XX. Yüzyıl Osmanlı Devleti 4

1. 1908'de II. Meşrutiyet'in ilan edilmesi için Makedonya'da isyan başlatarak dağa çıkan ve "Hürriyet Kahramanı" unvanıyla anılan İttihat ve Terakki subayları kimlerdir?

• A) Kazım Karabekir ve Rauf Orbay
• B) Mustafa Kemal ve Fethi Okyar
• C) Enver Bey ve Niyazi Bey ✓
• D) Talat Paşa ve Cemal Paşa

II. Meşrutiyet'in ilan edilmesinde (1908), Kolağası Niyazi Bey'in ve Enver Bey'in Makedonya'da (Resne, Manastır) birlikleriyle dağa çıkıp II. Abdülhamid'e baskı yapması belirleyici olmuştur. Bu nedenle 'Hürriyet Kahramanları' olarak anılmışlardır.

2. Balkan Savaşları sürecinde Osmanlı Devleti'nden ayrılarak bağımsızlığını kazanan son Balkan devleti aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bulgaristan
• B) Sırbistan
• C) Yunanistan
• D) Arnavutluk ✓

Arnavutluk, I. Balkan Savaşı sırasında (1912) Sırp ve Yunan işgali tehlikesine karşı Osmanlı Devleti'nden ayrılarak bağımsızlığını ilan etmiştir. Bu, Osmanlı'dan bağımsızlığını kazanan son Balkan ulusudur.

3. I. Dünya Savaşı'nda Şerif Hüseyin öncülüğünde başlayan Arap İsyanı, Osmanlıcılık akımının ardından hangi temel ideolojinin de geçerliliğini yitirdiğini kanıtlamıştır?

• A) Adem-i Merkeziyetçilik
• B) İslamcılık ✓
• C) Batıcılık
• D) Türkçülük

İngilizlerin kışkırtmasıyla Şerif Hüseyin'in, Halife'nin 'Cihat' ilanına rağmen Osmanlı'ya isyan etmesi, 'İslamcılık (Ümmetçilik)' fikrinin işe yaramadığını ve milliyetçiliğin dini bağlardan daha güçlü olduğunu göstermiştir.

4. 1920 yılında toplanan Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde onaylanan ve Milli Mücadele'nin asgari sınırlarını belirleyen tarihi belge hangisidir?

• A) Teşkilat-ı Esasiye
• B) Erzurum Kongresi Kararları
• C) Misak-ı Milli ✓
• D) Amasya Genelgesi

Misak-ı Milli (Milli Yemin), Mustafa Kemal'in talimatıyla 28 Ocak 1920'de kabul edilmiştir. Temel olarak 'Mondros imzalandığı anda işgal edilmemiş topraklar bir bütündür, bölünemez' diyerek Kurtuluş Savaşı'nın hedefini çizmiştir.

5. I. Balkan Savaşı'ndaki ağır mağlubiyetin sorumluluğunu dönemin hükümetine yükleyen İttihat ve Terakki yönetimi, iktidarı ele geçirmek için hangi hamleyi yapmıştır?

• A) Kanunuesasi'de değişiklik yapmıştır.
• B) Meşrutiyet'i ilan etmiştir.
• C) Babiali Darbesi'ni yapmıştır. ✓
• D) Orduyu ıslah etmek için çalışmalara başlamıştır.

İttihat ve Terakki, I. Balkan Savaşı yenilgisinden Kamil Paşa hükümetini sorumlu tutarak Babıali Baskını (Darbesi) ile iktidarı ele geçirmiştir.

6. Mustafa Kemal Atatürk'ün Çanakkale Savaşları sırasında askerlerine "Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum!" diyerek savaşın seyrini değiştirdiği tarihi savunma hattı neresidir?

• A) Anafartalar
• B) Conkbayırı ✓
• C) Arıburnu
• D) Kireçtepe

Mustafa Kemal, 25 Nisan 1915'te Arıburnu çıkarması sonrası Conkbayırı'na ilerleyen düşman karşısında, cephanesi biten askerlerine süngü taktırıp yere yatırarak 57. Alay gelene kadar çok kritik bir zaman kazandırmış ve bu tarihi emri vermiştir.

7. Osmanlı İmparatorluğu'nun Kuzey Afrika'daki siyasi varlığını sona erdiren ve 12 Ada'nın geçici olarak İtalya'ya bırakılmasını öngören antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bükreş Antlaşması (1913)
• B) Londra Antlaşması (1913)
• C) Uşi (Ouchy) Antlaşması (1912) ✓
• D) Atina Antlaşması (1913)

Uşi Antlaşması (1912), Trablusgarp Savaşı'nı bitirmiştir. Osmanlı, Trablusgarp'ı vererek Kuzey Afrika'dan çekilmiştir. Ayrıca Balkan Savaşları tehlikesi nedeniyle Oniki Ada geçici olarak İtalya'ya emanet edilmiş ancak geri alınamamıştır.

8. Sultan II. Abdülhamid'in, ordunun siyasete karışması ve bölünmesi nedeniyle kaybedildiğini vurgulayarak "Tarih değil, hatalar durmadan tekerrür ediyor" sözleriyle eleştirdiği savaş hangisidir?

• A) Balkan Savaşları ✓
• B) 1.Dünya Savaşı
• C) Trablusgarp Savaşı
• D) 31 Mart Vakası

II. Abdülhamid bu sözleri, İttihatçı ve İtilafçı olarak bölünen ordunun siyasete girmesi nedeniyle kaybedilen Balkan Savaşları için söylemiştir.

9. I. Dünya Savaşı'nın ardından İtilaf Devletleri'nin yeni dünya düzenini kurmak için düzenlediği ve İzmir'in İtalya yerine Yunanistan'a bırakılmasına karar verilen zirve nedir?

• A) Berlin Kongresi
• B) Paris Barış Konferansı ✓
• C) Londra Konferansı
• D) San Remo Konferansı

Paris Barış Konferansı'nda (1919) İngiltere, Akdeniz'de güçlü bir İtalya yerine kendine bağımlı zayıf bir Yunanistan'ı tercih ederek, gizli antlaşmalarla İtalya'ya vadedilen İzmir'in Yunanistan'a verilmesini sağlamıştır.

10. İtalya'nın 1911'de Trablusgarp'a saldırmasında; I. Ham madde ve pazar arayışı, II. Coğrafi konumunun yakınlığı, III. Osmanlı Devleti'nin bölgeyi savunacak güçten yoksun olması faktörlerinden hangileri etkili olmuştur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve III
• D) I, II ve III ✓

İtalya'nın sömürgecilik (hammadde) hevesi, bölgenin İtalya'ya coğrafi yakınlığı ve Osmanlı'nın donanma/ordu gönderemeyecek kadar zayıf durumda olması işgalin ortak nedenleridir.

11. Avusturya-Macaristan Veliahtı Franz Ferdinand'ın 28 Haziran 1914'te Saraybosna'da bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi hangi büyük tarihi olayın kıvılcımını ateşlemiştir?

• A) Milletler Cemiyetinin kurulmasına
• B) Balkan Savaşlarının çıkmasına
• C) I.Dünya Savaşı'nın başlamasına ✓
• D) Dünya Ekonomik Krizi'nin çıkmasına

Gavrilo Princip'in düzenlediği bu suikast olayı, bloklaşmış olan Avrupa'da I. Dünya Savaşı'nı resmen başlatan kıvılcım olmuştur.

12. Mondros Ateşkes Antlaşması'nın ünlü 7. maddesi, İtilaf Devletleri'ne hangi konuda tarihi bir fırsat (zemin) sunmuştur?

• A) Osmanlı ordusunu terhis etmesi
• B) Boğazları işgal etme hakkı vermesi
• C) Doğu Anadolu'da Ermeni devleti kurulmasını öngörmesi
• D) İşgallerine hukuki bir kılıf hazırlaması ✓

Madde 7'deki 'İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıkarsa stratejik noktaları işgal edebilecektir' ifadesi, son derece yoruma açık olduğu için İtilaf Devletleri'nin Anadolu'yu işgaline yasal bir kılıf uydurmasını sağlamıştır.

13. Bir tarih dersinde "Nuri Paşa komutasındaki Kafkas İslam Ordusu", "Brest-Litovsk Antlaşması" ve "Sevk ve İskân Kanunu" kavramlarından bahsediliyorsa, anlatılan cephe aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Irak
• B) Kafkas ✓
• C) Çanakkale
• D) Suriye

Sevk ve İskan Kanunu (Ermeni Tehciri), Brest-Litovsk ile kapanması ve Bakü'yü kurtaran Nuri Paşa'nın Kafkas İslam Ordusu komutanlığı doğrudan Kafkas Cephesi'nin özellikleridir.

14. I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı İmparatorluğu'nun kendi sınırları ötesinde, müttefik güçlere destek olmak maksadıyla asker gönderdiği yardım cepheleri hangi seçenekte bir arada verilmiştir?

• A) Hicaz, Yemen, Asir
• B) Çanakkale, Filistin, Suriye
• C) Galiçya, Romanya, Makedonya ✓
• D) Kafkas, Kanal, Irak

Osmanlı Devleti, müttefiklerine yardım etmek ve Avrupa cephelerindeki yükü hafifletmek amacıyla kendi sınırları dışına (Galiçya, Romanya, Makedonya) kolordular göndermiştir.

15. Osmanlı Devleti'nin Trablusgarp'ı İtalyan işgaline karşı savunurken bölgeye doğrudan donanma veya düzenli kara ordusu gönderememesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Donanmanın Haliç'te çürütülmüş olması ve Mısır'ın İngiliz işgalinde olması ✓
• B) İtalya ile gizli anlaşma yapılması
• C) Almanya'nın izin vermemesi
• D) Bölgenin önemsiz görülmesi

Donanma Haliç'te bakımsız kaldığı için denizden, Mısır İngiliz işgali altında olduğu için karadan müdahale edilememiştir. Bu yüzden Mustafa Kemal ve Enver Paşa gibi subaylar gizlice gönüllü gitmiştir.

16. II. Meşrutiyet Dönemi'nin ilerleyen yıllarında İttihat ve Terakki'nin resmi devlet politikası haline getirdiği ve Türk ulusçuluğunu esas alan düşünce sistemi nedir?

• A) İslamcılık (Panislamizm)
• B) Batıcılık
• C) Osmanlıcılık
• D) Türkçülük (Pantürkizm/Turancılık) ✓

Balkan Savaşları'nda Müslüman Arnavutların bile isyan etmesi, 'Osmanlıcılık' ve 'İslamcılık' fikirlerini zayıflatmış, devleti kurtaracak ana ideoloji olarak 'Türkçülük' ön plana çıkmıştır.

17. Almanya'nın I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'ni kendi safında savaşa sokmak istemesinde; I. Yeni cepheler açarak kendi savaş yükünü hafifletmek, II. Halifenin nüfuzunu kullanarak İtilaf sömürgelerindeki Müslümanları ayaklandırmak, III. Osmanlı Devleti'nin güçlü ekonomisinden faydalanmak gibi hedeflerden hangileri etkili olmuştur?

• A) Yalnız II
• B) Yalnız I
• C) Yalnız III
• D) I ve II ✓

Almanya, Osmanlı'nın coğrafi konumundan (yeni cepheler) ve halifelik gücünden yararlanmak istemiştir. Osmanlı zaten dış borç batağında olduğundan ekonomik gücünden söz edilemez.

18. 1911 yılında İtalya ile Osmanlı Devleti arasında patlak veren Trablusgarp Savaşı'nın ortaya çıkmasındaki asıl gerekçe (temel neden) nedir?

• A) İtalya'nın Akdeniz'de sömürge araması ✓
• B) Balkan Savaşları'nın başlaması
• C) İtalya'nın 12 Ada'yı istemesi
• D) Osmanlı'nın İtalya'ya savaş açması

Siyasi birliğini geç tamamlayan İtalya, Avrupalı devletlerin sömürge yarışından geri kalmamak için Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki son zayıf toprağı olan Trablusgarp'ı (Libya) hedef almıştır.

19. Nisan 1909'da İstanbul'da rejime karşı patlak veren ve Mustafa Kemal'in Mahmud Şevket Paşa'ya "Yapılacak tek şeyin İstanbul'a kuvvet sevki olduğunu" belirterek müdahale edilmesini sağladığı isyan hareketi hangisidir?

• A) Çırağan Olayı'nın yaşanması
• B) Babiali Baskını'nın yapılması
• C) Yunanistan'ın Girit'i ilhak etmesi
• D) 31 Mart İsyanı'nın çıkması ✓

13 Nisan 1909'da yaşanan 31 Mart İsyanı (Meşrutiyet karşıtı ayaklanma) üzerine, kurmay başkanlığını Mustafa Kemal'in yaptığı Hareket Ordusu İstanbul'a gelerek isyanı bastırmıştır.

20. Aşağıda verilen gelişmelerden hangisi, devletleri I. Dünya Savaşı'na sürükleyen genel veya özel nedenler arasında gösterilemez?

• A) Fransız İhtilali'nden yayılan ulusçuluk akımının etkisi
• B) Devletler arasında siyasi ve ekonomik rekabet
• C) Fransa ile Almanya arasındaki Alsas-Loren sorunu
• D) İtalya ve Almanya'da faşist ve totaliter rejimlerin işbaşına geçmesi ✓

Faşist (İtalya - Mussolini) ve Nazizm (Almanya - Hitler) gibi totaliter rejimlerin yükselmesi I. Dünya Savaşı'nın nedeni değil, I. Dünya Savaşı'nın yarattığı yıkımın bir sonucudur (II. Dünya Savaşı'na neden olmuştur).

21. I. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru İttifak Blokundan ayrılarak ateşkes imzalayan ilk Osmanlı müttefiki devlet hangisi olmuştur?

• A) Avusturya-Macaristan
• B) Almanya
• C) Bulgaristan ✓
• D) İtalya

Bulgaristan'ın 29 Eylül 1918'de savaştan çekilmesi, Osmanlı Devleti'nin müttefiki Almanya ile olan kara bağlantısını kesmiş ve Osmanlı'yı da ateşkes istemeye zorlayan en önemli faktör olmuştur.

22. Mondros Ateşkes Antlaşması'nda yer alan ve "Vilayet-i Sitte'de (Altı Doğu İli) bir kargaşa çıkarsa İtilaf Devletleri bu illeri işgal edebilecektir" şeklindeki 24. maddenin asıl hedefi nedir?

• A) Boğazları kontrol etmek
• B) Rumları korumak
• C) Musul petrollerini ele geçirmek
• D) Gelecekte Doğu Anadolu'da bir Ermeni devleti kurmaya zemin hazırlamak ✓

Madde 24'ün temel amacı, Wilson İlkeleri'ne dayandırarak Doğu Anadolu'da (Erzurum, Van, Bitlis, Sivas, Harput, Diyarbakır) bağımsız bir Ermeni devleti kurulmasına uluslararası hukuki bir zemin hazırlamaktı.

23. Osmanlı İmparatorluğu'nun I. Balkan Savaşı sonucunda Edirne dahil Midye-Enez hattının batısındaki tüm Rumeli topraklarından çekilmesini onaylayan diplomatik belge hangisidir?

• A) Bükreş Antlaşması
• B) Londra Antlaşması ✓
• C) Uşi Antlaşması
• D) Atina Antlaşması

Mayıs 1913'teki Londra Antlaşması ile Osmanlı, Midye-Enez hattını sınır kabul ederek Edirne, Kırklareli ve Makedonya'yı kaybetmiş; Rumeli'den neredeyse tamamen silinmiştir.

24. 31 Mart İsyanı'nın bastırılmasının ardından 1909 yılında Kanun-i Esasi'de (Anayasa) yapılan revizyonun devlet yönetimi açısından en kritik sonucu ne olmuştur?

• A) Sadece gayrimüslimlere haklar verildi
• B) Meclis-i Mebusan'ın yetkileri padişah karşısında artırıldı ✓
• C) Padişahın yetkileri artırıldı
• D) Tekrar mutlak monarşiye dönüldü

1909 değişikliği ile Padişahın 'sürgün' ve 'meclisi kapatma' yetkileri zorlaştırılmış, hükümet meclise karşı sorumlu hale getirilerek Meclis-i Mebusan'ın (halkın) gücü artırılmıştır.

25. Mustafa Kemal'in 1914'te I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesi üzerine aktif askeri görev almak isteyerek ayrılmayı talep ettiği o sıradaki mevcut görevi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı
• B) Sofya Ataşemiliterliği ✓
• C) 7. Ordu Komutanlığı
• D) 9. Ordu Müfettişliği

Mustafa Kemal, savaş patlak verdiğinde Bulgaristan'da Sofya Ataşemiliteri (Askeri Elçi) görevindeydi ve masa başı görevde kalmak istemeyip cepheye (sonrasında Çanakkale'ye) gitmek için ısrarcı olmuştur.