiz hangisidir?
- A) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
- B) Ege Bölgesi
- C) Doğu Anadolu Bölgesi ✓
- D) Marmara Bölgesi
Doğu Anadolu Bölgesi, Türkiye'nin yüzölçümü en büyük bölgesi olmasına karşın olumsuz iklim şartları, tarım alanlarının azlığı ve engebeden dolayı çok az nüfus barındırır. Bu yüzden aritmetik nüfus yoğunluğu en az olan bölgemizdir.
5. İl ve ilçe merkezlerinde yaşayan insan sayısının toplam nüfusa oranını ifade eden 'şehirleşme (kentleşme) oranının' en yüksek seviyede olduğu coğrafi bölgemiz hangisidir?
- A) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
- B) Marmara Bölgesi ✓
- C) Ege Bölgesi
- D) Doğu Anadolu Bölgesi
Marmara Bölgesi, endüstriyel istihdamın ve büyük metropol ilçelerinin yaygınlığına bağlı olarak kentli nüfus oranının en yüksek, köylerde yaşayan insan oranının ise en düşük olduğu bölgedir.
6. İstihdam yetersizliği, tarım topraklarının miras yoluyla parçalanması ve sosyo-ekonomik nedenlerle dışarıya en çok göç veren coğrafi bölgemiz hangisidir?
- A) Ege Bölgesi
- B) Doğu Anadolu Bölgesi ✓
- C) İç Anadolu Bölgesi
- D) Marmara Bölgesi
Doğu Anadolu Bölgesi, coğrafi engellerin yatırımları sınırlandırması ve kış şartlarının ağırlığı gibi nedenlerle iş sahalarının en az geliştiği ve buna bağlı olarak batı illerine en çok kalıcı göç veren bölgedir.
7. Kilometrekare başına düşen insan sayısının en yoğun olduğu, ulaştırma koridorlarının kesiştiği bölgemiz hangisidir?
- A) Akdeniz Bölgesi
- B) Ege Bölgesi
- C) Marmara Bölgesi ✓
- D) Doğu Anadolu Bölgesi
Marmara Bölgesi, Asya ve Avrupa'yı bağlayan köprü konumu, limanları ve devasa endüstriyel iş sahaları sayesinde Türkiye nüfusunun üçte birine yakınını barındırarak nüfus yoğunluğunda liderdir.
8. Türkiye'de imalat sanayisi, organize sanayi bölgeleri ve endüstriyel üretimin en yoğun kümelendiği coğrafi bölge hangisidir?
- A) Karadeniz Bölgesi
- B) Ege Bölgesi
- C) Marmara Bölgesi ✓
- D) İç Anadolu Bölgesi
Marmara Bölgesi (özellikle Kocaeli, İstanbul, Bursa, Yalova hattı), Türkiye'deki toplam sanayi üretiminin ve fabrika iş gücünün ezici çoğunluğunu bünyesinde barındırmaktadır.
9. Yaz sezonunda kıyı turizminin ve otelcilik faaliyetlerinin canlanmasına bağlı olarak yaşanan mevsimlik işçi göçü, en belirgin şekilde aşağıdaki bölgelerimizin hangisinde nüfus dalgalanması yaratır?
- A) Doğu Anadolu Bölgesi
- B) Marmara Bölgesi
- C) Akdeniz Bölgesi ✓
- D) İç Anadolu Bölgesi
Yaz aylarında deniz turizminin açılmasıyla Antalya, Muğla gibi kıyı kuşağındaki merkezler hizmet sektöründe çalışacak binlerce mevsimlik işçiyi çeker. Bu durum Akdeniz ve Güney Ege kıyılarında belirgin bir geçici nüfus patlamasına neden olur.
10. Kentleşme süreçlerinin tamamlanma düzeyi göz önüne alındığında, toplam nüfusu içinde köy ve belde gibi kırsal alanlarda yaşayanların oranının en az olduğu bölgemiz hangisidir?
- A) Ege Bölgesi
- B) İç Anadolu Bölgesi
- C) Marmara Bölgesi ✓
- D) Doğu Anadolu Bölgesi
Marmara Bölgesi'nde nüfusun %90'ından fazlası il ve ilçe merkezlerinde (kentlerde) yaşar. Tarım dışı sektörler egemen olduğu için kırsal nüfus payı oransal olarak Türkiye'nin en düşüğüdür.
11. Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksleri ve eğitim yatırımları baz alındığında, nüfusu içindeki okuryazarlık oranı ve eğitim düzeyinin en yüksek olduğu coğrafi alan ve şehir grubu nerede yoğunlaşmıştır?
- A) Doğu Anadolu Bölgesi
- B) Orta Karadeniz Bölümü
- C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
- D) Akdeniz ve Ege Kıyı Bölgesi ✓
Okuryazarlık oranının en yüksek olduğu yerler endüstri, ticaret ve turizm ağlarının geliştiği kıyı Ege ve Akdeniz şehirleridir (İzmir, Antalya, Muğla, Çanakkale gibi). Eğitim olanaklarına erişim bu alanlarda en üst düzeydedir.
12. Türkiye'deki şehirlerin gelişimini sağlayan baskın fonksiyonel özellikleri hakkında araştırma sunumu yapan öğrencilerden hangisinin verdiği eşleştirme coğrafi bir hata içermektedir?
- A) Deniz: Maden kenti - Batman
- B) Yamaç: Liman kenti - Manisa ✓
- C) Sarp: Turizm kenti - Ürgüp
- D) Volkan: Sanayi kenti - Karabük
Manisa ili, Ege Bölgesi'nin iç kesimlerinde (dağların arkasında) yer alan ve açık denizlere kıyısı bulunmayan bir şehirdir. Bu nedenle Manisa'nın 'liman kenti' fonksiyonu kazanması coğrafi olarak imkansızdır; kent tarım ve sanayi odaklıdır.
13. Türkiye genelinde toplam nüfus miktarı ve ekonomik faaliyetlerin yoğunluğu bakımından ilk sırada yer alan mega kentimiz hangisidir?
- A) İstanbul ✓
- B) İzmir
- C) Ankara
- D) Gaziantep
Türkiye'nin en fazla nüfusa sahip ili İstanbul'dur. Sanayi, ticaret, finans ve hizmet sektörlerinin kalbi konumunda olan bu metropol, ülkenin en çok göç alan ve nüfusu en kalabalık merkezidir.
14. TÜİK verilerine göre, idari sınırları içerisindeki toplam nüfusu en az olan ilimiz aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tunceli
- B) Ardahan
- C) Bayburt ✓
- D) Kilis
TÜİK'in resmi Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) verilerine göre, Türkiye'nin toplam nüfusu en az olan ili Bayburt'tur. Bayburt'u sırasıyla Tunceli ve Ardahan takip etmektedir. A seçeneğinde yer alan Tunceli ise yüz ölçümüne göre nüfusun az olması sebebiyle 'aritmetik nüfus yoğunluğu (kilometrekareye düşen insan sayısı) en az olan' ilimizdir; toplam nüfusta en az olan il değildir.
15. Türkiye'de kalıcı olarak yoğun göç dalgaları çeken cazibe merkezi iller, genel olarak aşağıdaki özelliklerin hangisine sahiptir?
- A) Tarım alanlarının geniş olmasına
- B) Eğitim seviyesinin düşük olmasına
- C) Yer altı kaynaklarının rezerv çeşitliliğine
- D) Sanayi, ticaret ve hizmet sektörünün gelişmiş olmasına ✓
Net göç hızı pozitif olan iller iş imkanlarının, geniş iş kollarının, sanayi yatırımlarının ve buna bağlı gelişen ticaret-hizmet ağlarının kalbi durumundaki gelişmiş merkezlerdir.
16. Türkiye'de özellikle cumhuriyet sonrasındaki dönemlerde kırsal alanlardan şehirlere doğru yaşanan iç göç dalgalarının en önemli ekonomik tetikleyicisi hangisidir?
- A) Doğal afetler
- B) Tarımda makineleşme ve işsizlik ✓
- C) Eğitim imkanlarının artması
- D) Kan davaları ve güvenlik
Kırsal alanda traktör ve biçerdöver gibi makinelerin kullanımının yaygınlaşması, insan gücüne olan talebi azaltarak gizli ve açık işsizliğe yol açmış, bu da büyük kentlere göçü hızlandıran en büyük ekonomik motor olmuştur.
17. TÜİK'in güncel nüfus verilerine göre, toplam yüzölçümüne kıyasla barındırdığı insan sayısı en az olan, yani 'aritmetik nüfus yoğunluğu en düşük' ilimiz hangisidir?
- A) Bayburt
- B) Ardahan
- C) Gümüşhane
- D) Tunceli ✓
Türkiye'de kilometrekareye düşen insan sayısının (aritmetik nüfus yoğunluğu) en az olduğu şehir Tunceli'dir. İl genelinde kilometrekareye yaklaşık 11-12 kişi düşmektedir. Toplam nüfusu en az olan il ise Bayburt'tur, ikisi karıştırılmamalıdır.
18. Türkiye'deki göç hareketlerinin demografik yapısı incelendiğinde, üniversite eğitimi veya ilk iş istihdamı amacıyla en fazla göç eden aktif yaş grubu hangisidir?
- A) 0-14 yaş
- B) 40-50 yaş arası
- C) 15-24 yaş ✓
- D) 55 yaş ve üstü
Eğitim hayatının üniversite aşaması ve genç iş gücü piyasasına katılım dinamikleri nedeniyle Türkiye'de göç eden nüfusun ezici çoğunluğu 15-24 ve devamındaki dinamik genç-yetişkin yaş grubunda toplanmaktadır.
19. Son yıllarda aldığı yoğun iç ve dış göçlerle nüfusu birçok büyük şehri geride bırakan, Türkiye'nin en kalabalık (nüfusu en yüksek) ilçesi hangisidir?
- A) Çankaya
- B) Esenyurt ✓
- C) Şişli
- D) Seyhan
İstanbul sınırları içerisinde yer alan Esenyurt ilçesi, 1 milyona yaklaşan devasa nüfusuyla Türkiye'nin en kalabalık ve en çok nüfus barındıran idari ilçesi ünvanına sahiptir.
20. Türkiye'de planlı kalkınma dönemlerinin ivme kazanması, şehirlerdeki sanayi yatırımlarının yoğunlaşması ve gecekondulaşma süreçleriyle birlikte, kırdan kente olan iç göç hareketlerinin en yüksek kitlesel hacme ulaştığı tarihi dönem hangisidir?
- A) 1923-1940
- B) 1940-1950
- C) 2010-2026
- D) 1960-1980 ✓
Türkiye'de kentleşme adımları 1950'lerde traktör kullanımının artmasıyla başlasa da, iç göçün planlı kalkınma dönemleriyle birleşerek en radikal, organize ve kitlesel boyutlara ulaştığı dönem 1960-1980 yılları arasıdır. Bu dönemde büyük kentlerdeki sanayi üretimi ve iş gücü talebi kırsal nüfusu devasa dalgalar halinde şehirlere çekmiştir.
21. İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'nun kırsal köylerinde evlerin birbirine çok yakın inşa edildiği 'toplu yerleşme' tipinin yaygın olmasının ana sebebi hangisidir?
- A) Arazinin çok engebeli olması
- B) Ormanların çok gür olması
- C) Kış turizminin gelişmesi
- D) Su kaynaklarının kıt ve arazinin düz olması ✓
Bu bölgelerde yarı kurak iklim nedeniyle su kaynakları son derece kısıtlıdır. Arazi düz olsa da insanlar su bulabildikleri sınırlı kaynakların, çeşmelerin veya kuyuların etrafında kümelenerek toplu köyler oluşturmuşlardır.
22. Demografik dönüşüm teorisine göre, Türkiye nüfusunun son yıllarda hızla 'yaşlanma' sürecine girdiğini kesin olarak kanıtlayan en net demografik gösterge hangisidir?
- A) Genç nüfus oranının artması
- B) Doğum oranlarının hızla yükselmesi
- C) Ortanca yaşın yükselmesi ✓
- D) Bebek ölüm hızının artması
Bir ülkenin nüfusunu yaş sıralamasına göre tam ortadan ikiye bölen yaşa ortanca (medyan) yaş denir. Doğum oranlarının düşmesi ve yaşlı nüfus payının artmasıyla Türkiye'de ortanca yaş sürekli tırmanmaktadır; bu da nüfusun yaşlandığının en net kanıtıdır.
23. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan 1960 yılına kadar olan tarihi kesitte devlet eliyle uygulanan nüfus politikalarının temel felsefesi ve amacı hangisidir?
- A) Nüfus artış hızını azaltıcı politika izlemek
- B) Nüfus artış hızını mevcut dengede tutmak
- C) Nüfus artış hızını artırıcı kararlar almak ✓
- D) Nüfusun sadece niteliğini iyileştirmeye odaklanmak
1923-1960 yılları arasında, geçmişteki büyük savaşlarda kaybedilen yetişkin ve dinamik insan gücünün yerini doldurmak, tarımda iş gücünü artırmak ve askeri savunmayı desteklemek amacıyla nüfus artış hızını artırıcı (pro-natalist) politikalar izlenmiştir. Çok çocuklu annelere madalya verilmesi ve yol vergisinden muafiyet bu dönemin tipik yasal teşvikleridir. Bu nedenle doğru cevap C seçeneğidir.
24. 1960'lı yıllardan itibaren Türkiye'den başta Almanya olmak üzere pek çok Batı Avrupa ülkesine yönelik gerçekleşen kitlesel dış göç dalgalarının ana gerekçesi hangisidir?
- A) Siyasi sığınma talepleri
- B) Eğitim
- C) Turizm
- D) İş gücü talebi ✓
İkinci Dünya Savaşı'nın yıkımından çıkan Batı Avrupa ülkelerinin (özellikle Almanya'nın) ekonomilerini yeniden inşa etmek amacıyla başlattığı resmi iş gücü alımları, Türkiye'den Avrupa'ya dönemsel ve kalıcı çok yoğun bir işçi göçü akını başlatmıştır.
25. Toplam nüfusun toplam yüzölçümüne bölünmesi ile toplam nüfusun tarım alanlarına bölünmesiyle hesaplanan fizyolojik nüfus yoğunluğu arasındaki makasın (farkın) en yüksek olduğu coğrafi bölgemiz hangisidir?
- A) Marmara Bölgesi ✓
- B) İç Anadolu Bölgesi
- C) Karadeniz Bölgesi
- D) Ege Bölgesi
Bir bölgede fizyolojik yoğunluk ile aritmetik yoğunluk arasındaki uçurumun fazla olması için toplam nüfusun devasa, tarım arazilerinin ise yerleşim ve sanayi nedeniyle çok kısıtlı olması gerekir. Marmara Bölgesi (özellikle İstanbul metropolü) bu farkın en tepe noktada olduğu sahadır.