Genel Tekrar Testi - 244
Tanzimat döneminde yayımlanan ve Osmanlı'nın ilk resmî gazetesi kabul edilen yayın organı hangisidir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Tanzimat döneminde yayımlanan ve Osmanlı'nın ilk resmî gazetesi kabul edilen yayın organı hangisidir?
- A) Muhbir
- B) Hürriyet
- C) Tasvir-i Efkâr
- D) Tercüman-ı Ahval
- E) Takvim-i Vekayi ✓
Takvim-i Vekayi, 1831'de II. Mahmut döneminde yayın hayatına başlamış ve Osmanlı Devleti'nin ilk resmî gazetesi olma özelliğini taşımaktadır. Tanzimat döneminde de yayınını sürdüren bu gazete, resmî duyuru ve kanunların halka duyurulmasında önemli bir işlev üstlenmiştir. Tercüman-ı Ahval ise 1860'ta yayımlanan ilk yarı resmî Türk gazetesidir.
2. Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Fermanı'nın getirdiği yeniliklerden biri değildir?
- A) Müsaderenin kaldırılması
- B) Tüm Osmanlı tebaasının kanun önünde eşit sayılması
- C) Can ve mal güvenliğinin güvence altına alınması
- D) Meşruti yönetime geçilmesi ✓
- E) Vergi toplamanın belirli kurallara bağlanması
Tanzimat Fermanı; can, mal ve ırz güvenliği, adil vergilendirme, müsaderenin kaldırılması ve kanun önünde eşitlik gibi düzenlemeler getirmiştir. Meşruti yönetime geçiş ise 1876'da I. Meşrutiyet'in ilanıyla gerçekleşmiştir; Tanzimat Fermanı'nın değil, daha sonraki sürecin ürünüdür.
3. Osmanlı Devleti'nin ilk anayasası olan Kanun-i Esasi'yi hazırlayan kurul kimler tarafından oluşturulmuştur?
- A) Yeniçeri Ocağı temsilcileri
- B) Yalnızca padişahın atadığı danışmanlar
- C) Bab-ı Ali bürokratları ve ulema temsilcileri
- D) Sadrazam ve şeyhülislamdan oluşan kurul
- E) Midhat Paşa önderliğindeki Genç Osmanlılar ✓
Kanun-i Esasi, başta Midhat Paşa olmak üzere Genç Osmanlılar akımından etkilenen aydın bürokratlar tarafından hazırlanmıştır. Midhat Paşa, anayasanın baş mimarı olarak kabul edilmekte olup II. Abdülhamit'i anayasayı ilan etmeye zorlayan isimlerin de önde gelenidir.
4. II. Meşrutiyet'in ilanında belirleyici rolü oynayan örgüt aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Osmanlı Hürriyet Cemiyeti
- B) İttihat ve Terakki Cemiyeti ✓
- C) Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
- D) Fedakâran-ı Millet Cemiyeti
- E) Ahrar Fırkası
II. Meşrutiyet'in 23 Temmuz 1908'de ilanında belirleyici rol oynayan örgüt İttihat ve Terakki Cemiyeti'dir (İTC). Selanik merkezli olan ve ordu içinde güçlü desteğe sahip bulunan İTC, II. Abdülhamit'i anayasayı yeniden yürürlüğe koymak zorunda bırakmıştır.
5. Tanzimat döneminde çıkarılan ve tüm Osmanlı vatandaşlarının din farkı gözetilmeksizin eşit haklara sahip olduğunu ilan eden belge aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gülhane Hatt-ı Hümayunu
- B) Islahat Fermanı ✓
- C) Sened-i İttifak
- D) Kanun-i Esasi
- E) Hatt-ı Şerif
Islahat Fermanı, 1856'da Paris Antlaşması öncesinde yabancı devletlerin baskısıyla yayımlanmıştır. Müslüman ve gayrimüslim tüm Osmanlı vatandaşlarının kanun önünde eşitliğini vurgulayan bu belge, Tanzimat Fermanı'nın daha ileri götürülmüş versiyonu niteliğindedir.
6. Osmanlı tarihinde ilk kez anayasal düzene dayalı bir parlamento açılması aşağıdaki gelişmelerden hangisinin sonucudur?
- A) Sened-i İttifak'ın imzalanması
- B) Tanzimat Fermanı'nın ilanı
- C) II. Meşrutiyet'in ilanı
- D) I. Meşrutiyet'in ilanı ✓
- E) Islahat Fermanı'nın yayımlanması
Osmanlı'nın ilk parlamentosu olan Meclis-i Mebusan, I. Meşrutiyet'in ilanının ardından 19 Mart 1877'de açılmıştır. Bu gelişme, Osmanlı siyasi tarihinde halk temsilini esas alan anayasal yönetimin ilk örneğini oluşturmaktadır.
7. Genç Osmanlılar hareketinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yeniçeri Ocağı'nı yeniden canlandırmak
- B) Osmanlı Devleti'nde cumhuriyet yönetimini kurmak
- C) Meşruti monarşiyi benimseyerek anayasal düzene geçmek ✓
- D) Yabancı devletlerin Osmanlı'ya müdahalesini sağlamak
- E) Osmanlı topraklarında federatif bir yapı oluşturmak
Namık Kemal, Ziya Paşa ve Ali Suavi gibi aydınlardan oluşan Genç Osmanlılar, mutlakiyet yönetimine karşı çıkarak anayasa ve parlamento talep etmiştir. Amaçları saltanatı kaldırmak değil, onu anayasal sınırlar içinde meşruti bir zemine oturtmaktı.
8. II. Abdülhamit, I. Meşrutiyet'i hangi gerekçeyle askıya almıştır?
- A) Ulemadan gelen yoğun baskı
- B) Saray içi bir darbe girişimi
- C) Halkın anayasayı reddetmesi
- D) İngiliz ve Fransız diplomatik baskısı
- E) 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı ✓
II. Abdülhamit, 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı'nı (93 Harbi) gerekçe göstererek 1878'de Meclis-i Mebusan'ı kapattı ve anayasayı askıya aldı. Böylece yaklaşık otuz yıl sürecek olan istibdat dönemi başladı; I. Meşrutiyet fiilen sona erdi.
9. Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat döneminin önemli aydın ve yazarları arasında yer almaz?
- A) Tevfik Fikret ✓
- B) Ziya Paşa
- C) Şinasi
- D) İbrahim Şinasi
- E) Namık Kemal
Tevfik Fikret, Servet-i Fünun döneminin (1896-1901) önde gelen şairidir; Tanzimat dönemiyle değil, II. Abdülhamit döneminin muhalif edebiyat çevresiyle özdeşleşmektedir. Namık Kemal, Ziya Paşa ve Şinasi ise Tanzimat edebiyatının ve Genç Osmanlılar hareketinin kurucu isimleridir.
10. Tanzimat döneminde kurulan ve modern anlamda ilk Osmanlı mahkemesi olma özelliği taşıyan yargı kurumu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Divan-ı Hümayun
- B) Divan-ı Muhasebat
- C) Meclis-i Vala
- D) Nizamiye Mahkemeleri ✓
- E) Şer'iye Mahkemeleri
Tanzimat döneminde şer'iye mahkemelerinin yanı sıra laik hukuk normlarını uygulayan Nizamiye Mahkemeleri kurulmuştur. Bu mahkemeler, din ve milliyet ayrımı gözetmeksizin tüm Osmanlı vatandaşlarına açık olup modern yargı anlayışının Osmanlı'daki ilk kurumsal yansımasıdır.
11. 31 Mart Vakası hangi yılda gerçekleşmiş ve hangi sonucu doğurmuştur?
- A) 1908 – II. Meşrutiyet'in ilanı
- B) 1876 – Kanun-i Esasi'nin hazırlanması
- C) 1878 – Meclis-i Mebusan'ın kapatılması
- D) 1913 – Bab-ı Ali Baskını
- E) 1909 – II. Abdülhamit'in tahttan indirilmesi ✓
31 Mart Vakası, Nisan 1909'da (Rumi takvimle 31 Mart 1325) meydana gelen karşı-devrim niteliğindeki isyandır. Hareket Ordusu'nun isyanı bastırmasının ardından II. Abdülhamit tahttan indirilerek yerine V. Mehmet Reşat geçirilmiştir; bu olay, İttihat ve Terakki'nin fiili iktidarını pekiştirmiştir.
12. Osmanlı tarihinde 'Tanzimat' kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yeniden yapılanma
- B) Özgürlükler
- C) Düzenlemeler ✓
- D) Kanunlar
- E) Islahatlar
Tanzimat kelimesi Arapça kökenli olup 'tanzim' kökünden gelmekte ve 'düzenlemeler, yeniden düzenleme' anlamını taşımaktadır. 1839'da başlayan bu dönem, devlet yapısında gerçekleştirilen kapsamlı hukuki, idari ve sosyal düzenlemeleri ifade etmektedir.
13. Aşağıdakilerden hangisi II. Meşrutiyet döneminin (1908-1918) belirgin özelliklerinden biridir?
- A) Osmanlı topraklarının en geniş sınırlarına ulaşması
- B) Padişahın mutlak otoritesinin güçlenmesi
- C) Meclis-i Mebusan'ın ilk kez açılması
- D) İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin siyasi hayata egemen olması ✓
- E) Yabancılara verilen kapitülasyonların genişletilmesi
II. Meşrutiyet dönemi, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin (İTC) siyasi, askeri ve idari alanda belirleyici bir güç haline geldiği dönemdir. İTC, başlangıçta anayasal düzeni desteklemiş; ancak zamanla 1913 Bab-ı Ali Baskını'nın ardından fiilen tek parti iktidarına dönüşmüş ve I. Dünya Savaşı kararlarını büyük ölçüde o vermiştir.
14. Tanzimat Fermanı'nın (1839) ilanında aşağıdaki gelişmelerin hangisi doğrudan belirleyici rol oynamıştır?
- A) Rusya ile yapılan Hünkâr İskelesi Antlaşması'nın sona ermek üzere olması
- B) Osmanlı'nın Kırım Savaşı'na girmesiyle artan dış borç yükü
- C) Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın yarattığı tehdidin Batı desteğini zorunlu kılması ✓
- D) Yunan bağımsızlığının Osmanlı iç politikasını istikrarsızlaştırması
- E) Sened-i İttifak'la sınırlanan padişah otoritesinin yeniden kurulmak istenmesi
Tanzimat Fermanı'nın ilanında Mısır meselesi belirleyici etkendir. Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın orduları Anadolu'ya kadar ilerlemiş, Osmanlı varlığı tehlike altına girmişti. Mustafa Reşit Paşa, Batılı devletlerin —özellikle İngiltere'nin— desteğini sağlamak amacıyla reform taahhüdünü içeren fermanı ilan ettirdi. Hünkâr İskelesi Antlaşması (1833) fermanın ilanından öncedir ve sona ermesi doğrudan belirleyici değildir. Kırım Savaşı ise 1853'te başlamıştır, dolayısıyla E seçeneği kronolojik olarak yanlıştır.
15. Islahat Fermanı (1856) ile Tanzimat Fermanı (1839) karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi Islahat Fermanı'nı diğerinden farklı kılan temel özelliğidir?
- A) Yargılama usullerinde köklü değişiklikler öngörmesi
- B) Hukuk önünde eşitlik ilkesini ilk defa dile getirmesi
- C) Eyalet yönetiminde yeni bir idari yapı kurulmasını emretmesi
- D) Can, mal ve ırz güvencesini ilk kez düzenlemesi
- E) Gayrimüslimlere tanınan hakları ayrıntılı biçimde düzenleyerek uluslararası baskı sonucu ilan edilmesi ✓
Islahat Fermanı, Kırım Savaşı'nın ardından imzalanan Paris Antlaşması (1856) öncesinde Batılı devletlerin baskısıyla ilan edilmiştir. Tanzimat Fermanı'nda genel ifadeler halinde yer alan Müslüman-gayrimüslim eşitliği, Islahat Fermanı'nda çok daha somut ve ayrıntılı biçimde —vergi muafiyeti, askerlik, cemaat okulları, karma mahkemeler gibi konularda— düzenlenmiştir. Can, mal, ırz güvencesi Tanzimat Fermanı'nın özüdür; bu bakımdan A ve B seçenekleri Islahat Fermanı'nı ayırt eden özellikler değildir.
16. Osmanlı'da 'Kanun-ı Esasi'nin ilan edildiği 1876 yılında aşağıdaki gelişmelerin hangisi yaşanmamıştır?
- A) V. Murat'ın kısa süreliğine padişah olması
- B) Mithat Paşa'nın Sadrazam sıfatıyla anayasanın hazırlanmasında etkin rol üstlenmesi
- C) Abdülaziz'in tahttan indirilmesi
- D) Osmanlı-Rus Savaşı'nın başlaması ✓
- E) İstanbul Konferansı'nın toplanması
Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) Nisan 1877'de başlamıştır, 1876'da değil. 1876'da yaşanan gelişmeler şunlardır: Abdülaziz tahtan indirildi (Mayıs 1876), V. Murat birkaç ay padişahlık yaptı, ardından II. Abdülhamit tahta çıktı, Kanun-ı Esasi Aralık 1876'da ilan edildi, İstanbul Konferansı Aralık 1876'da toplandı ve Mithat Paşa bu süreçte sadrazam olarak etkin rol oynadı. Rusya ile savaş ise bir yıl sonra patlak verdi.
17. II. Abdülhamit'in 1878'de Meclis-i Mebusan'ı süresiz tatil etmesinin hukuki dayanağı nedir?
- A) Mebusanın güvensizlik oyu vererek hükümeti düşürmesi üzerine oluşan siyasi kriz
- B) Osmanlı-Rus Savaşı nedeniyle çıkarılan geçici sıkıyönetim kanunu
- C) Heyet-i Ayan'ın meclisi fesih kararı alması
- D) Kanun-ı Esasi'nin padişaha olağanüstü dönemlerde meclisi feshedebilme yetkisi tanıyan 113. maddesi ✓
- E) Kanun-ı Esasi'nin meclisin yetkilerini kısıtlayan 7. maddesi
Kanun-ı Esasi'nin 113. maddesi, padişaha devletin güvenliğini tehdit eden kişileri sürgüne gönderme ve gerektiğinde meclisi tatil etme yetkisi tanıyordu. II. Abdülhamit bu maddeye dayanarak 14 Şubat 1878'de meclisi kapattı ve 1908'e kadar bir daha toplamadı. Böylece anayasa fiilen askıya alındı; ancak hukuken yürürlükte kaldı. Heyet-i Ayan'ın böyle bir kararı söz konusu değildir. Güvensizlik oyu meselesi ise tarihsel gerçeklikle örtüşmemektedir.
18. Tanzimat döneminde kurulan Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye'nin temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yabancı devletlerle yapılacak ticaret antlaşmalarını müzakere etmek
- B) Taşra yönetimini denetleyerek valileri atamak ve görevden almak
- C) Yeni kanunları hazırlayarak padişaha sunmak ve yüksek yargı organı olarak işlev görmek ✓
- D) Şer'iye mahkemelerinin kararlarını denetlemek ve temyiz mercii olarak görev yapmak
- E) Osmanlı bütçesini hazırlamak ve harcamaları onaylamak
Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye 1838'de kurulmuş, Tanzimat sonrasında ise işlevi genişlemiştir. Bu meclisin iki temel görevi, yasa tasarılarını hazırlayarak onay için padişaha sunmak ve yüksek mahkeme sıfatıyla önemli davalara bakmaktı. Tanzimat döneminin kurumsal dönüşümünde kritik bir köprü işlevi üstlendi. Sonraki yıllarda Şûrâ-yı Devlet ve Divan-ı Ahkâm-ı Adliye şeklinde ikiye ayrıldı. Taşra atamaları ve bütçe işlemleri bu kurumun görev alanı dışındadır.
19. Aşağıdakilerden hangisi Birinci Meşrutiyet (1876–1878) dönemine ait doğru bir değerlendirmedir?
- A) Meclis, iki yıllık süre zarfında yürütme organını iki kez düşürmüştür.
- B) Mebusan Meclisi bütçe üzerinde tam denetim yetkisine sahipti.
- C) Kanun-ı Esasi, padişahın yetkilerini belirgin biçimde kısıtlayan parlamenter bir sistem kurmuştur.
- D) Meclis çalışmaları kısa sürmüş olmakla birlikte Osmanlı tarihinde ilk defa seçimle oluşan bir yasama organı toplantı yapmıştır. ✓
- E) Birinci Meşrutiyet anayasası yalnızca Müslümanları temsil eden bir meclis öngörmüştür.
Birinci Meşrutiyet, Osmanlı tarihinde seçimle oluşan ilk yasama organını —Meclis-i Mebusan'ı— fiilen çalıştırması bakımından önemlidir. Ancak anayasa, padişaha geniş yetkiler tanıyan yarı-otoriter bir nitelik taşıyordu; parlamenter sistem kurulmamıştı. Mecliste Müslümanların yanı sıra gayrimüslim milletvekilleri de yer aldı. Yürütmeyi iki kez düşürmek ya da bütçe üzerinde tam denetim gibi güçlü yetkiler söz konusu değildi; öngörülen sistem padişah egemenliğini sınırlamaktan uzaktı.
20. İkinci Meşrutiyet'in (1908) ilanında belirleyici olan 'Rumeli hareketi' ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Hareket, başarılı bir askeri darbe aracılığıyla II. Abdülhamit'i tahttan indirmiş ve yerine V. Mehmet'i geçirmiştir.
- B) Yönetime el koymak için Makedonya'daki askeri birlikler İstanbul'a yürümüş; bu tehdit üzerine II. Abdülhamit anayasayı yeniden yürürlüğe koymuştur.
- C) İngiliz ve Fransız baskısı doğrudan İkinci Meşrutiyet'in ilanına yol açmıştır.
- D) Hareket, İstanbul merkezli bir saray darbesiyle başlamıştır.
- E) Reval görüşmelerinde İngiltere ve Rusya'nın Makedonya'yı paylaşacağı haberi üzerine İttihat ve Terakki hareketi harekete geçmiş, padişah dış müdahaleyi önlemek için anayasayı ilan etmiştir. ✓
İkinci Meşrutiyet'in ilanındaki kritik tetikleyici, İngiliz Kralı VII. Edward ile Rus Çarı II. Nikola'nın Haziran 1908'de Reval'de (Tallinn) buluşmasıdır. Bu görüşmede iki gücün Makedonya için bir reform planı üzerinde anlaştığı —dolayısıyla bölgenin elden çıkabileceği— haberi İTC'yi harekete geçirdi. Makedonya'daki subaylar dağa çıktı; ardından II. Abdülhamit, oluşan baskıyla Temmuz 1908'de anayasayı yeniden yürürlüğe koydu. II. Abdülhamit bu aşamada tahttan indirilmedi; tahttan indirilmesi ancak 1909'da Hareket Ordusu'nun İstanbul'a girmesinin ardından gerçekleşti.
21. Tanzimat döneminde yürürlüğe giren 1858 tarihli Arazi Kanunnamesi'nin temel yeniliği nedir?
- A) Özel mülkiyeti anayasal güvence altına alması
- B) Devlet arazilerini (miri toprakları) fiilen özel mülkiyete yaklaştıran tasarruf haklarını yasal çerçeveye kavuşturması ✓
- C) Yabancıların Osmanlı topraklarında mülk edinmesine imkân tanıması
- D) Vakıf arazilerini devlet mülkiyetine geçirerek merkezi kontrolü güçlendirmesi
- E) Tımar sistemini resmen lağvedip toprakları köylülere dağıtması
1858 Arazi Kanunnamesi, Osmanlı arazi hukukunu sistematize etti ve miri araziler üzerindeki tasarruf haklarını kayıt altına alarak belgeledi. Kanunname, köylülerin kuşaklar boyu işledikleri devlet arazileri üzerindeki fiili kullanım haklarını hukuken güvence altına aldı; bu durum söz konusu arazileri işlevsel açıdan özel mülkiyete yaklaştırdı. Ancak tımar sistemi bu tarihten çok önce fiilen çökmüştü; kanunname tımarı resmen lağvetmedi. Yabancılara mülk edinme hakkı ise 1867'de ayrı bir düzenlemeyle tanındı.
22. Tanzimat döneminde kurulan Nizamiye mahkemeleri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Nizamiye mahkemeleri şer'iye mahkemelerini tamamen ortadan kaldırmıştır.
- B) Bu mahkemeler yalnızca gayrimüslimlerin davalarına bakmak amacıyla kurulmuştur.
- C) Fransız hukukundan esinlenerek oluşturulan laik mahkemeler olup şer'iye mahkemeleriyle birlikte paralel bir yargı sistemi oluşturmuştur. ✓
- D) Nizamiye mahkemelerinde yargılama münhasıran Müslüman hâkimler tarafından yürütülürdü.
- E) Bu mahkemeler yalnızca ticaret davalarına bakmakla yetkiliydi.
Tanzimat döneminde Fransız hukuk modelinden esinlenerek kurulan Nizamiye mahkemeleri laik bir yargı düzeni oluşturdu. Şer'iye mahkemeleriyle birlikte var olmayı sürdürerek ikili —ve çoğu zaman çelişkili— bir yargı yapısına zemin hazırladı. Şer'iye mahkemeleri kişi ve aile hukuku alanındaki varlığını korurken Nizamiye mahkemeleri ticari, cezai ve idari davalara baktı. Hem Müslümanlar hem gayrimüslimler bu mahkemelere başvurabilirdi. Osmanlı toplumundaki bu yargı ikiliği ancak Türkiye Cumhuriyeti döneminde sona erdi.
23. İkinci Meşrutiyet döneminde (1908–1918) İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin siyasi niteliği için aşağıdakilerden hangisi en doğru tanımlamadır?
- A) Pan-İslâmcı ideolojiyi esas alarak hilafet kurumunu öne çıkaran bir hareket
- B) Osmanlı topraklarının tamamında federal yönetim kurmayı amaçlayan merkezkaç bir örgüt
- C) Sosyalist ilkeler temelinde örgütlenmiş, işçi sınıfının desteğine dayanan bir kitle partisi
- D) Sultanın denetiminde işlev gören ve geleneksel kurumları koruyan bir muhafazakâr hareket
- E) Başlangıçta liberal ve anayasacı görünümünde olup zamanla Enver, Talat ve Cemal Paşaların önderliğinde tek parti iktidarına yönelen bir yapı ✓
İTC, 1908'de meşrutiyetin ilanında belirleyici rol oynadı; bu süreçte liberal ve anayasacı bir görünüm sergiledi. Ancak 1913'teki Bab-ı Âli baskınının ardından Enver, Talat ve Cemal Paşaların oluşturduğu üçlü önderlik altında fiilî bir tek parti diktatörlüğüne dönüştü. Pan-İslâmcılıktan çok Türk milliyetçiliğini ön plana çıkardı; İslamcı politikayı savunan II. Abdülhamit'le zaten çatışma halindeydi. Federalizmi ya da işçi hareketini değil, güçlü merkezi otorite anlayışını benimsedi.
24. Osmanlı'da 'Genç Osmanlılar' (Yeni Osmanlılar) ile 'İttihat ve Terakki Cemiyeti' karşılaştırıldığında aralarındaki temel fark nedir?
- A) Genç Osmanlılar askeri çevrelerden oluşurken İTC sivil bürokratları kapsıyordu.
- B) İTC iktidara geldikten sonra anayasal hükümet anlayışını terk etmesi bakımından Genç Osmanlılardan ayrışıyordu.
- C) Genç Osmanlılar Fransız Devrimi'nden, İTC ise Alman milliyetçiliğinden besleniyordu.
- D) İTC'nin aksine Genç Osmanlılar, Osmanlıcılık yerine Türk milliyetçiliğini savunuyordu.
- E) Genç Osmanlılar anayasal monarşiyi İslami temellere dayandırarak savunurken İTC daha laik ve milliyetçi bir çizgide konumlandı. ✓
Genç Osmanlılar (Namık Kemal, Ziya Paşa vd.) anayasal yönetimi İslami meşveret geleneğiyle —şura kavramıyla— bağdaştırmaya çalıştı; milliyetçilik yerine Osmanlıcılık fikrini benimsedi. İTC ise zamanla Türk milliyetçiliğine yöneldi, laikleşme politikalarını destekledi ve dini meşruiyet kaygısından giderek uzaklaştı. Genç Osmanlılar ağırlıklı olarak sivil bürokratlardan oluşuyordu; İTC içinde ise askeri kanat çok daha belirleyici bir ağırlık taşıyordu. Ancak iki hareket arasındaki en keskin ayrımı ortaya koyan fark ideolojik eksendeki bu dönüşümdür.
25. 1876 Kanun-ı Esasi'nin millet egemenliğini temel alan gerçek bir anayasacılıktan uzak olduğu aşağıdakilerin hangisiyle en iyi açıklanır?
- A) Anayasanın yalnızca Müslümanlara uygulanması
- B) Siyasi partilerin kurulmasını açıkça yasaklaması
- C) Yabancıları Osmanlı topraklarından sınır dışı etme yetkisini padişaha tanıyan 113. madde ve genel olarak yürütme üzerindeki denetim eksikliği ✓
- D) Meclis-i Ayan üyelerinin doğrudan halk oyuyla seçilmesi
- E) Bütçe hakkını münhasıran yürütme organına bırakması
Kanun-ı Esasi, gerçek anlamda parlamenter bir denge-denetleme mekanizması kurmaktan uzaktı; 113. madde bunu somutlaştıran en çarpıcı örnektir. Bu madde, padişaha devlet güvenliği gerekçesiyle kişileri sınır dışı etme ve meclisi tatil etme yetkisi tanıyordu; nitekim II. Abdülhamit bu maddeye dayanarak 1878'de meclisi kapattı. Bakanlar padişaha karşı sorumlu olup meclis onları fiilen denetleyemiyordu. Anayasa Müslümanlara özgü değildi; farklı dinlerden milletvekilleri mecliste yer aldı. Meclis-i Ayan üyeleri ise padişah tarafından atanıyordu, seçimle gelinmiyordu.