Genel Tekrar Testi - 173

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne, sıfat tamlaması biçimindedir?

• A) Gülen çocuklar bahçeye koştu. ✓
• B) Kediler süt içer.
• C) O her sabah erken kalkar.
• D) Öğrenciler sınava hazırlandı.
• E) Kimse bu soruyu çözemedi.

Sıfat‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ tamlaması, bir ismin sıfat tarafından nitelendiği ya da belirtildiği yapıdır. A şıkkında 'gülen' sıfat-fiil (ortaç) olup 'çocuklar' ismini nitelediğinden 'gülen çocuklar' bir sıfat tamlamasıdır ve cümlede özne görevini üstlenir. B'de 'kediler' tek sözcük, C'de 'o' zamirsel özne, D'de 'kimse' belgisiz zamir, E'de 'öğrenciler' tek sözcüktür.

2. "Dün akşam komşumuz bize ikramda bulundu." cümlesinin ögelerini sırasıyla veren seçenek hangisidir?

• A) Zarf tümleci – özne – nesne – yüklem
• B) Zarf tümleci – dolaylı tümleç – özne – yüklem
• C) Dolaylı tümleç – özne – zarf tümleci – yüklem
• D) Özne – zarf tümleci – dolaylı tümleç – yüklem
• E) Zarf tümleci – özne – dolaylı tümleç – yüklem ✓

'Dün‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ akşam' zaman bildiren zarf tümleci, 'komşumuz' özne, 'bize' dolaylı tümleç ('-e' hâl ekiyle), 'ikramda bulundu' yüklemdir. 'İkramda bulundu' deyimleşmiş birleşik fiil olduğundan bütünü yüklem sayılır; 'ikramda' ayrı bir öge olarak değerlendirilemez.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem dolaylı tümleç hem de nesne birlikte bulunmaktadır?

• A) O gün kimseye bir şey söylemedi.
• B) Çocuk bahçede top oynadı.
• C) Hava soğuyunca eve döndük.
• D) Annem her sabah gazete okur.
• E) Öğretmen öğrencilere kitap dağıttı. ✓

C‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ şıkkında 'kitap' yalın hâlde belirtisiz nesne, 'öğrencilere' ise '-e' ekiyle dolaylı tümleçtir. Böylece cümlede hem nesne hem dolaylı tümleç bir arada bulunur. A'da 'bahçede' dolaylı tümleç, nesne yoktur (top oynadı=nesnesiz). B'de 'gazete' belirtisiz nesne var ama dolaylı tümleç yok. D'de dolaylı tümleç 'eve' var ama nesne yok. E'de 'kimseye' dolaylı tümleç, 'bir şey' ise nesne olduğundan E de uygun görünür; ancak 'bir şey söylemedi' yapısında 'bir şey' belirsiz nesne, 'kimseye' dolaylı tümleçtir, E de doğrudur. Fakat C'de ilişki daha açık ve net olduğundan tercih C'dir.

4. "Bu yazı kim tarafından yazıldı?" cümlesinde özne hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) kim ✓
• B) kim tarafından
• C) Cümlede özne yoktur.
• D) Bu yazı
• E) yazıldı

Edilgen‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yapılı cümlelerde gerçek özne (etken özne) '-tarafından, -ca/-ce' gibi eklerle belirtilir. Bu cümlede eylem 'yazıldı' edilgen çatılıdır; 'bu yazı' sözde öznedir (işi üstüne alan değil, işten etkilenen), gerçek özne ise 'kim'dir. 'Kim tarafından' tümcecik olarak gerçek özneyi ifade etse de soru sözcüğü olan 'kim' öz özne konumundadır. ÖSYM'nin benimsediği anlayışa göre bu tür cümlelerde sözde özne 'bu yazı' olsa da asıl sorulan 'kim'dir ve özne olarak 'kim' gösterilir.

5. "Çocukluğumda dedem bana masallar anlatırdı." cümlesinde 'bana' sözcüğü hangi cümle ögesidir?

• A) Zarf tümleci
• B) Özne
• C) Belirtili nesne
• D) Belirtisiz nesne
• E) Dolaylı tümleç ✓

'Bana'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sözcüğü 'ben' zamirinin '-a' yönelme hâli ekiyle çekimlenmiş biçimidir. Yükleme 'kime anlattı?' sorusu sorulduğunda 'bana' cevabı alındığından bu sözcük dolaylı tümleçtir. 'Masallar' ise yalın hâlde belirtisiz nesnedir. 'Çocukluğumda' zarf tümleci, 'dedem' öznedir.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf tümleci miktar (ölçü) anlamı taşımaktadır?

• A) Yorgunluktan uyuyakaldı.
• B) Onun için her şeyi göze aldı.
• C) Dün sabah çok erken uyandı.
• D) Sabahları iki saat yürüyüş yapar. ✓
• E) Koşarak eve geldi.

Miktar‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ zarfı, eylemin ne kadar süre ya da ne miktarda gerçekleştiğini bildirir. A şıkkında 'iki saat' miktarı/süreyi belirttiğinden miktar anlamında zarf tümlecidir. B'de 'koşarak' durum zarfı, C'de 'çok erken' derece zarfı, D'de 'yorgunluktan' sebep anlamında zarf tümleci, E'de 'onun için' amaç/sebep anlamında zarf tümlecidir.

7. "Sessizce kapıyı kapatıp odadan çıktı." cümlesinde kaç tane yüklem vardır?

• A) 4
• B) Yüklem yoktur.
• C) 1 ✓
• D) 3
• E) 2

Bir‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cümlede tek yüklem bulunur. 'Kapatıp' sözcüğü '-ıp' bağ-fiil (ulaç) ekiyle türetilmiş olup yargı bildirmez; bu nedenle yüklem değil, zarf-fiil grubudur. Yargı bildiren, kip ve kişi eki taşıyan tek öge 'çıktı'dır. Dolayısıyla cümlede tek yüklem vardır.

8. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde özne gizlidir?

• A) Çocuklar bahçede oynuyor.
• B) Masanın üzerinde bir kitap vardı.
• C) Öğrenciler sınava girdi.
• D) Annem çok güzel yemek yapar.
• E) Erken kalkıp işe gitti. ✓

Gizli‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ özne, cümlede açıkça belirtilmemiş ancak yüklemin kişi ekinden anlaşılan öznedir. C şıkkında 'gitti' yüklemi üçüncü tekil kişi ekiyle çekimlenmiş; ancak kim gittiği cümlede açıkça belirtilmemiştir. Özne 'o' zamiriyle ima edilmiş ama yazılmamıştır; bu yüzden özne gizlidir. Diğer seçeneklerde özne açıkça ifade edilmiştir.

9. "Uzun yıllar boyunca ülkesinden uzakta yaşayan şair, son şiirini vatanına kavuştuğu gün yazdı." cümlesinin temel cümlesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Şair son şiirini yazdı. ✓
• B) Vatanına kavuştu.
• C) Son şiirini vatanına kavuştuğu gün yazdı.
• D) Şair vatanına kavuştuğu gün yazdı.
• E) Uzun yıllar boyunca ülkesinden uzakta yaşadı.

Bir‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cümlenin temel cümlesi, yan cümle öbeklerinden ve zarf-fiilli yapılardan arındırıldıktan sonra kalan çekimli yüklem ve temel ögelerden oluşur. Bu cümlede 'uzun yıllar boyunca ülkesinden uzakta yaşayan' sıfat-fiil öbeğiyle 'vatanına kavuştuğu gün' yan cümleciği çıkarıldığında geriye 'şair son şiirini yazdı' kalır. Bu yapı özne + nesne + yüklem düzeninde tam bir temel cümledir.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı tümleç, fiilden önce gelen tek öge konumundadır?

• A) Çocuklar bahçeye koşarak çıktı.
• B) Kardeşim dün gece eve geç döndü.
• C) Teyzemin hediyesi yarın bize ulaşacak. ✓
• D) Yaşlı adam parka her sabah yürüyerek gider.
• E) Annem mutfakta yemek pişiriyor.

Dolaylı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ tümleç, ismin -e, -de, -den hâllerinden birini alan ve fiilin yöneldiği, bulunduğu ya da çıktığı yeri/nesneyi gösteren ögedir. 'Teyzemin hediyesi yarın bize ulaşacak.' cümlesinde 'bize' sözcüğü -e hâlinde dolaylı tümleci oluşturur. Bu cümlede özne 'teyzemin hediyesi', zarf tümleci 'yarın' ve yüklem 'ulaşacak'tır. 'Bize' dolaylı tümleci, yükleme en yakın öge olarak fiilden hemen önce tek başına değil; ancak diğer seçenekler incelendiğinde yalnızca bu cümlede dolaylı tümleç öge sıralamasında yüklemden önce ayrışık biçimde konumlanmaktadır. Diğer seçeneklerde dolaylı tümleç ya yoktur ya da başka ögelerle iç içe geçmiştir.

11. 'Küçük kız, sahne ışıkları sönünce sahneyi büyük bir heyecanla terk etti.' cümlesinde kaç tane öge vardır?

• A) 5 ✓
• B) 4
• C) 7
• D) 6
• E) 3

Cümleyi‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ çözümleyelim: 'Küçük kız' → özne (kim?); 'sahneyi' → belirtili nesne (neyi?); 'büyük bir heyecanla' → zarf tümleci (nasıl?); 'sahne ışıkları sönünce' → zarf tümleci görevinde zarf-fiil grubu (ne zaman?); 'terk etti' → yüklem. Bu durumda cümlede 5 öge bulunmaktadır: özne + belirtili nesne + 2 zarf tümleci + yüklem. 'Küçük' ve 'büyük bir' sözcükleri niteleme sıfatı ve sıfat tamlaması olup ayrı öge sayılmaz; bağlı oldukları ada dahildir.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük nesne görevinde kullanılmıştır? 'Annem bana bu konuyu _____ anlattı.'

• A) Saatlerce
• B) Tekrar tekrar
• C) Açıkça
• D) Akşam
• E) Gülerek ✓

Bu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ soru yanıltıcı biçimde kurulmuştur; boşluğa getirilen sözcükler yüklemin nasıl gerçekleştiğini bildiren zarf tümleçleri olabilir. Ancak sorunun asıl odağı; 'gülerek' sözcüğünün zarf-fiil (ulaç) olduğunu, bu nedenle cümlede zarf tümleci değil hal bildiren bir öge görevi üstlendiğini fark etmektir. Diğer seçenekler de zarf tümleci olmakla birlikte, sorudaki tuzak 'gülerek' sözcüğünün eylem kökünden türemesi nedeniyle nesne sanılmasıdır. Nesne, fiilin üzerine yöneldiği varlık ya da kavramdır ve isim soylu sözcüklerle kurulur. 'Gülerek' fiilimsi olup nesne olamaz; doğru yanıt bu seçenek değildir — soru, öğrencinin nesne-zarf tümleci ayrımını bilip bilmediğini sınar. Doğru yanıt B şıkkıdır çünkü 'gülerek' zarf-fiildir ve cümleye eklendiğinde zarf tümleci görevi yapar, nesne değildir; bu ayrımı bilen öğrenci diğer seçeneklerle karşılaştırarak doğru seçer.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem bir isim soylu sözcükten oluşmaktadır?

• A) Yarın sabah erken kalkacağım.
• B) Kapıyı kim çaldı bilmiyorum.
• C) Annem mutfakta yemek pişiriyor.
• D) Bu iş benim için çok zormuş. ✓
• E) Çocuklar bahçede koşup durdu.

Yüklem,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cümlede kip ve kişi eki alan eylem ya da ek eylem almış isim soylu sözcük olabilir. 'Bu iş benim için çok zormuş.' cümlesinde yüklem 'zormuş' sözcüğüdür. 'Zor' isim (sıfat) soylu bir sözcük olup '-muş' ek eylemi (rivayat eki) almıştır. Bu yapı isim + ek eylem biçiminde isim cümlesi yüklemidir. Diğer seçeneklerde yüklemler fiil kökünden türemiş eylemlerdir: 'kalkacağım, bilmiyorum, pişiriyor, koşup durdu' hepsi eylem yüklemidir.

14. 'Öğretmen, öğrencilere sınav sorularını dağıttı.' cümlesinin ögelerini doğru sıralayan seçenek hangisidir?

• A) Özne – belirtili nesne – dolaylı tümleç – yüklem
• B) Özne – belirtsiz nesne – dolaylı tümleç – yüklem
• C) Özne – dolaylı tümleç – belirtili nesne – yüklem ✓
• D) Özne – zarf tümleci – belirtili nesne – yüklem
• E) Özne – dolaylı tümleç – belirtsiz nesne – yüklem

'Öğretmen'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ → özne (kim dağıttı?); 'öğrencilere' → dolaylı tümleç (-e hâli, kime?); 'sınav sorularını' → belirtili nesne (neyi? — belirtme hâli -ı eki almış); 'dağıttı' → yüklem. Cümledeki sıralama özne – dolaylı tümleç – belirtili nesne – yüklem biçimindedir. 'Sınav sorularını' belirli bir nesneyi işaret ettiğinden ve -ı hâl ekini aldığından belirtili nesnedir. Soru, nesnenin belirtili/belirtsiz ayrımı ve dolaylı tümleçle karıştırılmasını test etmektedir.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtsiz nesne kullanılmıştır?

• A) Aşçı sabah erken pilav pişirdi. ✓
• B) Müdür toplantı odasındaki sandalyeleri düzeltti.
• C) Tamirci bozuk arabaları garajına çekti.
• D) Sekreter mektupları masaya bıraktı.
• E) Çocuk elindeki topu arkadaşına fırlattı.

Belirtsiz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ nesne, yüklemi geçişli olan cümlelerde belirtme hâli (-ı/-i/-u/-ü) eki almadan yükleme bağlanan, yani yalın hâldeki nesnedir. 'Aşçı sabah erken pilav pişirdi.' cümlesinde 'pilav' sözcüğü herhangi bir hâl eki almamış (yalın hâlde) ve fiilin nesnesi konumundadır; dolayısıyla belirtsiz nesnedir. Diğer seçeneklerde nesneler belirtme hâli almıştır: 'mektupları, topu, sandalyeleri, arabaları' hepsi -ı/-u eki almış belirtili nesnelerdir.

16. 'Ne söylediğini kimse anlamadı.' cümlesinde 'ne söylediğini' sözcük grubu cümlede hangi öge görevini üstlenmektedir?

• A) Zarf tümleci
• B) Özne
• C) Belirtili nesne ✓
• D) Belirtsiz nesne
• E) Dolaylı tümleç

'Ne‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ söylediğini' ifadesi 'anlamadı' yükleminin belirtili nesnesidir. Bu yapı isimleştirilmiş bir yan cümle (öbekleşmiş nesne yantümcesi) olup -ı hâl ekini almıştır: 'söylediğini' → söyle-dik-i-ni. Yükleme 'neyi anlamadı?' sorusu sorulduğunda 'ne söylediğini' yanıtı alınır ve belirtme hâl eki (-nı) taşıdığından belirtili nesnedir. Bu tür fiilimsi gruplarının öge görevlerini kavramak orta düzey bir beceri gerektirir.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne gizlidir (örtük öznedir)?

• A) Uzun yıllar burada yaşadım. ✓
• B) İnsanlar bazen acı gerçeklerden kaçar.
• C) Sabah kalktığında her şey değişmişti.
• D) Rüzgar ağaçların dallarını kırdı.
• E) Kediler süt içmeyi çok sever.

Gizli‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (örtük) özne, cümlede yazılmayan ancak yüklemin kip-kişi ekinden anlaşılan öznedir. 'Uzun yıllar burada yaşadım.' cümlesinde yüklem 'yaşadım' (-dım = 1. tekil kişi) ekinden öznenin 'ben' olduğu anlaşılmaktadır; ancak 'ben' sözcüğü cümlede açıkça yer almamaktadır. Bu nedenle özne gizlidir. Diğer cümlelerde özneler açıkça belirtilmiştir: 'rüzgar, kediler, insanlar' gibi ya da yan cümle biçiminde özne görevi taşıyan gruplar mevcuttur.

18. 'Hızla ilerleyen tren, dağ tüneline girdi.' cümlesinde 'hızla ilerleyen' sözcük grubu hangi ögenin parçasıdır?

• A) Zarf tümleci
• B) Özne ✓
• C) Yüklem
• D) Dolaylı tümleç
• E) Belirtili nesne

'Hızla‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ilerleyen tren, dağ tüneline girdi.' cümlesinde özne 'hızla ilerleyen tren' tamlamasının tamamıdır. 'Hızla ilerleyen' ifadesi 'tren' ismini niteleyen sıfat-fiil grubudur ve öznenin sıfatı konumundadır. Öge belirlenmesinde sözcük öbeklerinin tamamı birlikte değerlendirilir; 'hızla ilerleyen' ayrı bir öge değil, öznenin içinde yer alan niteleme unsurudur. Yükleme 'kim girdi?' sorusu sorulduğunda 'hızla ilerleyen tren' yanıtı alınır.

19. Aşağıdakilerden hangisi hem özne hem de nesne içeren bir cümledir?

• A) Kapı kendiliğinden açıldı.
• B) Çocuk parkta koştu.
• C) Yağmur bütün gün yağdı.
• D) Sabah erken uyandım.
• E) Mühendis projeyi bitirdi. ✓

Bir‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cümlede nesne bulunabilmesi için yüklemin geçişli olması gerekir. 'Mühendis projeyi bitirdi.' cümlesinde 'mühendis' açık öznedir; 'projeyi' belirtili nesnedir (-i hâl eki almış); 'bitirdi' yüklemdir. Bu cümle hem özne hem belirtili nesne içermektedir. Diğer seçeneklerde: A'da özne gizli, nesne yok; B'de özne var, yüklem dönüşlü (geçişsiz), nesne yok; D'de özne var, nesne yok; E'de özne var, nesne yok.

20. 'Kitabı raftan alan çocuk onu dikkatle okudu.' cümlesinde kaç eylem (fiil) vardır ve bunlardan kaçı yüklem görevindedir?

• A) 2 eylem, 1 yüklem
• B) 2 eylem, 2 yüklem
• C) 3 eylem, 1 yüklem ✓
• D) 3 eylem, 2 yüklem
• E) 1 eylem, 1 yüklem

Cümlede‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ üç eylem kökü bulunmaktadır: 'alan' (al- fiil kökü, sıfat-fiil eki almış), 'dikkatle' değil — 'okudu' (oku- fiil kökü, yüklem) ve dikkat edilmesi gereken 'alan' sıfat-fiilidir. Eylemler: 1) 'alan' → sıfat-fiil (al- + -an), öznenin niteleyicisi; 2) 'okudu' → yüklem (oku- + -du). Aslında cümlede iki eylem köküdür; ancak 'alan' sıfat-fiil olduğundan 'alım' da eylem sayılır. Doğru çözüm: 'alan' ve 'okudu' olmak üzere 2 eylem; bunlardan yalnızca 'okudu' yüklem görevindedir. Soru 'C) 3 eylem' diyerek yanıltmaya çalışmaktadır; doğru yanıt A şıkkıdır: 2 eylem, 1 yüklem.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'de' sözcüğü dolaylı tümleç değil, zarf tümleci oluşturmaktadır?

• A) Kitap masanın üstünde duruyor. ✓
• B) Adam dükkanında müşteri bekliyor.
• C) Arkadaşım İstanbul'da çalışıyor.
• D) Çocuk odasında uyuyor.
• E) Öğrenci sınıfta ders dinliyor.

Bu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ soru -de ekinin dolaylı tümleç mi yoksa zarf tümleci mi oluşturduğunu sınar. 'Kitap masanın üstünde duruyor.' cümlesinde 'masanın üstünde' ifadesi yer zarfı görevinde zarf tümleci işlevi görmektedir; çünkü bu yapı bir yer/konum bildiren zarf öbeğidir ('masanın üstü' ilgi tamlaması + -nde). Diğer seçeneklerde -de eki tek bir sözcüğe eklenmiş olup doğrudan mekân gösteren dolaylı tümleç kurar. Dil bilgisinde içinde ilgi tamlaması bulunan bu tür yapılar zarf tümleci olarak sınıflandırılır.

22. 'Yönetmen, filmin en kritik sahnesini tekrar çekmeye karar verdi.' cümlesinde belirtili nesne hangi sözcük ya da sözcük grubudur?

• A) Filmin en kritik sahnesi
• B) Karar verdi
• C) Tekrar
• D) Filmin en kritik sahnesini ✓
• E) En kritik

Belirtili‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ nesne, cümlede -ı/-i/-u/-ü belirtme hâl ekini alan ve yüklemin üzerine yöneldiği öge toplamıdır. 'Filmin en kritik sahnesini' sözcük grubunun tamamı belirtili nesnedir: 'filmin en kritik sahnesi' isim tamlaması olup -ni hâl ekiyle yükleme bağlanmıştır. Nesneyi belirlerken yalnızca ekli sözcüğü değil, tüm öbeği nesne olarak almak gerekir. 'Tekrar' zarf tümleci, 'karar verdi' yüklem, 'en kritik' ise tamlamanın iç niteleyicisidir.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem dışındaki tüm ögeler zarf tümlecinden oluşmaktadır?

• A) Arkadaşına nazikçe davrandı.
• B) Dün sabah parkta hızlıca yürüdü. ✓
• C) Eve erken döndü.
• D) Kapıyı hafifçe kapattı.
• E) Çok yavaş konuştu.

'Dün‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sabah parkta hızlıca yürüdü.' cümlesini çözümleyelim: Yüklem 'yürüdü'; özne gizli (o). Diğer ögeler: 'dün' → zaman zarf tümleci; 'sabah' → zaman zarf tümleci; 'parkta' → yer zarf tümleci (-ta hâli, yer bildiriyor); 'hızlıca' → durum zarf tümleci. Dolayısıyla yüklem dışındaki tüm ögeler (4 sözcük) zarf tümlecinden oluşmaktadır. Diğer seçeneklerde: A ve B'de özne gizli olmakla birlikte ögeler sadece 1-2 zarf tümleci içerir; C'de 'arkadaşına' dolaylı tümleç; E'de 'kapıyı' belirtili nesnedir. D seçeneği tümüyle zarf tümlecinden oluşan tek seçenektir.

24. "Sabahın erken saatlerinde kalkıp çalışmak için kendini zorlayan adam, yıllarca süren bu alışkanlığının bir gün fark edileceğini umarak bürosuna kapanırdı." cümlesinde kaç tane yüklem vardır?

• A) 1 ✓
• B) 4
• C) 5
• D) 3
• E) 2

Cümlede‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yüklem, temel cümlenin bildirimi taşıyan unsurdur. 'Kalkıp', 'zorlayan', 'fark edileceğini' birer sıfat-fiil veya zarf-fiil olduğundan yardımcı yüklem değil, yan cümle kurucu öge görevindedir. Temel yüklem yalnızca 'kapanırdı'dır. Dolayısıyla cümlede tek yüklem vardır.

25. "Müdür, toplantıya katılamayacak olan uzmanın raporunu asistanına hazırlatmıştı." cümlesinde 'uzmanın' sözcüğü hangi cümle ögesinin parçasıdır?

• A) Özne
• B) Zarf tümleci
• C) Belirtili nesne ✓
• D) Dolaylı tümleç
• E) Sıfat tamlaması içinde tamlayan

'Uzmanın‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ raporunu' yapısında 'uzmanın' sözcüğü, 'rapor' ismini niteleyen bir isim tamlamasının tamlayan unsurudur; bu isim tamlaması da cümlede belirtili nesne işlevi görmektedir: 'raporunu' (belirtili nesne). 'Uzmanın' tek başına bir öge değil, belirtili nesnenin parçasını oluşturan tamlayan konumundadır.