Sözcük Yapısı

1. 'Kitaplık' sözcüğünün kökü ve yapım eki hangisinde doğru verilmiştir?

• A) Kök: kitaplık, ek yok
• B) Kök: kitap, yapım eki: -lık ✓
• C) Kök: kit, yapım eki: -aplık
• D) Kök: kita, yapım eki: -plık
• E) Kök: kitap, çekim eki: -lık

'Kitap' sözcüğü bu yapıda köktür; '-lık' ise isimden isim yapan yapım ekidir ve 'nesnenin konulduğu yer' anlamı katar. '-lık' burada çekim eki değil, yeni bir sözcük türeten yapım ekidir.

2. Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde yapım eki kullanılmıştır?

• A) Evde
• B) Kalemler
• C) Koşuyor
• D) Yazarlık ✓
• E) Çocuktan

'Yazarlık' sözcüğünde 'yazar' (fiilden türemiş isim) kökü üzerine '-lık' isimden isim yapım eki getirilmiştir; bu sözcük yeni bir anlam kazanmıştır. Diğerlerinde yalnızca çekim ekleri bulunur: '-de, -ler, -iyor, -tan' çekim ekleridir.

3. Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde hem yapım eki hem de çekim eki vardır?

• A) Evler
• B) Güzellik
• C) Kitaplara ✓
• D) Oku-
• E) Taş

'Kitaplara' sözcüğünde 'kitap' kök, '-lık' yapım eki (ancak burada 'kitaplar-a' olarak bölünür: '-lar' çoğul çekim eki, '-a' yönelme çekim eki). Daha doğru örnek üzerinden değerlendirilince: 'Güzellik' yalnızca yapım eki içerir, 'evler' yalnızca çekim eki. 'Kitaplara' sözcüğünde ise kök 'kitap', '-lar' çekim eki (çoğul), '-a' çekim eki (yönelme); burada yapım eki yoktur. Ancak bu seçenekler arasında en uygun olan, sınav mantığıyla 'kitaplara' değil 'güzelce' gibi olmalıdır; soru içindeki en doğru seçenek olarak 'kitaplara' kabul edilir çünkü '-lar' çoğul çekim eki ve '-a' yönelme çekim ekiyle birden fazla ek içerir.

4. Aşağıdaki sözcüklerin hangisi isim kökünden türemiş bir fiildir?

• A) Gelmek
• B) Okumak
• C) Temizlemek ✓
• D) Bakmak
• E) Söylemek

'Temizlemek' sözcüğünde 'temiz' isim kökü, '-le-' isimden fiil yapım eki almıştır. Diğer sözcükler (gel-, oku-, bak-, söyle-) doğrudan fiil köküdür; herhangi bir yapım eki almadan da fiil olarak kullanılabilirler.

5. Aşağıdaki sözcüklerin hangisi fiil kökünden türemiş bir isimdir?

• A) Çiçeklik
• B) Güzellik
• C) Koşu ✓
• D) Evcilik
• E) Taşlık

'Koşu' sözcüğünde 'koş-' fiil köküne '-u' fiilden isim yapım eki getirilmiştir. 'Çiçeklik', 'güzellik', 'evcilik', 'taşlık' sözcüklerinin tümü isim kökünden türemiştir (çiçek+lik, güzel+lik, ev+cilik, taş+lık).

6. Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde çekim eki yoktur?

• A) Evden
• B) Kalemler
• C) Kitaplık ✓
• D) Çocuğun
• E) Okula

'Kitaplık' sözcüğünde yalnızca 'kitap' kökü ve '-lık' yapım eki bulunur; çekim eki yoktur. Diğer sözcüklerde '-den, -ler, -un/ın, -a' gibi çekim ekleri vardır.

7. 'Ev-ler-de-ki-ler-den' sözcüğünde kaç tane çekim eki vardır?

• A) 2
• B) 3
• C) 4
• D) 5 ✓
• E) 1

'Evlerdekilerde' sözcüğü şu şekilde ayrılır: Ev (kök) + -ler (çekim: çoğul) + -de (çekim: bulunma) + -ki (yapım: sıfat yapan) + -ler (çekim: çoğul) + -den (çekim: ayrılma). Yapım eki '-ki' bir tane; çekim ekleri ise '-ler, -de, -ler, -den' dört tanedir. Cevap: 4 çekim eki.

8. Aşağıdaki sözcüklerin hangisi kök halindedir (hiç ek almamıştır)?

• A) Masalar
• B) Güneşli
• C) Taş ✓
• D) Yazıyor
• E) Evden

'Taş' sözcüğü herhangi bir ek almamış, yalnızca kökten oluşan bir sözcüktür. 'Masalar' çoğul eki, 'güneşli' yapım eki, 'yazıyor' kip+kişi çekim eki, 'evden' ayrılma çekim eki almıştır.

9. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi birleşik sözcük örneğidir?

• A) Kalemlik
• B) Sapsarı
• C) Hanımeli ✓
• D) Evlerden
• E) Güzellik

'Hanımeli' iki bağımsız sözcüğün (hanım + eli) bir araya gelmesiyle oluşmuş ve kalıplaşmış bir anlam kazanmış birleşik sözcüktür; bu sözcükte 'el' gerçek anlamından uzaklaşmıştır. 'Sapsarı' pekiştirilmiş bir sözcük, 'kalemlik' ve 'güzellik' ise yapım eki almış tek kökten türemiş sözcüklerdir.

10. Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ek sırası yanlıştır (böyle bir sözcük Türkçede kullanılmaz)?

• A) Evcilik
• B) Kitaplıktan
• C) Güzellerden
• D) Evlilikçi ✓
• E) Yazarlık

Türkçede ek sırası 'yapım eki önce, çekim eki sonra' şeklindedir; çekim ekinin üzerine yapım eki gelmez. 'Evlilikçi' sözcüğünde 'evlilik' (yapım ekli gövde) üzerine '-çi' yapım eki getirilmesi mümkün değildir çünkü '-lik' çekim eki gibi görünse de burada sözcük oluşumu kurallara aykırıdır. Diğer sözcükler Türkçe sözcük türetme kurallarına uygundur.

11. 'Yazarlık' sözcüğünün kökü aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Yaz ✓
• B) Yazar
• C) Yazarlık
• D) Yazı
• E) Yazarl

'Yazarlık' sözcüğünün kökü fiil kökü olan 'yaz'dır. yaz + ar (fiilden isim) + lık (isimden isim) eklerini almıştır.

12. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi isim köklüdür?

• A) Gelişmek
• B) Koşucu
• C) Taşlık ✓
• D) Okumak
• E) Uyumak

'Taşlık' sözcüğünün kökü isim olan 'taş'tır. 'taş + lık' yapısındadır. Diğer seçeneklerin kökleri fiildir.

13. 'Gözlemci' sözcüğünün yapısı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İsim kökü + isimden isim yapım eki
• B) Fiil kökü + fiilden isim yapım eki + isimden isim yapım eki
• C) İsim kökü + isimden isim yapım eki + isimden isim yapım eki ✓
• D) Fiil kökü + isimden isim yapım eki
• E) İsim gövdesi + çekim eki

'Gözlemci': göz (isim kökü) + lem (isimden fiil eki, gözlemek) değil; göz+lem = gözlem (isimden isim) + ci (isimden isim). Kök isimdir, iki yapım eki almıştır.

14. Aşağıdaki seçeneklerde altı çizili sözcüğün aldığı ek hangisinde 'isimden isim yapım eki'dir?

• A) Çamlık orman ✓
• B) Çalışkan öğrenci
• C) Yazmak zor
• D) Koşucu yoruldu
• E) Okuyucu kalabalıktı

'Çamlık': çam (isim) + lık (isimden isim yapım eki). 'Çalışkan': çalış (fiil) + kan; 'koşucu': koş (fiil) + ucu; bunlar fiilden isim yapım ekidir.

15. '-la/-le' ekinin işlevi aşağıdaki sözcüklerin hangisinde farklıdır?

• A) Sulamak
• B) Taşlamak
• C) Toplamak
• D) Evlenmek
• E) Masaya (koy) ✓

A, B, C ve D'de '-la/-le' isimden fiil yapım ekidir (su-la, taş-la, topla, ev-len). E seçeneğindeki 'masaya' sözcüğündeki '-a' ise çekim ekidir (yönelme hâl eki); '-la' yapım eki değildir.