Sözcükte Anlam 9

1. 'Dudak bükmek' deyimi hangi anlamda kullanılır?

• A) Çok şaşırmak
• B) Beğenmemek, küçümsemek ✓
• C) Korkmak, çekinmek
• D) Söyleyecek söz bulamamak

'Dudak‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ bükmek' deyimi Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğüne göre bir şeyi beğenmemek, önemsememek veya küçümsemek anlamlarında kullanılan kalıplaşmış bir söz öbeğidir. Günlük hayatta beden dili olarak söyleyecek söz bulamadığımızda da dudak bükme mimiğini kullansak da, sınavlarda deyimlerin TDK'de yer alan kalıplaşmış mecaz anlamları (beğenmemek) esas alınır.

2. “Keşif” sözcüğü, aşağıdaki cümlelerin hangisinde “Bir olay veya durumun oluş sebeplerini anlayabilmek için yerinde inceleme yapma.” anlamıyla kullanılmıştır?

• A) Büyük Okyanus’taki bu adanın keşfi yıllar önce gerçekleşmiş.
• B) Orayı keşfetmek için yeni bir kafile yola çıktı.
• C) Bu ada, iki meraklı korsan tarafından keşfedilmiş.
• D) Kaza yerinde yapılan keşif sonucu sürücünün yüzde yüz hatalı olduğu ortaya çıktı. ✓

Son‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cümlede geçen 'keşif' kelimesi hukukî bir terim olarak veya teknik bir inceleme olarak bir durumun nedenini yerinde araştırmak anlamında kullanılmıştır.

3. 'İğne atsan yere düşmez' deyimi hangi durumu anlatmak için kullanılır?

• A) Bir yerin çok sessiz olduğunu.
• B) Bir yerin çok dağınık olduğunu.
• C) Bir yerin çok kalabalık olduğunu. ✓
• D) Bir yerin çok temiz olduğunu.

Doğru‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cevap C seçeneğidir. • Aşırı kalabalığı ifade etmek için kullanılan bir abartma deyimidir.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'aydınlık' sözcüğü soyut anlamda kullanılmıştır?

• A) Oda yeterince aydınlık değildi.
• B) Geleceğe dair aydınlık düşünceleri vardı. ✓
• C) Sabah olunca ortalık aydınlık oldu.
• D) Aydınlık bir sokakta yürüyorlardı.

Doğru‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cevap B seçeneğidir. • Aydınlık düşünce: 'Umut verici, olumlu' anlamında, zihinsel bir durumu ifade ettiği için soyuttur.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sert' sözcüğü 'incitici, kaba' anlamında kullanılmıştır?

• A) Tahta çok sert olduğu için kesilmedi.
• B) Bana karşı çok sert konuştu. ✓
• C) Sert bir yatakta uyumayı sevmezdi.
• D) Dışarıda sert bir rüzgâr esiyordu.

Doğru‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cevap B seçeneğidir. • Sert konuşmak: 'Kırıcı, kaba' sözler söylemek anlamında mecazdır.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde güzel adlandırma (euphemism) yapılmıştır?

• A) Dün gece dedesi 'vefat etti'. ✓
• B) Askerlerimiz düşmanla savaştı.
• C) Çocuk yaramazlık yaptığı için azar işitti.
• D) Midesi bulandığı için kustu.

Doğru‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cevap A seçeneğidir. • Vefat etmek: 'Ölmek' sözcüğünün yarattığı olumsuz etkiyi kırmak için kullanılan daha nazik bir ifadedir.

7. 'Ateşle oynamak' deyimi hangi durumu ifade eder?

• A) Çok eğlenceli bir iş yapmak
• B) Tehlikeli bir işe girişmek ✓
• C) Birini çok kızdırmak
• D) İmkânsız bir şeyi denemek

Doğru‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cevap B seçeneğidir. • Ateşle oynamak: Tehlikeli sonuçlar doğurabilecek bir işe girişmek demektir.

8. 'Çalmak' sözcüğü aşağıdakilerin hangisinde 'hırsızlık yapmak' anlamında kullanılmıştır?

• A) Kapının zili ısrarla çalıyordu.
• B) Düğünde çok güzel saz çaldı.
• C) Zamanımızdan çalan bir toplantı oldu.
• D) Marketten bir çikolata çalmış. ✓

Doğru‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cevap D seçeneğidir. • Çikolata çalmak: Başkasına ait bir malı izinsiz almak anlamındadır.

9. "Bütün olan biteni bana kelimesi kelimesine anlattı." cümlesinde yer alan ikileme cümleye aşağıdaki anlamlardan hangisini katmıştır?

• A) Yaklaşık olarak
• B) Tamamen, aynen ✓
• C) Özetleyerek
• D) Yeniden yorumlayarak

"Kelimesi‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kelimesine" ikilemesi kullanıldığı cümleye hiçbir değişiklik yapmadan, olduğu gibi, tamı tamına ve aynen anlamlarını katmaktadır.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yansıma sözcük (doğadaki seslerin taklidi) kullanılmamıştır?

• A) Adam horladıkça çocuklar gülüyordu.
• B) Dağlarda çınlayan ses, herkesi ürkütmüştü.
• C) Kuşların ötüşmesi insanı rahatlatmaz. ✓
• D) Çıtırtıyla irkilen tavşan hemen kaçtı.

TDK‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Yansıma Sözcükler Analizi: • Yansıma sözcükler, doğadaki seslerin (gürültü, şırıltı, patırtı, havlama vb.) insan kulağıyla fonetik taklidiyle oluşur. • Kuşların çıkardığı ses için kullanılan 'ötmek / ötüşmek' eylemi ile at için kullanılan 'kişnemek' ve eşek için kullanılan 'anırmak' kelimeleri doğadaki sesin taklidi olmadığı için yansıma sözcük KABUL EDİLMEZ. 💡 Doğru Cevap: Kuşların ötüşmesi insanı rahatlatmaz seçeneğidir.

11. 'Beyaz altın' sözüyle aşağıdaki varlıklardan hangisi dolaylanmıştır?

• A) Elmas
• B) Kömür
• C) Petrol
• D) Pamuk ✓

Doğru‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cevap D seçeneğidir. • Beyaz Altın: Ekonomik değeri yüksek olduğu için 'pamuk' için kullanılan dolaylamadır.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylamaya başvurulmuştur?

• A) Arkadaşlarıyla vakit geçirmeyi çok severdi.
• B) Beyaz önlüklüler laboratuvarda hummalı bir çalışma yürütüyordu.
• C) File bekçisi, son dakikada kurtardığı penaltıyla takımını galibiyete taşıdı. ✓
• D) Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesinde tıp okuyorum.

Dolaylama‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ve Mecaz-ı Mürsel Analizi: • Dolaylama: Tek bir sözcükle anlatılabilecek bir kavramın kalıplaşmış olarak birden fazla sözcükle ifade edilmesidir. Cümledeki 'file bekçisi' ifadesi 'kaleci' kavramını karşılayan bir dolaylamadır. ⚠️ Dikkat: 'Beyaz önlüklüler' ifadesinde ise doktor/araştırmacı yerine onların giysisi (beyaz önlük) kullanılmıştır. Bu durum giysi-insan ilişkisiyle yapılmış bir 'Mecaz-ı Mürsel (Ad Aktarması)'dır; dolaylama değildir. 💡 Doğru Cevap: File bekçisi, son dakikada kurtardığı penaltıyla takımını galibiyete taşıdı seçeneğidir.