Genel Tekrar Testi - 30
İslamiyet öncesi Türklerde devlet işlerinin görüşülüp karara bağlandığı meclise ne denir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. İslamiyet öncesi Türklerde devlet işlerinin görüşülüp karara bağlandığı meclise ne denir?
- A) Divan
- B) Toy-kurultay-kengeş ✓
- C) Konsey
- D) Meclis
Bu terimler, Türk devlet meclislerini ifade eder. Devlet işlerinin görüşüldüğü meclistir. Toy, kurultay ve kengeş, aynı anlama gelen farklı terimlerdir. Bu meclisler, Türk demokrasisinin önemli unsurlarındandır. Bu meclisler, Türk devlet yönetiminin karakteristik özelliklerindendir.
2. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde devlet işlerinin görüşüldüğü meclis olan 'Kurultay'a (Toy) katılma hakkına sahip olan üyelere ne ad verilir?
- A) Tudun
- B) Şad
- C) Bitikçi
- D) Toygun ✓
Kurultay üyelerine 'Toygun' denir. Tudun vergi memuru, Bitikçi katip, Şad ise hanedan üyesi valilerdir.
3. I. Dünya Savaşı'nda Irak Cephesi'nde Halil (Kut) Paşa komutasında kazanılan büyük zafer hangisidir?
- A) Kut'ül Amare Zaferi ✓
- B) Galiçya Zaferi
- C) Sarıkamış Harekatı
- D) Kanal Harekatı
1916 yılında Irak Cephesi'nde İngiliz ordusunun kuşatılıp esir alındığı zafer Kut'ül Amare Zaferi'dir.
4. Mani dinini resmi din haline getiren Türk devleti hangisidir?
- A) Göktürkler
- B) Hunlar
- C) Avarlar
- D) Uygurlar ✓
Uygurlar, Mani dinini resmi din olarak kabul etmişlerdir. Mani dinini resmi din haline getiren ilk Türk devletidir. 762 yılında Bögü Kağan döneminde resmi din olarak kabul edilmiştir. Bu karar, Uygur kültüründe köklü değişikliklere yol açmıştır.
5. II. Göktürk Devleti tarafından yazılan, Türk dili ve edebiyatının ilk belgesi sayılan eser hangisidir?
- A) Orhun Abideleri ✓
- B) Karabalgasun Yazıtları
- C) Yenisey Yazıtları
- D) Sine-Uşi Yazıtları
Orhun Abideleri, Türk edebiyatının ilk yazılı belgeleridir. Türk dili ve edebiyatının ilk belgesi sayılır. II. Göktürk Devleti tarafından yazılmıştır. 732-735 yılları arasında dikilen bu abideler, Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk adına yazılmıştır. Türkçenin en eski yazılı kaynaklarıdır ve UNESCO Dünya Belleği listesindedir.
6. Türk tarihinde 'Orhun Abideleri'ni (Göktürk Yazıtları) ilk kez okuyarak (1893) Türk tarihine kazandıran Danimarkalı dilbilimci kimdir?
- A) W. Radloff
- B) Strahlenberg
- C) Wilhelm Thomsen ✓
- D) Barthold
Orhun alfabesini çözerek yazıtları okuyan bilim insanı Wilhelm Thomsen'dir.
7. I. Dünya Savaşı sırasında 'Hicaz-Yemen Cephesi'nde kutsal toprakları ve Medine'yi kahramanca savunan, 'Çöl Kaplanı' lakaplı Osmanlı komutanı kimdir?
- A) Cemal Paşa
- B) Enver Paşa
- C) Fahrettin Paşa ✓
- D) Nurettin Paşa
Medine Müdafası ile tanınan ve 'Çöl Kaplanı' olarak bilinen komutan Fahrettin Paşa'dır.
8. Kağıt ve matbaayı kullanan ilk Türk devleti hangisidir?
- A) Göktürkler
- B) Selçuklular
- C) Osmanlılar
- D) Uygurlar ✓
Uygurlar, kağıt ve matbaayı kullanan ilk Türk devletidir. Bu teknolojiler, Uygurların kültürel gelişiminde önemli rol oynamıştır. Çin'den öğrendikleri kağıt ve matbaa teknolojisini geliştirmişlerdir. Bu sayede kitap basımı ve kültürel eserlerin çoğaltılması mümkün olmuştur.
9. Osmanlı Devleti'nde duraklama döneminde bütçe açığını kapatmak için ilk denk bütçeyi hazırlayan devlet adamı kimdir?
- A) Sokullu Mehmet Paşa
- B) Tarhuncu Ahmet Paşa ✓
- C) Köprülü Mehmet Paşa
- D) Merzifonlu Kara Mustafa Paşa
Tarhuncu Ahmet Paşa, IV. Mehmet döneminde saray masraflarını kısarak Osmanlı tarihinin ilk modern ve denk bütçesini hazırlamıştır.
10. Yazıyı kullanan ilk kez Türk devleti hangisidir?
- A) Asya Hun Devleti
- B) Uygur Devleti
- C) II. Göktürk Devleti ✓
- D) I. Göktürk Devleti
II. Göktürk Devleti, yazıyı kullanan ilk Türk devletidir. Orhun Abideleri bu devlet döneminde yazılmıştır. Göktürk alfabesi ile yazılan ilk eserler bu dönemde ortaya çıkmıştır. Türk edebiyatının ve yazılı kültürünün başlangıcı bu devlete dayanır.
11. Türk kara kuvvetlerinin kuruluş tarihi olarak kabul edilen olay nedir?
- A) Cumhuriyetin İlanı
- B) Mete Han'ın tahta çıkışı ✓
- C) İstanbul'un Fethi
- D) Malazgirt Savaşı
Asya Hun Hükümdarı Mete Han'ın tahta çıktığı M.Ö. 209 tarihi, Türk Kara Kuvvetleri'nin kuruluş yılı olarak kabul edilir ve onlu sistemin başlangıcıdır.
12. Uygur Devleti'nin yıkılmasına neden olan ve 840 yılında Uygur topraklarına girerek devleti sona erdiren Türk boyu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kıpçaklar
- B) Oğuzlar
- C) Kırgızlar ✓
- D) Karluklar
840 yılında Kırgızlar Uygur topraklarına girerek Uygur Devleti'ni yıkmışlardır. Uygur Devleti, 744-840 yılları arasında varlığını sürdürmüştür. Kırgızlar, Uygur Devleti'nin yıkılmasına neden olmuştur. Uygur Devleti'nin yıkılmasından sonra Uygurlar, Çin'e göç etmiştir. Kırgızlar, Orta Asya'da güçlü bir devlet kurmuştur.
13. İlk Türk devletlerinde ekonomi, ticaret ve hayvancılığa dayanırken Uygurlarla birlikte tarıma geçilmesi neyin göstergesidir?
- A) Ticaretin azalmasının
- B) Nüfus artışının
- C) Yerleşik hayata geçildiğinin ✓
- D) Ekonomik krizin
Tarım, yerleşik yaşamın göstergesidir. Uygurlarla birlikte tarıma geçilmesi yerleşik hayata geçildiğini gösterir. Göçebe toplumlarda ekonomi hayvancılık ve ticarete dayanırken, yerleşik toplumlarda tarım ön plana çıkar. Bu geçiş, Türk toplumunda önemli bir dönüşümdür. Tarıma geçiş, Türk toplumunun sosyal ve ekonomik yapısında büyük değişikliklere neden olmuştur.
14. Uygur Devleti'nde en parlak dönem ne zaman yaşanmıştır?
- A) Bilge Kağan döneminde
- B) Kutluk Bilge Kül Kağan döneminde
- C) Mukan Kağan döneminde
- D) Mayunçur döneminde ✓
Mayunçur dönemi, Uygur Devleti'nin en güçlü olduğu dönemdir. Uygur Devleti'nin en parlak dönemi olarak bilinir. 759-779 yılları arasında hüküm sürmüştür. Bu dönemde Uygurlar, Orta Asya'nın en güçlü devleti haline gelmiştir.
15. Uygurlar hangi dinin etkisiyle yerleşik hayat geçmişlerdir?
- A) Mani ✓
- B) Hristiyanlık
- C) Budizm
- D) İslamiyet
Mani dini, Uygurların yerleşik hayata geçmesinde etkili olmuştur. Bu dinin etkisiyle yerleşik hayat tarzını benimsemişlerdir. 762 yılında Mani dinini resmi din olarak kabul etmişlerdir. Bu din, tapınak ve şehir kültürünü beraberinde getirmiştir.
16. Kendi adına ilk madeni parayı (yarmak) bastıran Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Uygurlar
- B) Göktürkler
- C) Türgişler ✓
- D) Hunlar
Kendi adına ilk madeni parayı bastıran Türk devleti/hükümdarı Türgişlerdir (Baga Tarkan). Son yıllarda yapılan bazı arkeolojik araştırmalarda Göktürklere ait paralar da bulunmuş ve bu durum bazı ders kitaplarına kısmen yansımıştır. Ancak ÖSYM sınavlarında ve MEB müfredatında geleneksel olarak 'kendi adına para bastıran ilk Türk hükümdarı' sorulduğunda resmi doğru kabul edilen cevap 'Baga Tarkan (Türgişler)' olmaktadır. Göktürkler ise ticarette parayı bir değişim aracı olarak kullanan ilk Türk devletidir.
17. Türk tarihinde yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti hangisidir?
- A) Göktürkler
- B) Hunlar
- C) Uygur Devleti ✓
- D) Avarlar
Uygurlar, yerleşik hayata geçen ilk Türk devletidir. Türk tarihinde yerleşik hayata geçişin öncüsü olmuşlardır. Mani dininin etkisiyle şehirler kurmuş ve tarıma geçmişlerdir. Bu geçiş, Türk kültüründe önemli bir dönüşümü simgeler.
18. Osmanlı Devleti'nde ilk 'denk bütçeyi' hazırlayan devlet adamı kimdir?
- A) Sokullu Mehmet Paşa
- B) Merzifonlu Kara Mustafa Paşa
- C) Köprülü Mehmet Paşa
- D) Tarhuncu Ahmet Paşa ✓
IV. Mehmet döneminde ilk denk bütçeyi hazırlayan Tarhuncu Ahmet Paşa'dır.
19. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde görülen aşağıdaki kültürel unsurlardan hangisinin Uygurlar döneminde değişime uğradığı söylenebilir?
- A) Töre anlayışı
- B) Toy (kurultay) geleneği
- C) Göçebe yaşam tarzı ✓
- D) Kut (kutsal yönetme yetkisi) inancı
- E) Yuğ (ölüm töreni) geleneği
Uygurlar, yerleşik hayata geçen ilk Türk topluluğudur. Bu durum, onları diğer İslam öncesi Türk devletlerinden (Asya Hunları, Göktürkler) ayıran en temel özelliktir. Töre, toy, kut ve yuğ gelenekleri ise tüm İslam öncesi Türk devletlerinde ortak olarak görülen kültürel unsurlardandır.
20. Orhun Yazıtları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Orhun Yazıtları, Uygur alfabesiyle yazılmıştır.
- B) Orhun Yazıtları, Göktürk alfabesiyle (runik) yazılmıştır. ✓
- C) Orhun Yazıtları, İslamiyet dönemine ait ilk yazılı eserlerdir.
- D) Orhun Yazıtları, sadece dini metinler içerir.
- E) Orhun Yazıtları, Çin alfabesiyle yazılmıştır.
Orhun Yazıtları (Tonyukuk, Bilge Kağan, Kültigin), 8. yüzyılda Göktürk alfabesi (runik) ile yazılmıştır ve Türk tarihinin bilinen ilk yazılı belgeleridir.
21. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde 'Kut' inancı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Kut, hükümdarın toplumsal kökenine dayanır.
- B) Kut, hükümdara yönetme yetkisinin Tanrı tarafından verildiği inancıdır. ✓
- C) Kut, hükümdarın gücünü halktan aldığı inancıdır.
- D) Kut, hükümdarın bilgeliğini ifade eder.
- E) Kut, hükümdarın savaşçı özelliklerini simgeler.
Kut, eski Türk inanışına göre, hükümdara yönetme yetkisinin ve gücünün Tanrı (Gök Tanrı) tarafından verildiğine dair inançtır. Bu inanç, hükümdarın meşruiyetini göksel bir kaynağa bağlamıştır.
22. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde 'Kurultay (Toy)' ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Kurultay, sadece savaş kararlarının alındığı bir meclistir.
- B) Kurultay, hükümdarın danışma meclisidir ve devlet işleri görüşülür. ✓
- C) Kurultay, sadece hanedan üyelerinden oluşur.
- D) Kurultay, İslamiyet'le birlikte ortaya çıkmıştır.
- E) Kurultay, hükümdarın yetkilerini sınırlandırmak için kurulmuştur.
Kurultay (Toy), İslamiyet öncesi Türk devletlerinde hükümdarın danışma meclisidir. Devlet işleri, savaş, barış, vergi gibi konular kurultayda görüşülürdü. Kurultaya hükümdar, hanedan üyeleri ve ileri gelen devlet adamları katılırdı.
23. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde, hükümdarın ölümünden sonra yerine kimin geçeceğine karar veren kurul aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Toy (Kurultay) ✓
- B) Aksakallar Meclisi
- C) Divan
- D) Kengeş
- E) Mediciler
Toy (Kurultay), İslamiyet öncesi Türk devletlerinde hükümdarın ölümü veya tahttan indirilmesi durumunda yerine geçecek kişiyi belirleyen, devlet işlerinin görüşüldüğü danışma meclisidir. Hükümdar da kurultaya bağlıdır.
24. Türk tarihinde bilinen ilk kadın hükümdar olan ve Göktürk Devleti'nde kağanlık yapan kişi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bögü Kağan
- B) İlbilge Hatun ✓
- C) Çiçek Hatun
- D) Töregene Hatun
- E) Hayme Ana
İlbilge Hatun (veya İlbilge Kağan), Göktürk Devleti'nde kağanlık yapan bilinen ilk kadın hükümdardır. 8. yüzyılda yaşadığı ve Orhun Yazıtları'nda adının geçtiği bilinmektedir.
25. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde 'Kut' inancı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- A) Kut, hükümdara Tanrı tarafından verilen yönetme yetkisidir.
- B) Kut, hükümdarın soylu bir aileden gelmesiyle kazanılır. ✓
- C) Kut, hükümdarın adil ve becerikli olmasıyla korunur.
- D) Kut, hükümdarın toplum üzerindeki meşruiyetini sağlar.
- E) Kut, hükümdarın savaşçı özellikleriyle ilişkilendirilir.
Kut, hükümdara Tanrı (Gök Tanrı) tarafından verilen bir yetkidir ve soylu bir aileden gelmekle doğrudan ilgili değildir. Hükümdar, kutunun korunması için adil, becerikli ve halkına karşı sorumlu olmalıdır. Soyun önemli olması, kutun kökeniyle değil, Türk devlet geleneğindeki hanedan anlayışıyla ilgilidir.