Genel Tekrar Testi - 211

1. Gazneli Mahmut'un Hindistan'a düzenlediği seferlerin temel ekonomik sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Hint Okyanusu ticaret yollarının Gaznelilerin kontrolüne girmesi
• B) Gazneli Devleti'nin sınırlarının Bengal'e kadar genişlemesi
• C) Hindistan'da kalıcı Türk-İslam egemenliğinin kurulması
• D) Elde edilen büyük ganimetlerle Gazne'nin kültür ve sanat merkezi haline gelmesi ✓
• E) Hindistan'daki Budist ve Hindu nüfusun İslam'ı toplu olarak benimsemesi

Gazneli‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Mahmut, Hindistan'a 17 sefer düzenlemiş ve özellikle Somnath tapınağı gibi yerlerden elde ettiği büyük ganimetleri Gazne'ye taşımıştır. Bu zenginlik sayesinde Gazne; Firdevsi, Biruni, Utbi gibi dönemin büyük alim ve şairlerini barındıran önemli bir ilim ve kültür merkezi haline gelmiştir. Hindistan'da kalıcı egemenlik ise ancak daha sonraki dönemde Delhi Sultanlığı ile sağlanmıştır.

2. Aşağıdakilerden hangisi Karahanlıların İslam medeniyetine katkıları arasında gösterilemez?

• A) Divanü Lügati't-Türk'ün yazılması
• B) Medrese eğitiminin kurumsal bir yapıya kavuşturulması
• C) Yusuf Has Hacib'in 'Kutadgu Bilig'i kaleme alması
• D) Türkçe ilk edebi eserlerin bu dönemde ortaya çıkması
• E) İlk kez Türk boylarını Anadolu'ya yönlendirmeleri ✓

Karahanlılar,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Türklerin İslam'ı toplu olarak benimsediği ilk büyük Türk devletidir ve Orta Asya merkezlidir. Türklerin Anadolu'ya yönlendirilmesi ise Büyük Selçuklular döneminde gerçekleşmiştir; özellikle 1071 Malazgirt Savaşı'ndan sonra Türkmen boyları Anadolu'ya yerleşmeye başlamıştır. Diğer şıklardaki gelişmeler ise gerçekten Karahanlılar dönemine aittir.

3. Büyük Selçuklu Devleti'nde Nizamülmülk tarafından kurulan Nizamiye Medreseleri'nin önemi düşünüldüğünde, bu kurumların dönemin siyasi yapısına katkısı bakımından hangi yorum daha doğrudur?

• A) Medreseler Sünni İslam anlayışını güçlendirerek Şii Fatımi etkisine karşı ideolojik bir kalkan oluşturmuştur ✓
• B) Medreseler Türkmenlerin İslam'ı benimsemesini kolaylaştırmak amacıyla tasarlanmıştır
• C) Medreseler Haçlılara karşı askeri eleman yetiştirmeyi hedeflemiştir
• D) Medreseler yalnızca Anadolu Selçuklularına devlet adamı yetiştirmek için kurulmuştur
• E) Medreseler yalnızca dini eğitim vermek amacıyla kurulmuş, siyasi işlevi olmamıştır

Nizamiye‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Medreseleri, Vezir Nizamülmülk tarafından 11. yüzyılda kurulmuştur. Bu medreseler hem nitelikli bürokratlar ve kadılar yetiştirmiş hem de dönemin önemli siyasi rakibi olan Şii Fatımi Halifeliği'ne karşı Sünni Abbasi geleneğini güçlendirmeye hizmet etmiştir. Gazali gibi büyük alimler bu medreselerde ders vermiştir. Medreseler siyasi bir araç olarak da bilinçli biçimde kullanılmıştır.

4. Dandanakan Savaşı (1040), Türk-İslam tarihinin seyri açısından hangi bakımdan dönüm noktası olarak değerlendirilebilir?

• A) Abbasi Halifeliği'nin Selçukluların himayesine girmesi
• B) Orta Asya'dan Türk göçünün başlaması
• C) Türklerin ilk kez İslam ordusuna karşı zafer kazanması
• D) Selçukluların Gaznelileri yenerek Horasan'a egemen olması ve büyük bir güç olarak tarih sahnesine çıkması ✓
• E) Gazneli Devleti'nin tamamen ortadan kalkması

Dandanakan‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Savaşı'nda Selçuklular, Gaznelileri ağır bir yenilgiye uğratarak Horasan'ı ele geçirdi. Bu zafer, Selçukluların bölgenin tartışmasız egemenine dönüştüğü ve kısa sürede büyük bir imparatorluk kuracağının habercisi oldu. Abbasi Halifesi'nin Selçuklu korumasına girmesi ise 1055'te Tuğrul Bey'in Bağdat'a girişiyle gerçekleşmiştir; bu sefer sonraki bir gelişmedir.

5. Harzemşahlar Devleti'nin Moğol istilasına karşı başarısız olmasında aşağıdaki faktörlerin hangisi belirleyici bir rol oynamamıştır?

• A) Moğolların koordineli ve büyük çaplı akın stratejisi uygulaması
• B) Orduyu parçalara bölen savunma stratejisinin benimsenmesi
• C) Sultan Muhammed'in merkezi otoritesini zayıflatan anlaşmazlıklar yaşaması
• D) Harezmşah topraklarının geniş bir coğrafyaya yayılmış olması
• E) Harezmşah ordusunun Moğollarla hiç savaşmaksızın teslim olması ✓

Harzemşahlar,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Moğollara hiç savaşmadan teslim olmamıştır; aksine çeşitli cephelerde ciddi çarpışmalar yaşanmıştır. Ancak Sultan Muhammed'in şehirleri müstahkem savunma noktalarına bölme stratejisi (kuvvetlerin dağıtılması), merkezi otoritesini zayıflatan anlaşmazlıklar ve Moğolların çok yönlü eş zamanlı saldırıları devletin hızla çökmesine yol açmıştır. Sultan Muhammed Hazar Denizi'ndeki bir adada kaçak olarak ölmüştür.

6. Büyük Selçuklu Devleti'nde 'Sultan' unvanının kullanılmasının Abbasi Halifeliği açısından ifade ettiği anlam nedir?

• A) Abbasi halifesinin Selçuklulardan bağımsızlığını kazandığının belgesi
• B) Selçukluların dünyevi siyasi otoriteyi elinde tutarken halifenin dini otoritesini tanıması ✓
• C) Selçukluların Şii Fatımi Halifeliğine yaklaştığının işareti
• D) Selçukluların tüm İslam dünyasında dini liderliği üstlendiğinin ilanı
• E) Selçukluların halifelik kurumunu ortadan kaldırmak istediğinin göstergesi

Sultan‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ unvanı, Tuğrul Bey'e Abbasi Halifesi tarafından verilmiştir. Bu, İslam siyaset geleneğinde önemli bir ayrıma işaret eder: Halife dini ve sembolik otoriteyi korurken sultan fiili siyasi ve askeri iktidarı elinde bulundurur. Bu düzenleme, Selçukluların Sünni İslam'ın koruyucusu rolünü üstlenmesi ve halifeliği Şii Büveyhoğullarının baskısından kurtarmasının ardından şekillenmiştir.

7. Aşağıdaki Türk-İslam devletlerinden hangisi, diğerlerinden farklı olarak Şii mezhebini benimsemiştir?

• A) Harzemşahlar
• B) Büyük Selçuklular
• C) Gazneliler
• D) Karahanlılar
• E) Fatımiler ✓

Fatımiler,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Kuzey Afrika ve Mısır merkezli bir devlet olup İsmaili Şii mezhebini benimsemişlerdir ve bu yönüyle Mısır'da rakip bir Şii halifeliği kurmuşlardır. Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklular ve Harzemşahlar ise Sünni Hanefi veya Şafii mezhebine mensuptur. Not: Fatımiler genellikle Türk-İslam devletleri kapsamının dışında tutulsa da bu soru mezhep ayrımı bağlamında değerlendirme becerisi ölçmektedir.

8. Malazgirt Savaşı'nın (1071) Türk tarihi açısından en kalıcı sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bizans İmparatorluğu'nun kesin olarak yıkılması
• B) Haçlı Seferlerinin doğrudan tetiklenmesi
• C) Anadolu'nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecinin fiilen başlaması ✓
• D) Büyük Selçuklu Devleti'nin sınırlarını Akdeniz'e ulaştırması
• E) Ermeni ve Rum nüfusun Anadolu'yu terk etmesi

Malazgirt‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Savaşı'nda Bizans İmparatoru Romanos Diogenes'in esir alınması, Anadolu'nun önünü Türk akınlarına açmıştır. Savaşın en köklü sonucu, Türkmen boylarının Anadolu'ya yerleşmeye başlaması ve bu toprakların zamanla Türk yurdu haline gelmesidir. Bizans hemen yıkılmamış, 1453'e kadar varlığını sürdürmüştür. Haçlı Seferleri ise Malazgirt'ten farklı nedenlerle 1095'te başlamıştır.

9. Selçuklu yönetim anlayışında 'hâcib' ve 'vezir' makamları arasındaki temel fark nedir?

• A) Hâcib askeri işlerden, vezir ise yargı işlerinden sorumluydu
• B) İki makam arasında işlevsel bir fark yoktu, yalnızca unvan farklıydı
• C) Hâcib saray protokolü ve hükümdarın korunmasından sorumlu iken vezir devletin idari ve mali işlerini yönetiyordu ✓
• D) Hâcib taşra yönetimini, vezir ise merkezi yönetimi denetliyordu
• E) Hâcib dini işleri, vezir ise dış politikayı yürütüyordu

Selçuklu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yönetim yapısında hâcib (ya da hacibü'l-hüccab), saray töreni ve hükümdarın güvenliğinden sorumlu yüksek rütbeli saray görevlisiydi; hükümdara erişimi denetlerdi. Vezir ise devletin sivil idaresini, maliyesini ve genel yönetimini üstlenen en üst idari makamdı. Nizamülmülk bu makamın en tanınmış örneğidir. İki makam birbirinden net biçimde ayrışıyordu.

10. Aşağıda Türk-İslam devletleriyle ilgili verilen eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

• A) Karahanlılar – Kutadgu Bilig – Yusuf Has Hacib
• B) Gazneliler – Şehname – Firdevsi
• C) Büyük Selçuklular – Siyasetname – Nizamülmülk
• D) Harzemşahlar – Divanü Lügati't-Türk – Kaşgarlı Mahmut ✓
• E) Karahanlılar – Atabetü'l-Hakayık – Edip Ahmet Yükneki

Divanü‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Lügati't-Türk, Kaşgarlı Mahmut tarafından Karahanlılar döneminde (11. yüzyıl) yazılmıştır; Harzemşahlarla ilgisi yoktur. Harzemşahlar, 12-13. yüzyılda faaliyet gösteren ayrı bir devlettir. Diğer eşleştirmeler doğrudur: Kutadgu Bilig Yusuf Has Hacib'e, Şehname Firdevsi'ye, Siyasetname Nizamülmülk'e, Atabetü'l-Hakayık ise Edip Ahmet Yükneki'ye aittir.

11. Büyük Selçuklu Devleti'nin 1157'de fiilen sona ermesinin ardından Anadolu Selçukluları varlığını sürdürebilmiştir. Bu durumun temel açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Anadolu Selçuklularının coğrafi uzaklık ve bağımsız siyasi yapı geliştirmesi nedeniyle merkezi çöküşten daha az etkilenmesi ✓
• B) Anadolu Selçuklularının Haçlılardan destek alması
• C) Anadolu Selçuklularının Büyük Selçukluların tüm topraklarını devralmış olması
• D) Anadolu Selçuklularının Moğol istilasından etkilenmemesi
• E) Anadolu Selçuklularının Bizans ile kalıcı bir ittifak kurmuş olması

Anadolu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Selçukluları (Türkiye Selçukluları), 1077'de Süleyman Şah tarafından kurulmuş ve Büyük Selçuklu Devleti'ne nominal bağlılığı olan ancak pratikte bağımsız hareket eden bir yapıydı. Başkent Konya'da konuçlanan bu devlet, coğrafi uzaklığı ve özerk gelişimi sayesinde Büyük Selçukluların 12. yüzyıl sonundaki parçalanma sürecinden görece bağımsız kalarak varlığını 14. yüzyıl başına dek sürdürebildi.

12. Türk-İslam devletlerinde 'melik' unvanı aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

• A) Hükümdarın dini liderlik yetkisini gösteren unvan
• B) Genellikle hükümdar soyundan gelen ve taşra yönetiminde görevlendirilen prens ya da vali ✓
• C) Devletin baş komutanına verilen askeri unvan
• D) Bağımsız küçük Türkmen beyliklerinin liderlerine verilen unvan
• E) Abbasi halifesinin Selçuklu hükümdarına verdiği en yüksek onur unvanı

Selçuklu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yönetim geleneğinde 'melik', hanedan soyundan gelen ve büyük sultanın taşra valisi ya da yarı bağımsız yöneticisi konumundaki prensler için kullanılırdı. Her melik genellikle önemli bir bölgeden sorumluydu ve yanında atabeyler bulunurdu. Bu uygulama, zaman içinde merkeziyetçiliği zayıflatan bir unsur haline geldi ve devletin parçalanmasında belirleyici bir rol oynadı.

13. Aşağıdaki gelişmeler kronolojik sıraya konulduğunda hangi seçenek doğru sıralamayı vermektedir? I. Dandanakan Savaşı II. Malazgirt Savaşı III. Karahanlıların İslam'ı kabul etmesi IV. Tuğrul Bey'in Bağdat'a girmesi

• A) III – I – IV – II ✓
• B) I – IV – III – II
• C) II – I – III – IV
• D) I – III – IV – II
• E) III – IV – I – II

Doğru‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kronolojik sıra şöyledir: III. Karahanlıların İslam'ı kitlesel kabulü (yaklaşık 960), I. Dandanakan Savaşı (1040), IV. Tuğrul Bey'in Bağdat'a girmesi (1055), II. Malazgirt Savaşı (1071). Bu dört olay Türk-İslam tarihinin temel kilometre taşlarındandır ve sıkça sınav sorusu konusu yapılmaktadır.

14. Karahanlılar döneminde kaleme alınan Kutadgu Bilig'in yazarı Yusuf Has Hacib, eseri kime sunmuştur?

• A) Tamgaç Han
• B) Arslan Han
• C) Tabgaç Buğra Kara Han ✓
• D) Bilge Kül Kadır Han
• E) Satuk Buğra Han

Yusuf‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Has Hacib, 1069-1070 yılları arasında yazdığı Kutadgu Bilig'i Karahanlı hükümdarı Tabgaç Buğra Kara Han'a sunmuştur. Eser bu nedenle 'Hükümdara sunulan siyasetname' niteliği taşımaktadır. Satuk Buğra Han ise Karahanlıların İslam'ı resmi din olarak kabul eden ilk hükümdarıdır, Kutadgu Bilig'le doğrudan ilgisi yoktur.

15. Büyük Selçuklu Devleti'nde vezirlik makamına getirilen ve 'Siyasetname' adlı eseriyle tanınan Nizamülmülk, aşağıdaki hangi olayda hayatını kaybetmiştir?

• A) Haçlı kuvvetlerine karşı girilen bir muharebede
• B) Sultan Melikşah tarafından görevden alındıktan sonra hapsedilerek
• C) Bizans ile yapılan bir sınır çatışmasında
• D) Batıni-Haşhaşi fedailerin suikastı sonucunda ✓
• E) Katvan Savaşı sırasında Karahitaylılara esir düşerek

Büyük‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Selçuklu veziri Nizamülmülk, 1092 yılında Hasan Sabbah'ın kurduğu Batıni (İsmaili-Haşhaşi) örgütünün fedaileri tarafından suikaste kurban gitmiştir. Katvan Savaşı (1141) ise Sultan Sencer döneminde Karahitaylılara karşı kaybedilen savaştır ve Nizamülmülk bu savaşla doğrudan ilgili değildir.

16. Gaznelilerin Hindistan seferlerini gerçekleştiren hükümdar Sultan Mahmud'un bu seferlerdeki temel amaçlarından biri olan 'ganimet ve ticaret yollarını ele geçirme' politikasının yanı sıra, bu seferlerin İslam tarihi açısından taşıdığı en önemli sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Hindistan ile Çin arasındaki ticaret yolunun Gaznelilerin kontrolüne geçmesi
• B) İslam'ın Hindistan'da yayılmasına zemin hazırlanması ✓
• C) Hindistan'da merkezi bir İslam devleti kurulması
• D) Budizm ve Hinduizm'in tamamen ortadan kaldırılması
• E) Hint Okyanusu'nda Gazneli deniz hakimiyetinin kurulması

Sultan‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Mahmud'un 1001-1027 yılları arasında gerçekleştirdiği 17 Hindistan seferi, siyasi açıdan kalıcı bir hâkimiyet sağlayamamış; ancak İslam'ın Hindistan'da yayılmasına önemli ölçüde zemin hazırlamıştır. Bu seferler sayesinde Müslüman nüfus artmış, medreseler inşa edilmiş ve İslam kültürü Hint alt kıtasında kök salmaya başlamıştır. Gazneliler deniz gücü bakımından zayıf bir devletti.

17. Büyük Selçuklu Devleti'nin Anadolu'nun Türkleşmesi sürecinde dönüm noktası sayılan Malazgirt Savaşı (1071) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Savaş sonucunda Bizans imparatoru esir alınmış ve fidye karşılığında serbest bırakılmıştır.
• B) Savaşın öncesinde Bizans ordusundaki Uz ve Peçenek askerlerin Selçuklu tarafına geçmesi belirleyici olmuştur.
• C) Bu zaferden sonra Anadolu'nun sistematik fethini bizzat Alparslan yönetmiştir. ✓
• D) Savaş, Sultan Alparslan komutasındaki Selçuklu ordusu ile Bizans İmparatoru Romanos Diogenes kuvvetleri arasında gerçekleşmiştir.
• E) Malazgirt Zaferi, Türklerin Anadolu'ya kalıcı olarak yerleşmesinin önünü açmıştır.

Malazgirt‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Savaşı'ndan sonra Anadolu'nun sistematik fethini bizzat Sultan Alparslan yönetmemiştir; Alparslan 1072 yılında bir kale muhafızı tarafından öldürülmüştür. Anadolu'nun Türkleşme sürecini hız kazandıran fetihler, Alparslan'ın vefatının ardından Türkmen boylarının kendi inisiyatifleriyle ve Kutalmışoğulları gibi Selçuklu şehzadelerinin önderliğinde gerçekleşmiştir. Diğer şıklardaki bilgiler doğrudur.

18. İlk Türk-İslam devletlerinden Karahanlılar hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Karahanlılar, yönetimde ikili teşkilat anlayışını terk ederek merkezi tek hükümdarlık sistemine geçmişlerdir.
• B) Karahanlılar, Abbasiler aracılığıyla değil, doğrudan ticaret yolları ve Maveraünnehir bölgesindeki Müslüman halkla temas kurarak İslam'ı benimsemişlerdir. ✓
• C) Karahanlı hükümdarları İslam'ı kabul ettikten sonra 'Sultan' unvanını kullanmaya başlamışlardır.
• D) Karahanlılar Gaznelilerle yaptıkları Dandanakan Savaşı'nda yenilgiye uğramıştır.
• E) Karahanlıların resmi dili Arapça olmuş ve Türkçe idari alanda kullanılmamıştır.

Karahanlılar,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ İslam'ı büyük ölçüde Maveraünnehir bölgesindeki Müslüman halklarla ve tüccarlarla kurdukları doğrudan temas sonucunda benimsemişlerdir. Abbasiler bu süreçte zorlayıcı bir misyoner rolü üstlenmemiştir. Karahanlılar 'Sultan' değil, 'Han' ve 'İlig' gibi geleneksel Türk unvanlarını kullanmışlardır. İkili yönetim anlayışını sürdürmüşler; Türkçeyi resmi ve edebi dil olarak korumuşlardır. Dandanakan Savaşı ise Karahanlılarla değil, Gaznelilerle Selçuklular arasında yaşanmıştır.

19. Büyük Selçuklularda 'iktâ' sistemi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) İktâ sistemi yalnızca Selçuklulara özgü olup diğer Türk-İslam devletlerinde uygulanmamıştır.
• B) İktâ sahipleri vergi toplama yetkisine sahip olmakla birlikte, toplanan vergilerin tamamını merkezi hazineye aktarmak zorundaydılar.
• C) İktâ sistemi, Selçuklular tarafından Bizans'tan alınarak uygulamaya konulmuştur.
• D) İktâ sistemi, devletin düzenli para ödemesi yerine askerlere toprak geliri tahsis ettiği bir çeşit askeri-mali düzenlemedir. ✓
• E) İktâ sahibi askerler, kendilerine verilen topraklar üzerinde tam mülkiyet hakkına sahip olup bu toprakları satabilirlerdi.

İktâ‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sistemi, devletin nakit ödeme yapmak yerine askerlere belirli bölgelerden vergi geliri toplama hakkı tanıdığı mali-idari bir düzenlemedir. İktâ sahipleri bu topraklara tam anlamıyla sahip değildi; satış ve miras hakkı bulunmuyordu. Sistem Selçuklulardan önce de İslam dünyasında mevcuttu (Büveyhiler, Hamdaniler). İktâ sahipleri vergi gelirini kendileri için kullanır, belirli sayıda asker beslemek zorunda kalırlardı; gelirin tamamını hazineye aktarma yükümlülükleri yoktu.

20. Türk-İslam tarihinde 'Dandanakan Savaşı' (1040) hangi iki devlet arasında yapılmıştır ve sonucunda ne gibi bir gelişme yaşanmıştır?

• A) Karahanlılar – Gazneliler; Karahanlılar Horasan'a hâkim olmuştur.
• B) Selçuklular – Gazneliler; Selçuklular Horasan'ın kontrolünü ele geçirmiştir. ✓
• C) Selçuklular – Karahanlılar; Selçuklular Maveraünnehir'i fethetmiştir.
• D) Gazneliler – Büveyhiler; Gazneliler Bağdat'ı kontrol altına almıştır.
• E) Selçuklular – Bizans; Selçuklular Anadolu'ya ilk kez ayak basmıştır.

Dandanakan‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Savaşı, 1040 yılında Selçuklular ile Gazneliler arasında gerçekleşmiştir. Gazneli Sultan Mesud, bu savaşta Tuğrul ve Çağrı Bey önderliğindeki Selçuklu kuvvetlerine yenilmiş; bu yenilgiyle birlikte Gaznelilerin Horasan üzerindeki hâkimiyeti sona ermiş ve Selçuklular bölgenin yeni efendisi konumuna gelmiştir. Bu zafer, Büyük Selçuklu Devleti'nin kuruluşunu fiilen başlatan en önemli dönüm noktalarından biridir.

21. Büyük Selçuklu Devleti'nde kurulan Nizamiye Medreseleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Nizamiye Medreseleri, yalnızca Bağdat'ta faaliyet göstermiş; diğer şehirlere yayılmamıştır. ✓
• B) Nizamiye Medreseleri, dini eğitimi devlet denetimine alan ilk kurumsal medrese örnekleri arasında sayılmaktadır.
• C) Bu medreselerde ağırlıklı olarak Sünni-Şafii fıkıh anlayışı öğretilmiştir.
• D) Büyük İslam düşünürü Gazzali, Bağdat Nizamiye Medresesi'nde ders vermiştir.
• E) Medreseler, Vezir Nizamülmülk tarafından kurulmuş ve devlet tarafından finanse edilmiştir.

Nizamiye‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Medreseleri yalnızca Bağdat'ta değil; Nişabur, Isfahan, Belh, Herat, Basra ve Musul gibi pek çok önemli şehirde de kurulmuştur. Bu medreseler, Selçuklu coğrafyasında geniş bir ağ oluşturmuştur. Gazzali'nin Bağdat Nizamiyesi'nde hocalık yapması, devlet desteği ve Sünni-Şafii ağırlıklı müfredat ise doğru bilgilerdir.

22. Türk-İslam devletlerinde 'hâcib' unvanı neyi ifade etmektedir?

• A) Sarayda hükümdarın huzuruna çıkışı düzenleyen ve törenleri yöneten yüksek saray görevlisi ✓
• B) Ordunun mali işlerini yürüten ve askerlerin maaşlarını ödeyen görevli
• C) Ülke topraklarını yönetmek üzere atanan taşra valisi
• D) Dini konularda fetva vermekle görevli baş din âlimi
• E) Hükümdarın özel kalem müdürü ve yazışmalarını yürüten kişi

Hâcib,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Türk-İslam devletlerinde saray protokolünü yöneten, hükümdarın huzuruna kabul işlemlerini düzenleyen ve törenleri idare eden üst düzey saray görevlisidir. 'Büyük Hâcib' ya da 'Hâcibü'l-Hüccâb' unvanıyla daha da yüksek bir konuma erişebiliyordu. Fetva makamı 'müftü' veya 'şeyhülislam', mali görevli 'hazinedar' ya da 'müstevfi', taşra yöneticisi ise 'vali' ya da 'şahne' olarak anılırdı.

23. Aşağıdakilerden hangisi, Büyük Selçuklu Devleti'nin zayıflayıp parçalanma sürecinin nedenlerinden biri değildir?

• A) Moğol istilasının Selçuklu merkez topraklarını doğrudan tahrip etmesi ✓
• B) Taht kavgaları ve hanedan üyeleri arasındaki iktidar mücadeleleri
• C) Türkmen boylarının merkezi otoriteye bağlanamaması ve bağımsız hareket etmesi
• D) Katvan Savaşı'nda Karahitaylılara yenilmesiyle Orta Asya'daki Selçuklu prestijinin sarsılması
• E) Batıni (İsmaili) hareketlerin iç güvenliği tehdit etmesi

Büyük‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Selçuklu Devleti'nin çöküşü, Moğol istilasından önce gerçekleşmiştir. Devlet, 12. yüzyılın ortalarında fiilen parçalanmış durumdaydı; Sultan Sencer'in ölümünün ardından (1157) Büyük Selçuklu hanedanı sona ermiştir. Moğol istilası ise 13. yüzyılda Irak Selçukluları ve Anadolu Selçukluları üzerinde etkili olmuştur; Büyük Selçuklu'nun çöküşünün nedeni değildir. Diğer şıklardaki etkenler Büyük Selçuklunun gerçek zayıflama nedenleridir.

24. Aşağıdaki Türk-İslam devletleri ve onlara atfedilen özellikler eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

• A) Gazneliler – Hint seferlerini gerçekleştiren / Türk kökenli olmayan bir hükümdar ailesi tarafından kurulan devlet ✓
• B) Karahanlılar – İlk Müslüman Türk hanedanı / Türkçeyi resmi dil olarak kullanan ilk Türk-İslam devleti
• C) Harzemşahlar – Oğuz Türklerine dayanan ve Selçuklu mirasını devralan devlet
• D) İlhanlılar – Moğol kökenli olup sonradan İslam'ı benimseyen Türk-Moğol devleti
• E) Büyük Selçuklular – Abbasî halifesini Şii Büveyhilerin baskısından kurtaran devlet

Gazneli‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Devleti'nin kurucusu Sebüktegin ve halefi Sultan Mahmud Türk kökenlidir (Samanilerin Türk kökenli gulam askerleri). Dolayısıyla 'Türk kökenli olmayan bir hükümdar ailesi tarafından kurulan devlet' ifadesi yanlıştır. Gaznelilerin kurucuları Türk asıllı gulam kökenli yöneticilerdir. Diğer eşleştirmeler doğrudur: Karahanlılar Türkçeyi koruyup geliştirmiş, Selçuklular Büveyhileri 1055'te Bağdat'tan çıkarmış, İlhanlılar Müslüman olmuş Moğol hanedanıdır.

25. Büyük Selçuklu Devleti'nde Sultan Melikşah döneminde gerçekleştirilen takvim reformuyla ortaya çıkan takvim aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Rumi Takvim
• B) Celali Takvim ✓
• C) Jülyen Takvimi
• D) Miladi Takvim
• E) Hicri Takvim

Sultan‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Melikşah döneminde (1072-1092) dönemin büyük bilgini Ömer Hayyam'ın da içinde bulunduğu bir heyet tarafından hazırlanan güneş esaslı takvim, 'Celali Takvim' adıyla anılmaktadır. Bu takvim, Miladi takvimle karşılaştırıldığında son derece hassas hesaplamalara dayanmakta olup Gregoryen takvimden daha az hata payına sahip olduğu kabul edilmektedir. Ömer Hayyam matematikçi ve astronom kimliğiyle bu projeye katkı sağlamıştır.