Altın Test 23

1. Atatürk, toplumun ilerleyebilmesi için kadın ve erkeğin birlikte yükselmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu anlayış aşağıdaki inkılaplardan hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

• A) Kabotaj Kanunu
• B) Tevhid-i Tedrisat Kanunu
• C) Medeni Kanun ✓
• D) Kılık-Kıyafet Kanunu
• E) Harf İnkılabı

Atatürk'ün sözü kadın ve erkek eşitliğine vurgu yapar. Medeni Kanun aile ve toplum yaşamında kadınlara önemli haklar kazandırmıştır. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Medeni Kanun" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

2. Aşağıdakilerden hangisinin, doğrudan Atatürk'ün Milliyetçilik ilkesinin bir gereği olarak gerçekleştirildiği _söylenemez_?

• A) Üniversite reformunun yapılması ✓
• B) Türk Tarih Tezinin oluşturulması
• C) Kapitülasyonların kaldırılması
• D) Ekonomik kalkınmada öz kaynaklara yönelinmesi
• E) Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun kabul edilmesi

Üniversite reformu daha çok çağdaşlaşma, bilim ve eğitim alanındaki yenilenme ile ilgilidir. Milliyetçilik ilkesinin doğrudan gereği olarak gösterilemez. Soru olumsuz köklü olduğu için seçenekler doğru bilgi aramak yerine aykırı kalan ifadeyi bulma mantığıyla değerlendirilmelidir. Bu nedenle "Üniversite reformunun yapılması" seçeneği diğerlerinden ayrılır ve doğru cevap olur.

3. Harf İnkılabı yapılmadan önce Latin harfleri uzun süre tartışılmış, çeşitli toplantılarda gündeme gelmiş ve toplumun tepkisi gözlenmiştir. Uluslararası rakamların kabulü gibi adımların tepki çekmemesi, harf değişikliği için uygun ortamın oluştuğunu göstermiştir. Bu bilgilere göre; I. Cumhuriyetin ilk yıllarında bazı inkılaplara karşı muhalefet bulunduğu II. Harf İnkılabı’nın başarıya ulaşmasının planlandığı III. İnkılaplarda toplumun tepkisinin dikkate alındığı Yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III
• E) I, II ve III ✓

Kazım Karabekir'in öneriyi 'İslam'ın bütünlüğüne zarar vereceği' gerekçesiyle reddetmesi inkılaplara karşı bir muhalefet/çekince olduğunu gösterir (I). Tasarlanan inkılaplar için uygun zamanın beklenmesi ve hazırlıklar yapılması başarının rastlantıya bırakılmak istenmediğini kanıtlar (II). Resmi dairelerde uluslararası rakamların kullanılması yasasına 'halktan önemli bir tepki gelmemesi' üzerine harf inkılabı kararının verilmesi, halkın tepkisine/hazırbulunuşluğuna önem verildiğini doğrular (III).

4. İki büyük savaş arasında Avrupa'da ekonomik ve sosyal alanlarda önemli gelişmeler yaşandı. Aşağıdakilerden hangisi bu süreçte yaşanan gelişmelerden biri _değildir_?

• A) Sovyet Rusya "Beş Yıllık Plan" uygulaması ile sanayisini geliştirdi
• B) İngiltere'nin savaş öncesindeki refah düzeyine yeniden ulaşma çabaları başarılı olamadı
• C) Avrupa'dan ABD 'ye yapılan göçler azalırken Avrupa içindeki göçler hızlandı
• D) Mandater rejim Avrupa'da da uygulanmaya başlandı ✓
• E) Birçok Avrupa ülkesinde emeklilik ve işsizlik sigortası gibi sosyal politikalar uygulanmaya başlandı

Mandater (manda ve himaye) yönetim modeli, I. Dünya Savaşı'ndan sonra sömürgeciliğin isim değiştirmiş şekli olarak Avrupa dışında (özellikle Orta Doğu'da - Suriye, Lübnan, Irak, Filistin gibi eski Osmanlı topraklarında ve Afrika'daki eski Alman sömürgelerinde) uygulanmıştır; Avrupa kıtasında mandater rejimler kurulmamıştır. Diğer seçenekler (Rusya'nın planlı sanayileşmesi, sosyal haklar ve işsizlik sigortaları, ABD göç kısıtlamaları nedeniyle Avrupa içi göçlerin artması, İngiltere'nin büyük buhran ve savaş sonrası yaşadığı ekonomik krizler) iki savaş arası dönemde (1918-1939) Avrupa'da görülen durumlardır.

5. Atatürk’ün çağdaşlaşma karşısında direnmenin sonuçsuz kalacağını vurgulayan sözü, aşağıdaki ilkelerden hangisiyle ilgilidir?

• A) İnkılapçılık ✓
• B) Devletçilik
• C) Bağımsızlık
• D) Milliyetçilik
• E) Halkçılık

Atatürk'ün sözü, çağdaş uygarlığa uyum sağlama ve yeniliklere açık olma gereğini vurgular; bu da inkılapçılık ilkesiyle ilgilidir. Soru kökündeki bilgi doğrudan "İnkılapçılık" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

6. Osmanlı Devletindeki; I. Şehzadelerin sancağa yönetici olarak gönderilmesi, II. Beşik ulemalığı sisteminin uygulanması, III. ıslahatların yapılmasında Batılı uzmanlardan yararlanılması Gelişmelerden hangileri pozitif bilimlere verilen önemin azalmasına neden olmuştur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II ✓
• C) Yalnız III
• D) I ve II
• E) II ve III

Beşik Ulemalığı (II), din adamları veya alimlerin çocuklarının daha doğduklarında alim/müderris kabul edilmesi sistemidir. Bu sistem liyakati tamamen yok etmiş, medreselerde pozitif (akli) bilimlerin ders müfredatından çıkarılmasına ve eğitim kalitesinin çökerek pozitif bilimlere verilen önemin azalmasına neden olmuştur. Şehzadelerin sancağa gönderilmesi yönetim tecrübesiyle ilgilidir (I). Batılı uzmanlardan yararlanılması ise modernleşme adımıdır (III).

7. Türk toplumları arasında İslamiyet'in yayılmasında etkili olan Karahanlı kültürüne ve dönemine mensup ünlü mutasavvıf aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kaşgarlı Mahmut
• B) Ahmed Yesevî ✓
• C) Yusuf Has Hacip
• D) Mevlana
• E) Yunus Emre

Ahmed Yesevi, Karahanlı kültür çevresinde yetişmiş ve Türkler arasında İslamiyet'in yayılmasında etkili olmuştur. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Ahmed Yesevî" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

8. Aşağıdakilerden hangisi, Osmanlı İmparatorluğunun fethettiği topraklarda Türklerin ve devletin kalıcı olmasını sağlayan en önemli etkendir?

• A) Devşirme sistemi
• B) Fetih politikası
• C) İskân ve İstimalet politikası ✓
• D) Gaza - Cihat politikası
• E) Vakıf sistemi

İskan ve istimalet politikası, fethedilen yerlerde halkın devlete bağlanmasını ve Türklerin kalıcı olmasını sağlayan en önemli unsurlardandır. Soru kökündeki bilgi doğrudan "İskân ve İstimalet politikası" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

9. Türklerin tarih boyunca kullandığı takvimler arasında yer alan Celalî Takvimi, aşağıdaki devletlerden hangisinin döneminde, mali ve tarımsal işleri düzenlemek amacıyla güneş yılı esaslı olarak hazırlanmıştır?

• A) Büyük Selçuklu Devleti ✓
• B) Karahanlılar
• C) Osmanlı Devleti
• D) Gazneliler
• E) Türkiye Selçuklu Devleti

Celalî Takvimi, Büyük Selçuklu Devleti döneminde Sultan Melikşah'ın emriyle Ömer Hayyam başkanlığındaki bir astronomi heyeti tarafından hazırlanmıştır. Güneş yılı esasına dayanan bu takvim, mali ve tarımsal işlerin düzenlenmesi amacıyla kullanılmıştır. Bu nedenle doğru cevap Büyük Selçuklu Devleti'dir.

10. Anlaşma Devletlerinin; I.Londra Konferansına TBMM'yi doğrudan çağırmamaları II. Osmanlı Mebusan Meclisini dağıtmaları III. Mudanya Ateşkesini imzalamaları Faaliyetlerinden hangileri ulusal iradeyi tanımak istemediklerinin doğrudan kanıtıdır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) I ve III
• E) I, II ve III

İtilaf (Anlaşma) Devletlerinin; Londra Konferansı'na Türk milletinin yegane meşru temsilcisi olan TBMM'yi doğrudan çağırmayıp Osmanlı Hükümeti aracılığıyla davet etmeleri (I), TBMM'yi ve dolayısıyla halkın iradesini doğrudan tanımak istemediklerinin kanıtıdır. Misak-ı Milli kararlarını alan ve halkın oylarıyla seçilmiş meşru yasama organı olan Osmanlı Mebusan Meclisi'ni basıp dağıtmaları (II), ulusal iradeye yönelik en doğrudan saldırı ve onu tanımadıklarının açık kanıtıdır. Mudanya Ateşkesi'ni imzalamaları (III) ise TBMM'nin askeri ve siyasi varlığını mecburen tanıdıklarını gösteren bir belgedir. Dolayısıyla doğru cevap I ve II'dir.

11. Aşağıdakilerden hangisi Milli Cemiyetlerin ortak özelliği _değildir_?

• A) Ulusal egemenlik fikrini gerçekleştirmek istemişlerdir ✓
• B) İşgallere karşı tepki olarak ortaya çıkmışlardır
• C) Bölgesel kurtuluş amacı ile oluşturulmuşlardır
• D) Kuruluşlarında Mustafa Kemal'in bir etkisi yoktur
• E) İşgallere Osmanlı hükümetinin sessiz kalması ile ortaya çıkmışlardır

Milli (yararlı) cemiyetlerin temel önceliği ve ortak amacı ulusal bağımsızlığı kazanmak ve vatanı işgallerden kurtarmaktır; kuruluş aşamalarında padişah ve halifelik makamını da korumayı beyan ettiklerinden doğrudan ve öncelikli olarak "ulusal egemenlik" (saltanatı kaldırma/cumhuriyeti kurma) (A) fikrini gerçekleştirmek gibi ortak bir hedefleri yoktur (bu hedef daha sonra meclisin açılmasıyla netleşmiştir). Diğer özellikler (işgallere ve Osmanlı hükümetinin teslimiyetçi tavrına tepki olmaları, başlangıçta bölgesel olmaları ve Mustafa Kemal'in doğrudan müdahalesi olmadan kurulmuş olmaları) doğrudur.

12. Rauf Orbay'ın siyasi hayatını anlattığı eser aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Yorgun Savaşçı
• B) Çankaya
• C) Esir Şehrin Mahpusu
• D) Cehennem Deresi ✓
• E) Yol Ayrımı

Rauf Orbay'ın hatıralarını topladığı ve kendi siyasi/askeri mücadelesini anlattığı meşhur eseri 'Cehennem Değirmeni'dir (Soruda 'Cehennem Deresi' olarak basılmıştır). Çankaya Falih Rıfkı Atay'a; Yol Ayrımı, Yorgun Savaşçı ve Esir Şehrin Mahpusu ise Kemal Tahir'in romanlarıdır.

13. I. Toprağı işletme II. Vergi toplama III. Köylüyü yargılama IV. Sipahi yetiştirme Yukarıda verilenlerden hangisi veya hangileri Tımar sahibi memurun (Sahib'ül Arz) görevleri arasındadır?

• A) Yalnız IV
• B) II ve IV
• C) I, II, IV ✓
• D) II, III, IV
• E) I, II, III ve IV

Tımar sahibinin (sahib-i arz) temel görevleri arasında; toprağın köylü tarafından düzenli olarak işlenmesini kontrol etmek ve denetlemek (I), devlet adına köylüden kanunnamede belirtilen vergileri toplamak (II) ve bu vergi gelirleri karşılığında atlı asker (cebelü/sipahi) yetiştirmek (IV) yer alır. Ancak köylüyü yargılama (III) yetkisi tımar sahibine ait değildir; yargı yetkisi bağımsız hukuk görevlisi olan Kadı'ya aittir (Osmanlı'da güçler ayrılığı ve hukukun üstünlüğü ilkesi gereği askeri/idari yöneticiler yargılama yapamazdı). Dolayısıyla doğru cevap I, II ve IV'tür.

14. Aşağıdakilerden hangisi uluslararası konferans ve antlaşmaların konusu _olmamıştır_?

• A) Sened-i İttifak'ın imzalanması ✓
• B) Sırpların bağımsızlık kazanması
• C) Mehmet Ali Paşa İsyanı
• D) Eflak ye Boğdan'a özerklik verilmesi
• E) Yunan İsyanı

Sened-i İttifak, Osmanlı iç düzenlemesi niteliğindedir; uluslararası konferans veya antlaşmaların konusu olmamıştır. Soru olumsuz köklü olduğu için seçenekler doğru bilgi aramak yerine aykırı kalan ifadeyi bulma mantığıyla değerlendirilmelidir. Bu nedenle "Sened-i İttifak'ın imzalanması" seçeneği diğerlerinden ayrılır ve doğru cevap olur.

15. Aşağıdaki Atatürk ilkelerinin hangisinde Batı'nın etkisi diğerlerine göre daha azdır?

• A) Cumhuriyetçilik
• B) Halkçılık
• C) Laiklik
• D) Milliyetçilik
• E) Devletçilik ✓

Devletçilik ilkesi, Türkiye'nin kendi ekonomik koşullarından doğmuş ve Batı etkisinin diğer ilkelere göre daha sınırlı olduğu bir uygulama alanı oluşturmuştur. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Devletçilik" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

16. Mondros Ateşkes Anlaşması’nda yer alan bazı hükümler şunlardır: I. Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasındaki savaş durumunun sona ermesi II. Osmanlı ordusunun terhis edilmesi ve silahlarının teslim edilmesi III. Osmanlı limanları, tersaneleri, madenleri ve demiryollarının İtilaf Devletlerinin denetimine bırakılması Bu maddelerden hangileri Osmanlı Devleti’ni savunmasız bırakma amacı taşır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) II ve III ✓
• E) I, II ve III

Mondros Ateşkesi'nin II. maddesi (Osmanlı ordusunun terhis edilmesi ve silahların teslim edilmesi), Osmanlı'yı savunmasız ve askeri açıdan tamamen güçsüz bırakmayı amaçlar. III. madde (limanlar, tersaneler, demiryolları ve madenlerin teslim edilmesi) ise Osmanlı'nın ekonomik ve lojistik kaynaklarını kontrol altına alarak ülkeyi ekonomik olarak güçsüz düşürmeyi ve olası bir direnişi engellemeyi hedefler. Savaş durumunun sona ermesi (I) ise ateşkesin doğası gereği rutin bir maddedir; devleti güçsüz düşürme amacı taşımaz. Dolayısıyla doğru cevap II ve III'tür.

17. Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin çağdaş uygarlık yolunda ilerlemesi gerektiğini vurgulayarak şeyh, derviş ve mürit anlayışlarının devlet düzenine egemen olamayacağını belirtmiştir. Bu söz hangi inkılap sırasında söylenmiştir?

• A) Medeni Kanun'un kabulü
• B) Kılık - kıyafetin düzenlenmesi
• C) Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması ✓
• D) Hilafetin kaldırılması
• E) Saltanatın kaldırılması

Mustafa Kemal Atatürk, Kastamonu gezisi sırasında (1925) söylediği bu tarihi sözüyle toplumu gerileten tarikat ve cemaat yapılanmalarına dikkat çekmiş ve bu söylem doğrudan 30 Kasım 1925'te yürürlüğe giren 'Tekke, Zaviye ve Türbelerin Kapatılması' kanununa temel oluşturmuştur.

18. Osmanlı Devleti'nde I.Mehmet (Çelebi) Dönemi'nde, I. Şeyh Bedreddin İsyanının çıkması, II. İlk deniz savaşının Venedik'le yapılması, III. Anadolu Türk siyasi birliğini sağlama çalışmalarının tamamlanması Gelişmelerinden hangileri yaşanmıştır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) I ve II ✓
• E) I, II ve III

Osmanlı Devleti'nin ikinci kurucusu kabul edilen I. Mehmet (Çelebi) döneminde; Osmanlı tarihinin ilk sosyo-dini nitelikli isyanı olan Şeyh Bedreddin İsyanı (I) çıkmış ve Venediklilerle ilk deniz savaşı (Lapseki / Çalı Bey Savaşı) (II) yapılmıştır. Ancak Anadolu Türk siyasi birliğini sağlama çalışmalarının tamamlanması (III) bu dönemde değil, daha sonra Yavuz Sultan Selim döneminde Turnadağ Savaşı (1515) ile Ramazanoğulları ve Dulkadiroğulları'nın kontrol altına alınmasıyla gerçekleşmiştir. Dolayısıyla I ve II yaşanmıştır.

19. Şeyh Sait ayaklanması çıktığı sırada Türkiye Cumhuriyetinin başbakanı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Rauf Orbay
• B) Celal Bayar
• C) Adnan Menderes
• D) İsmet İnönü
• E) Ali Fethi Okyar ✓

Şeyh Sait Ayaklanması sırasında başbakan Ali Fethi Okyar'dı. Ayaklanma sonrası hükümet değişikliği yaşanmış ve daha sert önlemler alınmıştır. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Ali Fethi Okyar" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

20. Osmanlı Devleti'nin XIX. yy. başlarında kaybettiği; I. Makedonya II. Arnavutluk III. Selanik Gibi yerlerden hangileri Osmanlıcılık ile birlikte İslamcılık fikir akımının da zayıfladığına kanıt olarak gösterilebilir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II ✓
• C) Yalnız III
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Balkan Savaşları sırasında Osmanlı Devleti'nden ayrılarak bağımsızlığını ilan eden Arnavutluk (II) halkının büyük çoğunluğu Müslüman'dır. Müslüman bir halk olan Arnavutların Osmanlı'dan ayrılması, Hristiyan azınlıkların kopuşunu engelleyemeyen Osmanlıcılık fikrinin yanı sıra, Müslümanların birliğini savunan İslamcılık (Panislamizm) fikir akımının da büyük darbe alarak zayıfladığının en somut kanıtıdır. Makedonya (I) ve Selanik (III) ise Hristiyan çoğunluklu bölgeler olup kopmaları doğrudan Osmanlıcılık fikrinin iflasını gösterir. Dolayısıyla İslamcılığın da zayıfladığını kanıtlayan yalnız Arnavutluk'tur.