Genel Tekrar Testi - 10
1982 Anayasası uyarınca, Milli Güvenlik Kurulu'nda (MGK) oy hakkı bulunan yasal üyeler arasında hangisi yer almaz?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. 1982 Anayasası uyarınca, Milli Güvenlik Kurulu'nda (MGK) oy hakkı bulunan yasal üyeler arasında hangisi yer almaz?
- A) Cumhurbaşkanı yardımcıları
- B) Hazine ve Maliye Bakanı ✓
- C) Kara Kuvvetleri Komutanı
- D) Adalet Bakanı
- E) İçişleri Bakanı
Hazine ve Maliye Bakanı Millî Güvenlik Kurulu üyeleri arasında yer almaz.
2. 2017 yılında gerçekleştirilen anayasa değişiklikleri ile birlikte, Milli Güvenlik Kurulu (MGK) yasal üyeliği tamamen sonlandırılan askeri komutanlık hangisidir?
- A) Jandarma Genel Komutanı ✓
- B) Dışişleri Bakanı
- C) Kara Kuvvetleri Komutanı
- D) Cumhurbaşkanı
- E) Genelkurmay Başkanı
2017 Anayasa değişikliğiyle Jandarma Genel Komutanı Millî Güvenlik Kurulu üyeliğinden çıkarılmıştır.
3. 1982 Anayasası'ndaki olağanüstü hal (OHAL) ilan edilmesini haklı kılan durumlar arasında hangisi yer almaz?
- A) Anayasal düzene ve devlete karşı eylemli ve silahlı ayaklanma çıkması
- B) Devletin bölünmez bütünlüğünü hedef alan şiddet olaylarının yayılması
- C) Cumhurbaşkanının görevinden veya partili kimliğinden istifa etmesi ✓
- D) Savaşı gerektirecek bir uluslararası gerilimin veya durumun ortaya çıkması
- E) Deprem, sel gibi büyük can ve mal kaybına yol açan doğal afetler
Cumhurbaşkanının istifası olağanüstü hâl ilanı nedenleri arasında sayılmamıştır.
4. Meclis tarafından alınan parlamento kararları kural olarak yargı denetimi dışındadır. Ancak anayasa bu kurala bazı istisnalar getirmiştir. Aşağıdakilerden hangisi AYM denetimine tabi olan bu istisnai parlamento kararlarından biridir?
- A) Milletvekilinin yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına dair meclis kararı ✓
- B) Cumhurbaşkanı hakkında meclis soruşturması açılması kararı
- C) Yasama seçimlerinin yenilenmesi kararı
- D) Anayasa Mahkemesi üyeliklerine meclis tarafından yapılan üye seçimi kararları
- E) TBMM Genel Kurulu'nda alınan savaş ilanı kararı
Parlamento kararları kural olarak Anayasa Mahkemesinin denetimine tabi değildir. Yasama dokunulmazlığının kaldırılması ve milletvekilliğinin düşürülmesi kararlarına karşı Anayasa Mahkemesine başvurulabilir; TBMM İçtüzüğü de özel olarak norm denetimine tabidir. Savaş ilanı, seçimlerin yenilenmesi ve TBMM'nin yaptığı seçimler denetime tabi genel istisnalar arasında değildir.
5. Anayasa yargısının denetim kapsamı ve mahkemenin anayasal görevleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi AYM'den görev alanına girmeyen bir işlemdir?
- A) Genel Kurulca kabul edilen anayasa değişikliklerini sadece şekil yönünden incelemek
- B) Kanunları, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini ve TBMM İçtüzüğü'nü şekil ve esas yönünden denetlemek
- C) Yüce Divan sıfatıyla yetkilendirilmiş üst düzey makam sahiplerini yargılamak
- D) Vatandaşlar tarafından sunulan bireysel hak ihlali başvurularını karara bağlamak
- E) Bakanlıklarca çıkarılan idari yönetmelikleri şekil ve esas yönünden denetlemek ✓
Yönetmelikler idari işlemdir ve yargısal denetimleri idari yargıda, işlemin niteliğine göre Danıştay veya idare mahkemelerinde yapılır. Anayasa Mahkemesi kanunları, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini ve TBMM İçtüzüğünü denetler. Düzenleyici işlemin adı denetim merciini belirler. Yönetmeliklerin Anayasa Mahkemesinde doğrudan norm denetimine tabi tutulması mümkün değildir.
6. 1982 Anayasası uyarınca, Türk milleti adına yargı yetkisini kullanmakla görevli kılınan merci hangisidir?
- A) Yürütmenin başı sıfatıyla Cumhurbaşkanı
- B) Yargı teşkilatının idari yönetiminden sorumlu Adalet Bakanlığı
- C) Yasama organı sıfatıyla TBMM
- D) Anayasal güvenceye sahip bağımsız ve tarafsız mahkemeler ✓
- E) Adli ve idari mahkemeler
Anayasa'nın 9. maddesine göre yargı yetkisi Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır. Bağımsızlık, mahkemelerin başka bir organ veya makamdan emir almamasını; tarafsızlık ise uyuşmazlığın taraflarına eşit mesafede kalmasını ifade eder. Yargı yetkisi TBMM'ye, Cumhurbaşkanına veya Adalet Bakanlığına ait değildir. Adli ve idari mahkemeler yargı düzenlerini belirtse de anayasal tanımın tam karşılığı “bağımsız ve tarafsız mahkemeler”dir.
7. Anayasa Mahkemesi, iptal ettiği bir yasal düzenlemenin yürürlüğe giriş tarihini, kararın Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren en fazla ne kadar süreyle erteleyebilir?
- A) 4 ay
- B) 2 yıl
- C) 3 ay
- D) 1 yıl ✓
- E) 6 ay
Anayasa Mahkemesi gerekli gördüğünde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Ancak bu tarih, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez. Erteleme, iptal edilen düzenlemenin doğuracağı hukuk boşluğunun yetkili makam tarafından giderilmesine zaman tanır. İptal kararı verilmiş olsa da Mahkemenin belirlediği tarihe kadar norm yürürlükte kalabilir.
8. Anayasa Mahkemesi'nin kendi üyeleri arasından gizli oyla seçtiği başkan ve başkan vekillerinin görev süreleri kaç yıldır?
- A) 3 yıl
- B) 12 yıl
- C) 6 yıl
- D) 2 yıl
- E) 4 yıl ✓
Anayasa Mahkemesi kendi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tam sayısının salt çoğunluğuyla dört yıl için bir başkan ve iki başkan vekili seçer. Görev süresi sona erenler yeniden başkan veya başkan vekili seçilebilir. Mahkeme üyelerinin görev süresi on iki yıl, başkan ve başkan vekillerinin bu sıfatla görev süresi ise dört yıldır. Bu iki süre karıştırılmamalıdır.
9. Anayasa Mahkemesi'nin soyut norm denetimi (iptal davası) yetkileri kapsamında, aşağıdaki işlemlerden hangisi bu denetime konu olamaz?
- A) Cumhurbaşkanlığı kararnameleri
- B) Parlamento kararları ✓
- C) Kanunlar
- D) Anayasa değişiklikleri
- E) TBMM İçtüzüğü
Anayasa Mahkemesi kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğünün Anayasa'ya uygunluğunu denetler; Anayasa değişikliklerini ise yalnızca şekil bakımından inceler. Parlamento kararları kural olarak soyut norm denetiminin konusu değildir. TBMM İçtüzüğü de bir parlamento kararıdır ancak Anayasa'da açıkça denetime tabi tutulduğu için genel kuralın istisnasını oluşturur.
10. 1982 Anayasası'ne göre, ülkede kurulu olan bağımsız ve tarafsız mahkemeler yargılama yetkisini kimin adına yerine getirir?
- A) Cumhurbaşkanı
- B) Cumhurbaşkanı yardımcısı
- C) Türk Devleti
- D) Türkiye Büyük Millet Meclisi
- E) Türk Milleti ✓
Anayasa'nın 9. maddesine göre yargı yetkisi Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır. Mahkemeler karar verirken yasama veya yürütme organını temsil etmez. Yetkinin sahibi Türk Milletidir; bu yetkiyi millet adına kullananlar ise bağımsız ve tarafsız mahkemelerdir.
11. Anayasa yargısındaki somut norm denetimi (itiraz yolu) kapsamında, görülmekte olan bir davada uygulanacak olan aşağıdaki hukuki metinlerden hangisi Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla denetlenebilir?
- A) Yürürlükteki bir Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ✓
- B) TBMM İçtüzüğü hükümleri
- C) İmzalanmış bir milletlerarası antlaşma
- D) Kabul edilmiş bir anayasa değişikliği
- E) Bakanlıklarca çıkarılan idari bir yönetmelik
Somut norm denetiminde, görülmekte olan davada uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünün Anayasa'ya aykırılığı Anayasa Mahkemesinin önüne taşınır. Yönetmelikler idari yargıda, milletlerarası antlaşmalar ise kendi anayasal rejimleri içinde değerlendirilir. TBMM İçtüzüğü soyut norm denetimine konu olabilir; ancak somut norm denetiminde yalnız kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümleri incelenebilir.
12. 2017 yılında kabul edilen anayasa değişiklikleriyle ülkemizdeki yargı kolları sadeleştirilmiş ve hangi yargı kolu anayasal sistemden tamamen çıkarılmıştır?
- A) Uyuşmazlık yargısı kolu
- B) İdari yargı kolu
- C) Askerî yargı kolu ✓
- D) Anayasa yargısı denetimi
- E) Adli yargı düzeni
2017 Anayasa değişikliğiyle askerî yargı kolu kaldırılmış, Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi kapatılmıştır. Anayasa yalnız savaş hâlinde asker kişilerin görev suçlarına bakmak üzere askerî mahkeme kurulabilmesine sınırlı bir istisna tanır. Disiplin mahkemeleri askerî yargı kolunun devam ettiği anlamına gelmez; genel ve sürekli askerî yargı örgütü kaldırılmıştır.
13. Mevcut anayasal düzenlemelere göre, Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) kendi iç işleyişinde toplam kaç daire halinde çalışmaktadır?
- A) 4 daire
- B) 2 daire ✓
- C) 3 daire
- D) 5 daire
- E) 1 daire
Hâkimler ve Savcılar Kurulu on üç üyeden oluşur ve iki daire hâlinde çalışır. Kurulun Başkanı Adalet Bakanı, doğal üyesi ise Adalet Bakanı yardımcısıdır. HSK'nin üye sayısı ile daire sayısı karıştırılmamalıdır. Üye sayısı on üç, daire sayısı ikidir.
14. Anayasal bir organ olan Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) doğal (ex-officio) üyesi olan makam sahibi hangisidir?
- A) Kurulun başkanı olan Adalet Bakanı
- B) Yürütmenin başı olan Cumhurbaşkanı tarafından atanacak dışarıdan bir kişi
- C) Kurulun kendi üyeleri arasından belirleyeceği temsilci
- D) Anayasa Mahkemesi Başkanı
- E) Adalet Bakanlığı Müsteşarı (fiilen Adalet Bakan Yardımcısı) ✓
1982 Anayasası'nın 159. maddesine göre HSK'nin Başkanı Adalet Bakanı, doğal (tabii) üyesi ise Adalet Bakanlığı Müsteşarı'dır. 2017 anayasa değişiklikleriyle müsteşarlık makamı kaldırıldığından, bu görevi fiilen Adalet Bakanı Yardımcısı yürütmektedir.
15. 1982 Anayasası uyarınca, adli yargının yüksek dereceli mahkemesi olan Yargıtay'ın daire üyelerini seçmeye yetkili organ hangisidir?
- A) Uyuşmazlık Mahkemesi
- B) Anayasa Mahkemesi
- C) Danıştay ve Cumhurbaşkanı ortaklığı
- D) Hâkimler ve Savcılar Kurulu ✓
- E) Cumhurbaşkanı
Yargıtay üyeleri, birinci sınıfa ayrılmış adli yargı hâkim ve Cumhuriyet savcıları ile bu meslekten sayılanlar arasından Hâkimler ve Savcılar Kurulunca seçilir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Vekilinin seçim usulü farklıdır. Yargıtay üyelerini HSK seçer; Cumhurbaşkanı ise Yargıtay Büyük Genel Kurulunun gösterdiği adaylar arasından Başsavcı ve Başsavcı Vekilini seçer.
16. Yüksek mahkeme sayılmamasına rağmen anayasal denetim yapan Sayıştay'ın başkanı ve kurul üyeleri kim tarafından seçilir?
- A) Hâkimler ve Savcılar Kurulu
- B) Sayıştay Genel Kurulu
- C) Cumhurbaşkanı
- D) Türkiye Büyük Millet Meclisi ✓
- E) Anayasa Mahkemesi
Sayıştay Başkanı ve üyeleri Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir. Sayıştay, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetler. Sayıştayın TBMM adına denetim yapması ile başkan ve üyelerinin TBMM tarafından seçilmesi birbiriyle bağlantılıdır. Cumhurbaşkanı veya HSK bu seçimi yapmaz.
17. Anayasa Mahkemesi nezdinde somut norm denetimi (itiraz yolu) mekanizmasının işletilebilmesi için gereken ön şartlar arasında yer almayan durum hangisidir?
- A) Anayasaya aykırılık itirazının en geç otuz gün içinde yapılmış olması ✓
- B) Mahkemenin uygulanacak kuralı anayasaya aykırı bulması veya tarafların iddiasını ciddi görmesi
- C) Davayı yürütmekte olan merciin anayasal anlamda bir mahkeme olması
- D) Görülmekte olan fiili bir davanın mevcut bulunması
- E) Denetime konu edilecek normun kanun ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesi olması
Somut norm denetimi için görülmekte olan bir dava, davaya bakan bir mahkeme ve davada uygulanacak kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmü bulunmalıdır. Mahkeme hükmü Anayasa'ya aykırı görmeli ya da tarafın aykırılık iddiasını ciddi bulmalıdır. Somut norm denetimine başvuru otuz günlük bir süreye bağlı değildir. Otuz gün, bireysel başvuruyla ilgili süredir; somut norm denetiminde Anayasa Mahkemesinin karar vermesi için beş aylık bekleme süresi vardır.
18. Anayasal düzende görev yapan Uyuşmazlık Mahkemesi'nin başkanını seçme ve görevlendirme yetkisi doğrudan hangi organa verilmiştir?
- A) Millet iradesini temsil eden Türkiye Büyük Millet Meclisi
- B) Uyuşmazlık Mahkemesi'nin kendi genel kurulu
- C) Anayasa Mahkemesi ✓
- D) Yürütmenin başı olan Cumhurbaşkanı
- E) Adli yargı düzeninde görev yapan hâkim ve cumhuriyet savcıları
Uyuşmazlık Mahkemesinin Başkanlığını, Anayasa Mahkemesinin kendi üyeleri arasından görevlendirdiği üye yapar. Bu seçim Cumhurbaşkanı, TBMM veya Uyuşmazlık Mahkemesinin diğer üyeleri tarafından yapılmaz. Uyuşmazlık Mahkemesi ayrı bir yüksek mahkeme olmakla birlikte başkanının belirlenmesinde Anayasa Mahkemesine özel bir yetki verilmiştir.
19. 2017 yılında gerçekleştirilen anayasa değişiklikleri sonrasında Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) toplam asil üye sayısı kaç olarak belirlenmiştir?
- A) 12 asıl ve 12 yedek üye
- B) 13 üye ✓
- C) 22 asıl ve 12 yedek üye
- D) 15 üye
- E) 17 üye
Hâkimler ve Savcılar Kurulu on üç üyeden oluşur ve iki daire hâlinde çalışır. Adalet Bakanı Kurulun Başkanı, Adalet Bakanı yardımcısı doğal üyesidir; üyelerin bir bölümü TBMM, bir bölümü Cumhurbaşkanı tarafından seçilir. 2017 Anayasa değişikliğiyle Kurulun adı ve üye yapısı değiştirilmiş, yedek üyelik sistemi kaldırılmıştır. Güncel anayasal sayı on üçtür.
20. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, aşağıdaki kararların hangilerinde toplantıya katılan üyelerinin üçte iki çoğunluğuyla (nitelikli çoğunluk) karar almak zorundadır?
- A) Anayasa değişikliğinin iptali, siyasi partinin kapatılması ve devlet yardımından yoksun bırakılmasında ✓
- B) Anayasa değişikliğinin iptali, siyasi parti kapatma, devlet yardımı kesilmesi ve bireysel başvurularda
- C) Siyasi partinin kapatılması, devlet yardımından yoksun bırakılması ve bireysel başvuruların karara bağlanmasında
- D) Yalnızca anayasa değişikliğinin şekil yönünden iptalinde
- E) Siyasi partilerin kapatılması ve devlet yardımından yoksun bırakılması davalarında
Anayasa değişikliğinin iptali, siyasi partinin kapatılması ve devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakılması kararlarında toplantıya katılan üyelerin üçte iki çoğunluğu aranır. Bireysel başvurular bu özel çoğunluk kapsamında değildir. Üçte iki çoğunluk istisnai kararlar için öngörülmüştür. I, II ve III birlikte değerlendirilir.
21. Kanunların, TBMM İçtüzüğü'nün, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve anayasa değişikliklerinin usul ve şekil yönünden anayasaya uygunluğunu denetlemekle görevli mahkeme hangisidir?
- A) Uyuşmazlık Mahkemesi
- B) Anayasa Mahkemesi ✓
- C) Yargıtay
- D) Bölge Adliye Mahkemesi
- E) Danıştay
Anayasa Mahkemesi kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğünün şekil ve esas bakımından Anayasa'ya uygunluğunu denetler. Anayasa değişikliklerinde ise yalnız şekil denetimi yapabilir. Şekil denetimi normun içeriğini değil, teklif, görüşme, oylama ve kabul sürecindeki anayasal usulleri inceler.
22. Anayasa yargısının denetim sınırları incelendiğinde, AYM aşağıdaki işlemlerden hangisinin anayasaya uygunluğunu sadece şekil (usul) bakımından denetleyebilir?
- A) Meclisin iç işleyişine dair kabul edilen TBMM İçtüzüğü'nü
- B) Mahkemenin denetimine tabi tutulmuş olan istisnai parlamento kararlarını
- C) Yürütme organınca çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini
- D) Meclis Genel Kurulu'nda kabul edilen anayasa değişikliklerini ✓
- E) TBMM tarafından yasalaştırılan kanunları
Anayasa Mahkemesi anayasa değişikliklerini yalnızca şekil bakımından denetleyebilir; değişikliğin esas bakımından Anayasa'ya uygunluğunu inceleyemez. Kanunlar, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve TBMM İçtüzüğü ise şekil ve esas yönlerinden denetlenebilir. Anayasa değişikliklerinde şekil denetimi teklif ve oylama çoğunlukları ile ivedilikle görüşülememe şartına bağlıdır. Esas denetimi yapılması mümkün değildir.
23. 1982 Anayasası hükümleri uyarınca Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) yapısı, işleyişi ve kararları hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
- A) Üyeler dört yıllık süre için seçilir ve süreleri bittiğinde tekrar seçilmeleri mümkündür.
- B) Kurulun başkanı Adalet Bakanı iken, doğal üyesi ise Adalet Bakanı yardımcısıdır.
- C) Adalet Bakanı, kurul bünyesindeki dairelerin olağan çalışmalarına ve toplantılarına katılamaz.
- D) Kurul, toplam on üç asil üyeden oluşacak şekilde yapılandırılmıştır.
- E) Meslekten çıkarma kararı da dahil olmak üzere HSK'nin aldığı tüm kararlara karşı yargı yolu açıktır. ✓
Hâkimler ve Savcılar Kurulunun meslekten çıkarma cezalarına ilişkin kararlarına karşı yargı yolu açıktır; bunun dışındaki kararlarına karşı kural olarak yargı mercilerine başvurulamaz. Kurul on üç üyeden oluşur ve üyelerin görev süresi dört yıldır. ilgili seçenek yargı yoluna ilişkin kuralı tersine çevirmiştir. Doğru ifade, “meslekten çıkarma kararları hariç Kurul kararlarına karşı yargı yolu kapalıdır” şeklindedir.
24. Türkiye'deki siyasi partilerin gelir, gider ve tüm mali hesaplarının kanuna uygunluğunu denetlemekle görevli anayasal organ hangisidir?
- A) Sayıştay
- B) Vergi Mahkemesi
- C) Danıştay
- D) Türkiye Büyük Millet Meclisi
- E) Anayasa Mahkemesi ✓
Siyasi partilerin gelir ve giderlerinin kanuna uygunluğunu denetleme görevi Anayasa Mahkemesine aittir. Anayasa Mahkemesi bu denetimi yaparken Sayıştaydan yardım sağlar ve verdiği kararlar kesindir. Sayıştay denetime yardımcı olabilir ancak nihai mali denetim ve karar yetkisi Anayasa Mahkemesindedir.
25. I. Bireysel başvuru yolunun kabul edilmesi II. Cumhurbaşkanı yardımcılarının göreve ilişkin suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılanması III. Üye sayısının on beşe indirilmesi Anayasa Mahkemesi'nin yapısı ve yetkileri değerlendirildiğinde, yukarıdakilerden hangileri 2017 Anayasa değişikliği ile getirilen yeniliklerdendir?
- A) Yalnız I
- B) II ve III ✓
- C) Yalnız II
- D) I ve III
- E) Yalnız III
2017 Anayasa değişikliğiyle Cumhurbaşkanı yardımcılarının göreve ilişkin suçlar bakımından Yüce Divanda yargılanması düzenlenmiş ve Anayasa Mahkemesinin üye sayısı 15'e indirilmiştir. Bireysel başvuru hakkı ise 2010 Anayasa değişikliğiyle getirilmiştir. Bu nedenle II ve III, 2017 değişikliğine aittir.