XIX. Yüzyıl Osmanlı (Dağılma Dönemi) 1

1. Osmanlı Devleti'nde _Tanzimat Fermanı_ hangi yıl ilan edilmiştir?

• A) 1876
• B) 1908
• C) 1856
• D) 1839 ✓

Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümayunu) (3 Kasım 1839), II. Mahmut'un oğlu Abdülmecid döneminde ilan edilmiştir. Mustafa Reşit Paşa'nın öncülüğünde hazırlanan bu ferman, Osmanlı'da anayasal düzene geçişin ilk adımıdır. Kanun üstünlüğü, vergi adaleti, askerliğin düzene konması gibi konuları içerir.

2. _Islahat Fermanı_'nın (1856) ilan edilmesinde etkili olan dış gelişme hangisidir?

• A) Mısır Sorunu
• B) Kırım Savaşı sonrası Paris Barış Konferansı ✓
• C) Viyana Kongresi
• D) Fransız İhtilali

Islahat Fermanı (18 Şubat 1856), Kırım Savaşı'nı bitiren Paris Konferansı'nda İngiltere ve Fransa'nın desteğini almak ve Rusya'nın müdahalesini engellemek amacıyla ilan edilmiştir. Bu ferman, gayrimüslimlere Tanzimat'tan daha fazla hak tanımıştır.

3. Osmanlı Devleti'nde ilk defa anayasaya (Kanun-i Esasi) dayalı _Meşrutiyet_ yönetimi hangi yılda ilan edilmiştir?

• A) 1839
• B) 1856
• C) 1876 ✓
• D) 1908

Kanun-i Esasi (23 Aralık 1876), Osmanlı'da ilk anayasadır. II. Abdülhamit döneminde Genç Osmanlıların (Jön Türkler) baskısıyla hazırlanmıştır. Meclis-i Mebusan ve Meclis-i Ayan kurulmuş, I. Meşrutiyet yönetimi başlamıştır.

4. Osmanlı'da _Tanzimat Fermanı_ ile gelen yeniliklerden biri aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İlk Türk matbaasının kurulması
• B) Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması
• C) Tüm halk için kanun önünde eşitlik ve vergi adaleti ✓
• D) Meşrutiyetin ilanı

Tanzimat Fermanı, tüm Osmanlı tebaasının (Müslüman/Gayrimüslim) can, mal ve namus güvenliğini padişah garantisi altına almış, vergilerin herkesin gelirine göre toplanacağını ve mahkemelerin açık yapılacağını (kanun üstünlüğü) ilan etmiştir.

5. Osmanlı Devleti'nde halkın da kullanımına açık olan ilk 'Modern Posta Teşkilatı' (Posta Nezareti) hangi padişah döneminde kurulmuştur?

• A) Sultan Abdülmecid ✓
• B) II. Abdülhamit
• C) II. Mahmut
• D) Sultan Abdülaziz

Müfredatta devletin resmi haberleşmesini sağlamak amacıyla kurulan ilk posta teşkilatı II. Mahmut dönemine (1834) ait kabul edilse de, bu sistem sadece devlet işleri içindi ve sivil halkın kullanımına kapalıydı. Osmanlı'da halkın da kullanımına açık olan, Avrupa tarzındaki ilk modern Posta Teşkilatı (Posta Nezareti) 23 Ekim 1840 tarihinde Sultan Abdülmecid döneminde kurulmuştur. Günümüzdeki PTT'nin resmi kuruluş tarihi de bu olay kabul edilmektedir.

6. Osmanlı Devleti'nin XIX. yüzyılda _ilk dış borcu_ hangi savaş sırasında ve hangi ülkeden almıştır?

• A) 93 Harbi - Almanya
• B) Kırım Savaşı - İngiltere ✓
• C) Mısır Seferi - Fransa
• D) Balkan Savaşları - Rusya

Osmanlı Devleti, ilk kez 1854 yılında Kırım Savaşı'nın masraflarını karşılamak için İngiltere'den dış borç almıştır. Bu borçlanma, Osmanlı'nın mali bağımsızlığını kaybetme sürecinin başlangıcıdır. Sonraki dönemlerde borçlar artmış, Düyun-u Umumiye İdaresi kurulmuştur.

7. Osmanlı Devleti'nde eğitim alanında Rüştiye (ortaokul), İdadi (lise) ve Sultani (yüksek lise) gibi modern sivil okullar hangi dönemde sistemli olarak açılmaya başlanmıştır?

• A) Tanzimat Dönemi ✓
• B) Meşrutiyet Dönemi
• C) II. Mahmut Dönemi
• D) Lale Devri

Tanzimat Dönemi'nde (1839-1876) eğitim alanında köklü reformlar yapılmıştır. Özellikle Sultan Abdülaziz döneminde çıkarılan 1869 Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ile eğitim sistemi modern anlamda kademelendirilmiş; Rüştiyeler (ortaokul) yaygınlaştırılmış, İdadiler (lise) ve Galatasaray Sultanisi (1868) gibi Batı tarzı eğitim veren modern okullar açılmıştır.

8. Osmanlı Devleti'nde _ilk demiryolu hattı_ hangi iki şehir arasında inşa edilmiştir?

• A) Bursa-İstanbul
• B) İstanbul-Ankara
• C) İzmir-Aydın ✓
• D) Edirne-İstanbul

Osmanlı Devleti'nde ilk demiryolu hattı (1856), bir İngiliz şirketine verilen imtiyazla İzmir ile Aydın arasında (Ege'deki tarım ürünlerini limana taşımak için) inşa edilmiştir. Bu, Osmanlı'nın ulaşım sisteminin modernleşmesinin ve dışa bağımlılığının başlangıcıdır.

9. Osmanlı Devleti'nin, 1875'teki Ramazan Kararnamesi ile başlayan mali iflas sürecinin sonucunda; 1881 yılında yayımlanan Muharrem Kararnamesi ile Avrupalı alacaklıların doğrudan devletin vergi gelirlerine el koymak için kurduğu idare aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bank-ı Osmani
• B) Rüsum-u Sitte İdaresi
• C) Düyun-u Umumiye İdaresi ✓
• D) Maliye Nezareti

Osmanlı Devleti, 1875 yılında Sultan Abdülaziz döneminde yayımlanan Ramazan Kararnamesi ile borçlarını ödeyemeyeceğini (iflasını) açıklamıştır. Bu sürecin sonunda, 1881 yılında II. Abdülhamit döneminde yayımlanan Muharrem Kararnamesi ile alacaklı devletler 'Düyun-u Umumiye İdaresi'ni (Genel Borçlar İdaresi) kurmuştur. Bu idare, devletin en önemli gelir kaynaklarına doğrudan el koyarak Osmanlı'nın mali bağımsızlığını fiilen sona erdirmiştir.

10. Osmanlı Devleti'nde _Avrupa tarzı hukuk sistemine_ (Fransız Ticaret ve Ceza Kanunları) geçiş hangi dönemde olmuştur?

• A) Meşrutiyet Dönemi
• B) Islahat Dönemi
• C) Tanzimat Dönemi ✓
• D) II. Mahmut Dönemi

Tanzimat Dönemi'nde (Abdülmecid) Avrupa tarzı hukuk sistemine geçiş başlamıştır. Şer'i mahkemelerin yanı sıra, Batı kanunlarını esas alan 'Nizamiye Mahkemeleri' kurulmuştur. Ceza Kanunu, Ticaret Kanunu gibi modern kanunlar çıkarılmıştır.

11. Osmanlı Devleti'nde halkın (sivillerin) çıkardığı _ilk özel gazete_ olan 'Tercüman-ı Ahval' hangi dönemde yayımlanmıştır?

• A) II. Mahmut Dönemi
• B) Islahat Dönemi
• C) Tanzimat Dönemi ✓
• D) Meşrutiyet Dönemi

Osmanlı Devleti'nde ilk özel gazete olan Tercüman-ı Ahval (1860), Tanzimat Dönemi'nde Şinasi ve Agah Efendi tarafından çıkarılmıştır. (İlk resmi gazete Takvim-i Vekayi, II. Mahmut dönemindedir). Bu gelişme, Osmanlı'da sivil basının ve kamuoyunun başlangıcıdır.

12. Osmanlı'nın 19. yüzyılda yaptığı ıslahatların (Tanzimat, Islahat, Meşrutiyet) _temel amacı_ nedir?

• A) Halkın refah seviyesini artırmak
• B) Eğitim sistemini geliştirmek
• C) Avrupa devletlerinin desteğini kazanmak
• D) Devletin dağılmasını ve parçalanmasını önlemek ✓

XIX. yüzyılda (Dağılma Dönemi) yapılan tüm ıslahatların temel amacı, Fransız İhtilali'nin yaydığı 'milliyetçilik' akımlarının ve 'Büyük Güçler'in müdahalelerinin etkisiyle devletin dağılmasını önlemekti. (Osmanlıcılık fikri bu amaçla doğmuştur).

13. Osmanlı'nın _ilk dış borç_ alımı hangi savaş sırasında gerçekleşmiştir?

• A) Kırım Savaşı ✓
• B) I. Dünya Savaşı
• C) 93 Harbi
• D) Balkan Savaşları

Osmanlı Devleti, ilk dış borcunu 1854 yılında Kırım Savaşı (1853-1856) sırasında İngiltere'den almıştır. Bu borç, savaş masraflarını karşılamak için alınmış ve Osmanlı'nın mali bağımsızlığını kaybetme sürecini başlatmıştır.

14. Osmanlı Devleti'nde Batılı anlamda eğitim veren ve günümüzdeki _Galatasaray Lisesi_'nin temeli olan okul hangisidir?

• A) Mekteb-i Mülkiye
• B) Darülfünun
• C) Mekteb-i Sultani ✓
• D) Darülmuallimin

Mekteb-i Sultani (Galatasaray Lisesi), 1868'de Sultan Abdülaziz döneminde kurulmuştur. Eğitim dili Fransızca olan bu okul, Batı kültür ve bilimiyle donanmış, farklı dinlerden (Millet Sistemi) Osmanlı vatandaşı yetiştirmeyi amaçlayan ilk seçkin sivil okuldur.

15. Osmanlı Devleti'nde _Meşrutiyet yönetimini_ ilk ilan eden padişah kimdir?

• A) II. Mahmut
• B) II. Abdülhamit ✓
• C) Abdülmecid
• D) Abdülaziz

II. Abdülhamit (1876-1909), tahta çıkmak için Genç Osmanlılar (Mithat Paşa) ile anlaşmış ve 23 Aralık 1876'da Kanun-i Esasi'yi ilan ederek I. Meşrutiyet yönetimine geçmiştir.

16. Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyılda yaşadığı ekonomik sorunların temel nedeni nedir?

• A) Ticaret yollarının değişmesi (Coğrafi Keşifler'in etkisi)
• B) Avrupa'ya (Kapitülasyonlar) ve dış borçlara bağımlılık
• C) Yukarıdakilerin hepsi ✓
• D) Sanayi Devrimi'ne ayak uyduramama (Sanayileşememe)

XIX. yüzyılda Osmanlı'nın ekonomik sorunlarının temel nedenleri: Sanayi Devrimi'ni kaçırarak Avrupa'nın açık pazarı haline gelmesi, Kapitülasyonlar ve Balta Limanı Ant. ile yerli üretimin bitmesi ve dış borçların (Düyun-u Umumiye) maliyeyi çökertmesidir.

17. Osmanlı Devleti'nde _telgraf hattı_ ilk kez hangi padişah döneminde ve hangi amaçla kurulmuştur?

• A) II. Mahmut - İsyanları bastırmak için
• B) Abdülmecid - Kırım Savaşı sırasında haberleşme için ✓
• C) II. Abdülhamit - Hicaz Demiryolu için
• D) Abdülaziz - Avrupa ile ticareti artırmak için

İlk telgraf hattı (1855), Abdülmecid döneminde Kırım Savaşı sırasında kurulmuştur. Temel amaç, İstanbul ile müttefiklerin (İngiltere, Fransa) ve Kırım'daki savaş cephesinin hızlı bir şekilde haberleşmesini sağlamaktı.

18. Osmanlı Devleti'nde kadın öğretmen yetiştirmek amacıyla Tanzimat Dönemi'nde açılan okulun adı nedir?

• A) Darülaceze
• B) Darülmuallimat ✓
• C) Mekteb-i Sultani
• D) Darülfünun

Tanzimat Dönemi'nde (1870) kız rüştiyelerine (ortaokul) kadın öğretmen yetiştirmek amacıyla 'Darülmuallimat' (Kadın Öğretmen Okulu) açılmıştır. Bu, Osmanlı'da kadın eğitiminin modernleşmesinin en önemli adımıdır.

19. Osmanlı Devleti'nde _ilk belediye teşkilatı_ (Şehremaneti) hangi şehirde kurulmuştur?

• A) Bursa
• B) İzmir
• C) Edirne
• D) İstanbul ✓

Osmanlı Devleti'nde ilk belediye teşkilatı (Şehremaneti) (1855), Abdülmecid döneminde İstanbul'da kurulmuştur. Bu teşkilat, şehrin (özellikle Kırım Savaşı sonrası artan yabancı nüfusun da etkisiyle) yönetiminin, temizliğinin ve şehir planlamasının modernleşmesinin başlangıcıdır.

20. Osmanlı'da 19. yüzyılda yapılan ıslahatlarda hangi devletin _hukuk ve idari yapısı_ daha fazla örnek alınmıştır?

• A) Almanya
• B) İngiltere
• C) Fransa ✓
• D) Rusya

XIX. yüzyılda (Tanzimat ve sonrası) yapılan ıslahatlarda özellikle Fransa'nın etkisi daha fazla olmuştur. Fransız medeni kanunu, ceza kanunu, idari yapısı (vilayet sistemi) ve eğitim sistemi (Sultani) Osmanlı'ya örnek alınmıştır. (Askeri alanda Prusya/Almanya etkisi daha sonra artacaktır).

21. II. Mahmut'un, Ayanların (yerel güçler) varlığını resmen tanıdığı ve padişahın yetkilerini _ilk kez kısıtlayan_ belge hangisidir?

• A) Kanun-i Esasi
• B) Sened-i İttifak ✓
• C) Tanzimat Fermanı
• D) Islahat Fermanı

Sened-i İttifak (1808), II. Mahmut'un, kendisini tahta çıkaran Alemdar Mustafa Paşa (Rusçuk Ayanı) ve diğer Ayanlarla imzaladığı bir sözleşmedir. Bu belge ile padişah, Ayanların varlığını tanımış ve kendi otoritesini (vergi, asker toplama) onlarla paylaşmayı kabul etmiştir. Bu, Osmanlı tarihinde padişah yetkilerini kısıtlayan ilk belgedir (Magna Carta'ya benzetilir).

22. II. Mahmut döneminde (1826) _Yeniçeri Ocağı_'nın topa tutularak ortadan kaldırılması olayına ne ad verilir?

• A) 31 Mart Vakası
• B) Patrona Halil İsyanı
• C) Vaka-i Vakvakiye (Çınar Vakası)
• D) Vaka-i Hayriye (Hayırlı Olay) ✓

Vaka-i Hayriye (1826), II. Mahmut'un, ıslahatların önündeki en büyük engel olan Yeniçeri Ocağı'nı, ulemanın ve halkın desteğini alarak topçu birlikleriyle kışlalarını bombalatarak ortadan kaldırmasıdır. Bu, modernleşmenin önünü açan en önemli reformdur.

23. _Vaka-i Hayriye_ (Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması) sonrası II. Mahmut'un kurduğu Batı tarzı modern ordunun adı nedir?

• A) Sekban-ı Cedid
• B) Redif Birlikleri
• C) Asakir-i Mansure-i Muhammediye ✓
• D) Nizam-ı Cedid

Asakir-i Mansure-i Muhammediye ('Muhammed'in Muzaffer Askerleri'), Yeniçeri Ocağı'nın yerine II. Mahmut tarafından kurulan Batı tarzı, maaşlı ve modern ordudur. Mekteb-i Harbiye (Harp Okulu) bu orduya subay yetiştirmek için açılmıştır.

24. II. Mahmut döneminde (1831) çıkarılan ve Osmanlı Devleti'nin _ilk resmi gazetesi_ olan yayın hangisidir?

• A) Ceride-i Havadis
• B) Tercüman-ı Ahval
• C) Takvim-i Vekayi ✓
• D) Tasvir-i Efkâr

Takvim-i Vekayi ('Olayların Takvimi'), 1831'de II. Mahmut tarafından çıkarılan ilk resmi gazetedir. Amacı, padişahın emirlerini, yeni kanunları ve resmi duyuruları halka ulaştırmak, merkezi otoriteyi güçlendirmekti.

25. 1827 yılında İngiltere, Fransa ve Rusya'nın birleşik donanmasının, _Yunan İsyanı_'na destek vermek amacıyla Osmanlı-Mısır donanmasını yaktığı olay nedir?

• A) İnebahtı Savaşı
• B) Çeşme Baskını
• C) Navarin Olayı ✓
• D) Sinop Baskını

Navarin Olayı (1827), Yunan İsyanı'nı bastırmakta olan Osmanlı-Mısır (Kavalalı) donanmasının, 'barış görüşmeleri' bahanesiyle Navarin limanında Avrupalı güçler tarafından yakılmasıdır. Bu olay, Osmanlı'yı donanmasız bırakmış ve Yunanistan'ın bağımsızlığını hızlandırmıştır.