İslamiyet Öncesi Türk Tarihi 4

1. Aşağıdaki Türk devletlerinden hangisi _yerleşik hayata_ geçmiştir?

• A) Avrupa Hun Devleti
• B) Büyük Hun Devleti
• C) Uygur Devleti ✓
• D) Göktürk Devleti

Uygurlar, Maniheizm dininin etkisiyle (tarım yapma, tapınak inşa etme gerekliliği) göçebe yaşam tarzını terk ederek yerleşik hayata (şehirler kurma, tarım yapma) geçen ilk Türk devletidir.

2. II. Göktürk Devleti'ni kuran Kutluk Kağan'a aşağıdaki unvanlardan hangisi verilmiştir?

• A) Tanhu
• B) Yabgu
• C) İlteriş ✓
• D) Erkin

682 yılında Türkleri Çin esaretinden kurtaran ve II.Göktürk Devleti'ni kuran Kutluk Kağan'a, devleti 'derleyen toplayan' anlamındaki 'İlteriş' ünvanı verilmiştir.

3. Yüeçilerin kendisinden toprak istemesi üzerine 'Benden ne istedinizse verdim, çünkü onlar benim malımdı. Ama bu toprak benim değil, milletimindir. O toprağı korumak için savaşır, canımı bile veririm.' sözleri ile Türklerin vatan toprağına verdiği önemi vurgulayan hükümdar kimdir?

• A) Teoman
• B) Kültigin
• C) Attila
• D) Mete Han ✓

Asya Hun Hükümdarı Mete Han tahta çıktığında Yüeçiler kendisinden toprak başta olmak üzere bir çok talepte bulunmuştur. Mete Han özellikle Yüeçilerin toprak talebini 'O, milletimin malıdır.' diyerek reddetmiştir. Mete Han bu sözleriyle vatan sevgisinden bahseden ilk hükümdar olmuştur.

4. İslamiyet öncesi Türklerde ölen kişinin değerli eşyalarıyla birlikte gömüldüğü mezar odalarına ne ad verilir?

• A) Tamu
• B) Stupa
• C) Kurgan ✓
• D) Balbal

Kurgan, İslamiyet öncesi Türklerde ve diğer göçebe toplumlarda görülen, oda şeklinde tasarlanmış mezar anıtlarıdır. Ölen kişi, atı ve değerli eşyalarıyla birlikte buraya gömülürdü. Bu durum, ahiret inancının (eşyaları diğer dünyada kullanma) güçlü bir kanıtıdır.

5. İslamiyet öncesi Türk devletlerinin askerî yapısı ve dünya harp tarihine etkileriyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Avrupa'da üzengi kullanımının yaygınlaşmasında Avarlar etkili olmuştur.
• B) Süvari birliklerinin kolay hareket edebilmesi için ceket ve pantolon giyilmiş, bu kültür Batı'ya taşınmıştır.
• C) Uzun askerî seferlerde etin bozulmaması için pastırma yapılmış ve diğer milletlere öğretilmiştir.
• D) Savaşlarda elde edilen her beş esirden biri orduda görevlendirilmek üzere devlet hizmetine alınmıştır. ✓

Üzenginin Avrupa'ya taşınması (Avarlar), ceket/pantolon kültürü ve konserve/pastırma yapımı İslamiyet öncesi Türklerin dünya harp tarihine etkilerindendir. Adayların sıklıkla karıştırdığı bir detay olarak; üzenginin ilk basit formları İskitlerde görülse de askerî anlamda metal üzengiyi Avrupa'ya tanıtıp yaygınlaştıranlar kesinlikle Avarlardır. Sorumuzun cevabı olan 'her beş esirden birinin devlet hizmetine alınması' uygulaması ise İslamiyet öncesi döneme değil, Osmanlı Devleti'ndeki 'Pençik Sistemi'ne aittir. İslamiyet öncesi Türklerde ordu esirlerden değil, 'Ordu-Millet' anlayışıyla hür Türklerden oluşurdu.

6. İslamiyet öncesi Türk toplumunun sosyal yapısı küçükten büyüğe doğru nasıl sıralanır?

• A) Urug - Oguş - Budun - Boy
• B) Oguş - Urug - Boy - Budun ✓
• C) Budun - Boy - Urug - Oguş
• D) Boy - Urug - Oguş - Budun

Türk sosyal yapısı şu şekildedir: 1. Oguş (Aile) 2. Urug (Aileler Birliği/Soy) 3. Boy (Siyasi birlik) 4. Budun (Millet) 5. İl (Devlet)

7. Orta Asya'da kurulan Türk devletlerinin gelir kaynakları arasında hangisi en az öneme sahiptir?

• A) İpek Yolu ticareti
• B) Hayvan ve hayvansal ürünler
• C) Bağlı devletlerden alınan vergiler
• D) Deniz ticareti ✓

Orta Asya, denizlere uzak bir coğrafyadır (karasal iklim). Bu nedenle Türk devletlerinin ekonomisi İpek Yolu, hayvancılık ve vergiler üzerine kuruluyken, deniz ticareti coğrafi konum nedeniyle mümkün değildi.

8. İslamiyet öncesi Türklerde hükümdarlık sembolleri (belirtileri) arasında hangisi yer almaz?

• A) Tuğ (Sancak)
• B) Taht (Örgin)
• C) Otağ (Hükümdar Çadırı)
• D) Cami (İbadethane) ✓

Otağ, taht, tuğ, davul (nevbet) ve yay (kemer) hükümdarlık sembolleriydi. Cami, İslamiyet sonrası bir mimari yapıdır. İslamiyet öncesi Türkler Gök Tanrı inancı için belirgin ibadethaneler (tapınaklar) inşa etmemişlerdir (Uygurlar hariç).

9. Türk adıyla kurulan ilk Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Avrupa Hun Devleti
• B) Uygur Devleti
• C) Göktürk Devleti ✓
• D) Büyük Hun Devleti

Tarihteki ilk Türk devleti Hunlar olsa da, 'Türk' adını siyasi bir kimlik olarak kullanan ve devlet adı yapan ilk devlet Bumin Kağan tarafından kurulan Göktürk Devleti'dir (552).

10. Aşağıdaki Türk devletlerinden hangisi _İpek Yolu_ üzerinde bulunmadığı için bu yol üzerinde bir mücadeleye girmemiştir?

• A) Göktürkler
• B) Uygurlar
• C) Büyük Hun Devleti
• D) Avrupa Hun Devleti ✓

İpek Yolu, Çin'den başlayıp Orta Asya üzerinden Avrupa'ya giden bir ticaret yoludur. Büyük Hun, Göktürk ve Uygur devletleri Orta Asya'da bu yol üzerinde kurulmuş ve kontrolü için savaşmışlardır. Avrupa Hun Devleti ise coğrafi olarak Avrupa'da bulunduğu için bu mücadelenin dışında kalmıştır.

11. Türklerin kullandığı _Onlu Sistem_ (askeri örgütlenme) ilk kez hangi Türk hükümdarı tarafından kurulmuştur?

• A) Mete Han ✓
• B) Bilge Kağan
• C) Attila
• D) Bumin Kağan

Asya Hun Hükümdarı Mete Han (MÖ 209), Türk ordusunu 10, 100, 1000 ve 10.000 kişilik birliklere (tümen) ayırarak düzenli ve disiplinli bir ordu sistemi kurmuştur. Bu sistem, günümüz ordularının temelini oluşturur.

12. Kaşgarlı Mahmud'un Divanü Lügati't-Türk adlı eserinde 'Türk' adı hangi anlamda kullanılmıştır?

• A) Töreli
• B) Olgunluk Çağı ✓
• C) Miğfer
• D) Güç

Türk adı Uygur metinlerinde 'Güç, kuvvet', Çin kaynaklarında 'Miğfer', Ziya Gökalp'in eserlerinde 'Töreli, kanun nizam sahibi' olarak adlandırılırken, Kaşgarlı Mahmud ise Divan-ü Lügati't-Türk adlı eserinde Türk adı 'Olgunluk Çağı' anlamında kullanılmıştır.

13. Ruslarca 'Tork' ve Araplarca 'Türkmen' şeklinde kullanılan ve 'kabileler' anlamına gelen Türk boyu hangisidir?

• A) Oğuz ✓
• B) Uygur
• C) Avar
• D) Kırgız

Oğuz adı 'kabileler' anlamına gelmektedir. Oğuz adı Ruslarca 'Tork' ve Araplarca ise 'Türkmen' şeklinde kullanılmıştır.

14. Uygurların Maniheizm'i kabul etmesiyle birlikte aşağıdaki sanat dallarından hangisi diğerlerine göre daha fazla gelişmiştir?

• A) Halıcılık
• B) Heykeltıraşlık (Balbal)
• C) Resim (Fresk) ve Minyatür ✓
• D) Demir işlemeciliği (askeri)

Maniheizm, görselliği ve aydınlığı vurgulayan bir dindi. Uygurlar yerleşik hayata geçince tapınaklar yapmış, bu tapınakların duvarlarını dini hikayeleri anlatan resimlerle (fresk) süslemişlerdir. Ayrıca el yazması kitapları minyatürlerle zenginleştirmişler, bu da Türk resim sanatının temelini atmıştır.

15. 682 yılında Çin'e karşı başlattığı bağımsızlık hareketini başarıya ulaştırıp ikinci kez Göktürk Devleti'ni (Kutluk Devleti) kuran devlet adamı kimdir?

• A) Teoman
• B) Mete Han
• C) Mukan Kağan
• D) Kutluk Kağan ✓

630-682 yılları arasında Çin egemenliğinde yaşayan Türkler birçok kez istiklal ayaklanması yapmalarına rağmen başarılı olamamışlardır. 682 yılında Kutluk Kağan önderliğinde toplanan Türkler Çin'e karşı başlatılan istiklal mücadelesini kazanmışlardır. Bu olaydan sonra Kutluk Kağan'a 'derleyen, toplayan' anlamında 'İlteriş' ünvanı verilmiştir.

16. Aşağıdaki Türk boylarından hangisi, Malazgirt Savaşı (1071) sırasında Bizans ordusundan ayrılarak Selçuklu tarafına geçmiştir?

• A) Avarlar ve Macarlar
• B) Peçenekler ve Uzlar ✓
• C) Kırgızlar ve Karluklar
• D) Hazarlar ve Bulgarlar

Malazgirt Savaşı'nda, Bizans ordusunda paralı asker olarak görev yapan Peçenekler ve Uzlar, karşı tarafta kendileri gibi Türk olan Selçukluları görünce (veya önceden anlaşarak) savaş sırasında taraf değiştirmişlerdir. Bu olay, savaşın kaderini değiştiren önemli faktörlerden biridir.

17. İslamiyet öncesi Türklerde görülen; ölen kişinin 'kurgan' adı verilen mezarına değerli eşyalarıyla gömülmesi ve mezar başına öldürdüğü düşman sayısı kadar 'balbal' (taş heykel) dikilmesi, aşağıdakilerden hangisinin kesin kanıtıdır?

• A) Çok tanrılı bir din olduğunun
• B) Ölümden sonraki yaşama inanıldığının ✓
• C) Savaşçılığın önemini kaybettiğinin
• D) Yerleşik hayata geçildiğinin

• Kurganlara Eşya Gömülmesi: Ölen kişinin bu eşyaları (silah, at, kap kacak) diğer dünyada kullanacağına inanıldığını gösterir. • Balbal Dikilmesi: Dikilen taşların, öteki dünyada o kişiye hizmet edeceğine inanılır. • Not: 'Yuğ' törenleri sadece bir yas merasimidir; ahiret inancı olmasa bile yapılabilir. Ancak eşya gömmek ve balbal dikmek doğrudan ahiret inancının kanıtıdır.

18. Göktürkler döneminde yazılan Orhun Yazıtları'nın içeriğinde aşağıdakilerden hangisi bulunmaz?

• A) Çin entrikalarına karşı uyarılar
• B) Kağanın halkına hesap vermesi (siyasetname)
• C) Uygurların yerleşik hayata geçiş süreci ✓
• D) Türk milletinin birlik olması gerektiği

Orhun Yazıtları, II. Göktürk Devleti'ne aittir. Uygurların yerleşik hayata geçişi ise Göktürkler yıkıldıktan sonra kurulan Uygur Devleti döneminde (Maniheizm etkisiyle) gerçekleşmiştir. Bu nedenle yazıtlarda bu konudan bahsedilmesi kronolojik olarak imkansızdır.

19. İlk Türk devletlerinden biri olan Uygurların hangi dini kabul etmesi, onları hareketsizliğe, et yememeye ve savaş yapmamaya teşvik etmiştir?

• A) İslamiyet
• B) Hinduizm
• C) Manihaizm ✓
• D) Musevilik

Uygurlar Bögü Kağan Zamanı'nda Mani dinine girmişlerdir. Mani dini ise Uygurları zayıflatan en büyük etkenlerden biri olmuştur. Bu din Uygurları hareketsizliğe, et yememeye ve savaş yapmamaya teşvik etmiştir. Bu da Uygurların savaşçılık özelliklerini zamanla yitirmesine neden olmuştur.

20. Uygur Devleti'nin kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Baga Tarkan
• B) Kutluk Bilge Kül Kağan ✓
• C) Bögü Kağan
• D) Moyen Çor

744 yılında II. Göktürk Devleti'ne son vererek Ötüken merkezli kurulan UYGUR DEVLETİ'NİN KURUCUSU Kutluk Bilge Kül Kağan'dır. 💡 ÖSYM Püf Noktası (Karıştırılmaması Gereken İsimler): • Kutluk Bilge Kül Kağan: Uygur Devleti'nin Kurucusu • Bilge Kağan: II. Göktürk Devleti Hükümdarı (Orhun Abideleri) • Kutluk Kağan (İlteriş): II. Göktürk Devleti Kurucusu • Bumin Kağan: I. Göktürk Devleti Kurucusu

21. Çin kaynaklarında 'Juan Juan', Göktürk kaynaklarında 'Apar' olarak adlandırılan Türk devleti hangisidir?

• A) Asya Hunları
• B) Göktürkler
• C) Avarlar ✓
• D) Bulgarlar

Avarlar; Çin kaynaklarında Juan - Juan, Arap ve Bizans kaynaklarında Avar, Göktürk kaynaklarında ise Apar olarak adlandırılmıştır.

22. Orta Asya'da _İpek Yolu_ hakimiyeti için Türk devletleri en çok hangi devletle mücadele etmiştir?

• A) Çin ✓
• B) Bizans
• C) Hindistan
• D) Sasaniler

İpek Yolu, Doğu (Çin) ile Batı (Avrupa) arasındaki en önemli ticaret yoluydu. Orta Asya'dan geçen bu yolu kontrol etmek, büyük ekonomik gelir demekti. Bu nedenle Hunlar, Göktürkler ve Uygurlar başta olmak üzere tüm Türk devletleri bu yola hakim olmak için Çin ile sürekli mücadele etmişlerdir.

23. Avrupa'ya göç eden Türk boylarından hangisi zamanla Hristiyanlığı benimseyerek milli benliğini (kimliğini) kaybetmiştir?

• A) Uygurlar
• B) Kırgızlar
• C) Avarlar ve Bulgarlar ✓
• D) Karluklar

Avarlar, Bulgarlar (Tuna Bulgarları), Macarlar, Peçenekler ve Kumanlar (Kıpçaklar) gibi Avrupa'ya göç eden Türk boylarının çoğu, bölgedeki yerli halkla karışmış ve Hristiyanlığı kabul ederek zamanla Türklük özelliklerini (asimilasyon) kaybetmişlerdir.

24. İslam öncesi Türklerde yönetme yetkisinin hükümdara Tanrı tarafından verilip bunun da kan yoluyla hükümdarın ailesine geçmesine ne isim verilmiştir?

• A) Kurgan
• B) Balbal
• C) Kut ✓
• D) Töre

Devleti yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından hükümdar ve ailesine verilmesine 'Kut' adı verilmiştir.

25. İslam öncesinde Hunlarla yaptıkları savaşlarda başarılı olamayıp yüzyıl süren bir askerî reform yaparak ordularını teşkilatlandırıp Hunları durdurmaya çalışan devlet hangisidir?

• A) Avarlar
• B) Çin ✓
• C) Bizans
• D) Uygurlar

Çinliler, Hunlarla yaptığı savaşlarda yenik çıkınca Mete Han'ın kurmuş olduğu onlu sistem başta olmak üzere askerî taktik ve teknikleri de içeren yüzyıl sürecek bir askerî reform hareketine girişmiştir.