Cümle Bilgisi 3
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat tamlaması yüklemdir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat tamlaması yüklemdir?
- A) Yeni aldığım keman sizindir.
- B) Gazetenin eski neredeydi acaba?
- C) Aşk öyle elde olan bir duygu mudur? ✓
- D) Annelik makamı böyledir işte su perisi.
'Elde olan bir duygu' ifadesi sıfat tamlamasıdır ve ek-fiil alarak yüklem olmuştur.
2. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin öznesi yoktur?
- A) O köye aşağı yoldan gidilir. ✓
- B) Senden böyle hareketler beklenmez.
- C) Bana mı taşıtacaksın bunları ?
- D) Evren Bey, en azından orayı elinde tutmayı başarabilmiş.
'O köye aşağı yoldan gidilir.' cümlesinin yüklemi edilen-geçişsiz çatılı olduğu için cümlede ne gerçek ne de sözde özne bulunur.
3. 'Bu hediyeyi _kimden_ aldın?' cümlesindeki altı çizili sözcük, hangi öğeyi buldurmaya yöneliktir?
- A) Dolaylı Tümleç ✓
- B) Özne
- C) Belirtili Nesne
- D) Zarf Tümleci
Soru 'kimden' sözcüğüyle sorulmuştur. '-den' eki alan ve 'kimden' sorusuna cevap veren öğe dolaylı tümleçtir. (Örnek Cevap: 'Annemden aldım.' -> 'Annemden' DT).
4. 'Kardeşim _sessizce_ odasına girdi.' cümlesindeki altı çizili öğe aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Özne
- B) Belirtisiz Nesne
- C) Zarf Tümleci ✓
- D) Dolaylı Tümleç
Cümlenin yüklemi 'girdi'. 'Nasıl girdi?' sorusuna 'sessizce' cevabı alınır. Bu nedenle 'sessizce' sözcüğü zarf tümlecidir.
5. Az önce sen mi girmiştin içeri? Yukarıdaki cümlenin ögelerinin sıralanışı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
- A) Özne – dolaylı tümleç – zarf tümleci – yüklem
- B) Zarf tümleci – özne – yüklem – zarf tümleci ✓
- C) Dolaylı tümleç – özne – yüklem – zarf tümleci
- D) Belirtili nesne – özne – yüklem – zarf tümleci
'Az önce' (Zarf Tümleci), 'sen' (Özne), 'girmiştin' (Yüklem), 'içeri' (Yer-yön zarfı/Zarf Tümleci). Sıralama: ZT - Ö - Y - ZT.
6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi 'söz öbeği' (kelime grubu) değildir?
- A) O, çok çalışkan bir öğrenciydi.
- B) Annem dün akşam fark etti.
- C) Bebek mışıl mışıl uyuyordu. ✓
- D) Kapıyı açan kişi oydu.
'Bebek mışıl mışıl uyuyordu' cümlesinde yüklem 'uyuyordu' tek bir sözcükten oluşmuştur ve söz öbeği değildir. 'Çok çalışkan bir öğrenciydi' yüklemi bir sıfat tamlamasıdır (söz öbeği), 'fark etti' yüklemi birleşik fiildir (söz öbeği), 'oydu' yüklemi ise ek fiil almış bir zamirdir. 'Mışıl mışıl' bu cümlede zarf tümlecidir, yüklem değildir.
7. 'Yaşlı adam, torununa masal anlatıyordu.' cümlesinin öğe dizilişi hangisidir?
- A) Özne - Dolaylı Tümleç - Belirtisiz Nesne - Yüklem ✓
- B) Özne - Belirtili Nesne - Zarf Tümleci - Yüklem
- C) Zarf Tümleci - Özne - Belirtisiz Nesne - Yüklem
- D) Belirtisiz Nesne - Özne - Yüklem
Yüklem: anlatıyordu (Kim? Yaşlı adam - Özne). Kime anlatıyordu? -> torununa (Dolaylı Tümleç). Ne anlatıyordu? -> masal (Belirtisiz Nesne).
8. 'Ahmet dün _kimi_ aramış?' cümlesindeki altı çizili sözcük, hangi öğeyi buldurmaya yöneliktir?
- A) Özne
- B) Belirtili Nesne ✓
- C) Dolaylı Tümleç
- D) Zarf Tümleci
Soru 'kimi' sözcüğü ile sorulmuştur. 'Kimi?' sorusu cümlenin belirtili nesnesini buldurur. (Örnek Cevap: 'Ayşe'yi aramış.' -> 'Ayşe'yi' B'li N).
9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru, yüklemi buldurmaya yöneliktir?
- A) Bu telefon denen şey nasıl kullanılır?
- B) Saatini kim sakladı?
- C) Ben nerede hata yaptım?
- D) Oraya yürünerek gidilir mi? ✓
'Oraya yürünerek gidilir mi?' cümlesinde soru eki 'mi' yüklemden sonra gelmiştir ve yüklemi buldurmaya veya onaylatmaya yöneliktir.
10. 'Hiçbir başarı tesadüf değildir.' cümlesinin öğeleri ve türü için hangisi doğrudur?
- A) Özne - Yüklem / Fiil Cümlesi / Olumlu
- B) Özne - Yüklem / İsim Cümlesi / Olumsuz ✓
- C) Nesne - Zarf Tümleci - Yüklem / İsim Cümlesi / Olumsuz
- D) Özne - Zarf Tümleci - Yüklem / Fiil Cümlesi / Olumlu
Yüklem: tesadüf değildir (İsim + değil ek-fiili). Özne: Hiçbir başarı (bölünmez bir sıfat tamlamasıdır). Cümle Özne ve Yüklemden oluşur. Yüklemi isim soylu ('tesadüf') olduğu için 'İsim Cümlesi'dir. 'değil' sözcüğü olduğu için 'Olumsuz' bir cümledir.
11. Fiil cümlelerinde vurgu, yüklemden hemen önceki öğededir. Buna göre 'Kardeşim, yarın uçakla İstanbul'a gidecek.' cümlesinde hangi öğe vurgulanmıştır?
- A) Özne (Kardeşim)
- B) Zarf Tümleci (yarın)
- C) Zarf Tümleci (uçakla)
- D) Dolaylı Tümleç (İstanbul'a) ✓
Yüklem 'gidecek' (fiil) sözcüğüdür. Yüklemden hemen önceki öğe 'İstanbul'a' (Dolaylı Tümleç) olduğu için vurgu bu öğededir.
12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yan cümlecik' (fiilimsi grubu), 'belirtili nesne' görevindedir?
- A) Evden çıkarken ışıkları kapattı.
- B) Çalışmak, başarının ilk adımıdır.
- C) Bana gülümsemesini unutamıyorum. ✓
- D) Ders bitince kantine gittiler.
Yüklem: unutamıyorum. 'Neyi unutamıyorum?' -> 'Bana gülümsemesini' (İsim-fiil grubu). Yan cümlecik cümlenin belirtili nesnesi olmuştur.
13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yan cümlecik' (fiilimsi grubu), 'özne' görevindedir?
- A) Onunla konuşmak bana iyi geldi. ✓
- B) Koşarak yanıma gelmesini bekledim.
- C) Eski günleri hatırlayan kalmadı.
- D) Yalan söyleyeni kimse sevmez.
Yüklem: iyi geldi. 'İyi gelen ne?' -> 'Onunla konuşmak' (İsim-fiil grubu). Yan cümlecik (isim-fiil grubu) cümlenin öznesi olmuştur.
14. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde zarf tümleci kullanılmıştır?
- A) Birçok kimsenin yüzü yaralandı.
- B) Pencereden giren bu göz kamaştırıcı ışık cümbüşü evin duvarına vuruyordu.
- C) Sana soracağım bir sürü şey vardı.
- D) Kedi korkmuş, acı acı miyavlıyordu. ✓
D seçeneğinde yer alan 'acı acı' ikilemesi, eylemin durumunu belirttiği ('Nasıl miyavlıyordu?' sorusuna cevap verdiği) için zarf tümlecidir. B seçeneğinde yer alan 'evin duvarına' ifadesi ise yönelme hâl eki (-a) aldığı ve yüklemi yer bakımından tamamladığı için zarf tümleci değil, dolaylı tümleçtir (yer tamlayıcısı).
15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf tümleci yoktur?
- A) Şu kapının önüne nazar boncuğu mu taksak? ✓
- B) Şu evin fotoğraflarını çekseydik az önce.
- C) Ben dün sizin su tesisatınızı değiştirmiştim.
- D) Tesisatçı, lavabonun nasıl çalıştığını sormak için gelmiş.
A seçeneğinde 'Şu kapının önüne' (DT), 'nazar boncuğu' (Nesne), 'mu taksak' (Yüklem) vardır. Zarf tümleci kullanılmamıştır.
16. Aşağıdakilerden hangisinde virgül kaldırılırsa cümlenin ögelerinde değişiklik meydana gelir?
- A) Çiçekler, boyunlarını yine bükmüş.
- B) Antalya, yaz mevsiminde çok sıcak oluyor.
- C) Eskici, oğlanla sokakta tartışmış. ✓
- D) İyilikten hiç anlamıyorsun, sen.
'Eskici, oğlanla sokakta tartışmış' cümlesinde 'Eskici' öznedir. Virgül kalkarsa 'Eskici oğlan' bir sıfat tamlaması olur ve özne değişir.
17. “Soğuk suyu _kupayla_ içti.” cümlesindeki altı çizili ögenin özdeşi aşağıdakilerden hangisinde yoktur?
- A) Elindeki çantayla pikniğe gitti.
- B) Saat nasıl işliyor?
- C) Otobüs durağında hareketsiz bekliyordu.
- D) Simya ilmiyle uğraşanların kullandıkları masa arasında, cam maske gördü. ✓
'Kupayla' sözcüğü edat (araç) tümleci veya durum zarfı görevindedir. E seçeneğindeki 'masa arasında' ifadesi ise yer bildiren dolaylı tümleçtir, özdeş değildir.
18. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde bağlaç kullanılmıştır?
- A) Bu kitabı çok beğendim.
- B) Çocuklar bahçede oynuyor.
- C) Bugün hava çok güzel.
- D) Sabah erkenden kalktım ve kahvaltı yaptım. ✓
Doğru cevap D seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Ve' kelimesi iki cümleciği birbirine bağlayan bir bağlaçtır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.
19. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'ünlem cümlesi'dir?
- A) Ne kadar da güzel bir manzara! ✓
- B) Akşama ne yemek yapacaksın?
- C) Bu konu çok karmaşık.
- D) Kapıyı sessizce kapat.
Bir duygunun (beğeni, şaşkınlık, korku vb.) coşkulu bir şekilde ifade edildiği cümledir. Cümle, beğeni duygusunu 'ne kadar' sözcüğüyle pekiştirerek vermiştir.
20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru, yer tamlayıcısını bulmaya yöneliktir?
- A) Elindeki tefi parmağının ucunda mı döndürüyor? ✓
- B) Bu adam da kim?
- C) Vahşi bakışında acayip bir ifade var mıydı?
- D) O da bu filmi mi seyrediyor yoksa?
'Elindeki tefi parmağının ucunda mı döndürüyor?' cümlesinde 'mi' soru eki 'ucunda' (Dolaylı Tümleç) sözcüğünden sonra gelerek bu ögeyi buldurmaya yöneliktir.
21. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'emir cümlesi'dir?
- A) Keşke yarın tatil olsa.
- B) Lütfen sessiz olun. ✓
- C) Biraz daha beklemeliyiz.
- D) Belki o da gelir.
Bir eylemin yapılmasını kesin bir dille isteyen cümledir. 'Olun' fiili, emir kipinin 2. çoğul şahsıyla çekimlenmiştir.
22. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'anlamca' diğerlerinden *farklıdır*?
- A) Bu soru hiç de kolay değil.
- B) Söylediklerimin nesi yanlış? ✓
- C) Oraya gitmek istemiyorum.
- D) Bakkalda ekmek kalmamış.
Diğer üç seçenek 'değil', '-mı', '-mamış' ekleriyle olumsuz cümlelerdir. 'Söylediklerimin nesi yanlış?' cümlesi ise 'hiçbir şeyi yanlış değil' anlamı taşıyan, biçimce soru, anlamca olumlu bir cümledir. Veya 'bir şey yanlış' anlamı taşıyan olumlu soru cümlesi.
23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ara söz' kullanılmıştır?
- A) Sınavı kazandı çünkü çok çalıştı.
- B) Annem en sevdiğim yemeği yapmış.
- C) Doğduğu şehre, İzmir'e, yıllar sonra dönmüştü. ✓
- D) Bu araba gerçekten çok hızlı.
Ara söz, cümlede bir öğenin açıklayıcısı olarak kullanılan veya cümleden bağımsız bir duygu belirten, iki virgül (veya iki kısa çizgi) arasına alınan bölümdür. 'İzmir'e' sözü, 'doğduğu şehre' (Dolaylı Tümleç) öğesinin açıklayıcısıdır.
24. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'yapıca' diğerlerinden *farklıdır*?
- A) Kitap okumayı çok seviyorum.
- B) Güneş doğmadan yola çıktık.
- C) Bu konuyu hiç anlamadım. ✓
- D) Gülünce yüzü aydınlanıyordu.
'Kitap okumayı', 'güneş doğmadan' ve 'gülünce' ifadeleri fiilimsi (isim-fiil, zarf-fiil) içerdiği için bu cümleler girişik birleşik cümledir. 'Bu konuyu hiç anlamadım.' cümlesinde ise fiilimsi veya başka bir yargı yoktur, bu nedenle basit yapılıdır.
25. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'sıralı cümle'dir?
- A) Eve geldi ve hemen uyudu.
- B) Güneş batınca hava serinledi.
- C) Kapı açıldı, içeriye soğuk bir hava girdi. ✓
- D) Beni aradığını duydum.
Birden fazla yüklemli cümlenin virgül veya noktalı virgül ile birbirine bağlanmasıyla oluşan cümledir. C şıkkında 'açıldı' ve 'girdi' yüklemleri virgülle sıralanmıştır.