Genel Tekrar Testi - 106
Aşağıdakilerden hangisi dağılı (saçak) yerleşme tipine en iyi örnek oluşturur?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Aşağıdakilerden hangisi dağılı (saçak) yerleşme tipine en iyi örnek oluşturur?
- A) Karadeniz kıyısındaki dağınık çiftlik evleri ✓
- B) Ege'deki kasabalar
- C) Güneydoğu'daki surlarla çevrili mezralar
- D) İç Anadolu'daki toplu köyler
- E) Akdeniz kıyısındaki turistik siteler
Dağılı (saçak) yerleşme tipinde evler birbirinden uzak, araziyi verimli kullanacak biçimde dağınık olarak kurulmuştur. Karadeniz Bölgesi, arazinin dik ve engebeli olması nedeniyle Türkiye'deki en tipik dağılı yerleşme örneğidir. İç Anadolu ise toplu (küme) yerleşmenin hâkim olduğu bölgedir.
2. Bir bölgede verilen göçün fazla olmasının nüfus üzerindeki doğrudan etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Nüfus yoğunluğu artar.
- B) Nüfus artar ve ekonomi canlanır.
- C) Nüfus değişmez, yalnızca yapısı bozulur.
- D) Nüfus azalır ve genellikle yaş ortalaması yükselir. ✓
- E) Nüfus yaşlanır ve doğum oranı artar.
Göç veren bölgelerde nüfus azalır. Göç edenler çoğunlukla genç ve çalışma çağındaki bireyler olduğundan geride kalan nüfusun yaş ortalaması yükselir; bu da bölgede doğum oranının düşmesine ve daha da hızlı nüfus azalmasına yol açar.
3. Kaba doğum hızı nasıl hesaplanır?
- A) Bir yılda doğan bebek sayısının toplam nüfusa bölünüp 1.000 ile çarpılmasıyla ✓
- B) Bir yılda ölen kişi sayısının toplam nüfusa bölünüp 100 ile çarpılmasıyla
- C) Doğurganlık çağındaki kadın sayısının toplam nüfusa bölünmesiyle
- D) Doğan bebek sayısının ölen kişi sayısına bölünmesiyle
- E) Toplam nüfusun doğan bebek sayısına bölünüp 100 ile çarpılmasıyla
Kaba doğum hızı (KDH) = (Bir yılda doğan bebek sayısı ÷ Toplam nüfus) × 1.000 formülüyle hesaplanır ve binde (‰) olarak ifade edilir. Bu oran bir yılda her 1.000 kişiye düşen canlı doğum sayısını gösterir.
4. Aşağıdaki ülkelerden hangisi dünyada en kalabalık nüfusa sahiptir?
- A) Hindistan ✓
- B) ABD
- C) Brezilya
- D) Çin
- E) Endonezya
2023 yılı itibarıyla Hindistan, yaklaşık 1,43 milyarlık nüfusuyla Çin'i geçerek dünyanın en kalabalık ülkesi konumuna gelmiştir. Çin yaklaşık 1,41 milyar nüfusuyla ikinci sıradadır. Bu sıralama bilgi kesme tarihim itibarıyla geçerlidir.
5. Türkiye'de kıyı bölgelerinde iç bölgelere kıyasla nüfus yoğunluğunun fazla olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İç bölgelerde hayvancılığın tek geçim kaynağı olması
- B) Kıyı bölgelerinde yer altı kaynaklarının daha fazla olması
- C) Kıyı bölgelerinde iklimin ılıman, ulaşımın kolay ve ekonomik faaliyetlerin çeşitli olması ✓
- D) İç bölgelerde tarımın yapılamaması
- E) Kıyı bölgelerinde eğitim düzeyinin yasal olarak daha yüksek tutulması
Kıyı bölgelerinde ılıman iklim koşulları, ulaşım kolaylığı (deniz yolu), turizm, sanayi ve ticaret gibi çeşitli ekonomik faaliyetler nüfusu kendine çeker. İç ve yüksek bölgelerde ise iklimin sert, ulaşımın zor ve ekonomik faaliyetlerin kısıtlı olması nüfusu seyrekleştirir.
6. Türkiye'de nüfusun en yoğun olduğu bölge aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Marmara Bölgesi ✓
- B) Karadeniz Bölgesi
- C) Ege Bölgesi
- D) İç Anadolu Bölgesi
- E) Akdeniz Bölgesi
Marmara Bölgesi, başta İstanbul olmak üzere Bursa, Kocaeli gibi büyük sanayi ve ticaret merkezlerini barındırdığından Türkiye'nin en kalabalık ve en yoğun nüfuslu bölgesidir.
7. Türkiye'de nüfus sayımları hangi kurum tarafından yürütülmektedir?
- A) Sağlık Bakanlığı
- B) Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü
- C) Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ✓
- D) Kalkınma Bakanlığı
- E) İçişleri Bakanlığı
Türkiye'de nüfusa ilişkin istatistiksel veriler Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından derlenmekte ve yayımlanmaktadır. Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) de TÜİK tarafından işletilmektedir.
8. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de nüfusun seyrek olmasına neden olan etkenlerden biridir?
- A) Verimli tarım arazilerinin fazlalığı
- B) Yüksek dağlık arazi yapısı ✓
- C) Ulaşım imkânlarının gelişmişliği
- D) Sanayi tesislerinin yoğunluğu
- E) Bol yağış alması
Yüksek ve engebeli dağlık araziler; tarımsal faaliyetleri, ulaşımı ve yerleşmeyi zorlaştırdığından bu tür alanlarda nüfus seyrek olur. Doğu Anadolu'nun iç kesimlerinde nüfusun seyrek olmasının temel nedeni de budur.
9. Türkiye'de kırsal nüfustan kentsel nüfusa geçişin hızlandığı dönem aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 1920'ler
- B) 1970'ler
- C) 1930'lar
- D) 1950'ler ✓
- E) 1940'lar
1950'lerde tarımda makineleşmenin hız kazanması, kırda iş gücü fazlası oluşturmuş; bu durum köyden kente göçü hızlandırmıştır. Bu dönem Türkiye'de iç göçün ve kentleşmenin başlangıç noktası kabul edilir.
10. Aşağıdaki yerleşim birimlerinden hangisi 'köy' statüsünde değerlendirilemez?
- A) Divan
- B) Oba
- C) Kom
- D) Mezra
- E) İlçe ✓
Mezra, divan, oba ve kom gibi birimler köy altı yerleşme birimleridir. İlçe ise kentsel/yarı kentsel idari bir birim olup köy statüsünde değil, daha üst bir idari kademede yer almaktadır.
11. Nüfus piramidinde taban genişliği ve tepe darlığıyla karakterize edilen ülkeler aşağıdaki özelliklerden hangisine sahiptir?
- A) Negatif nüfus artış hızı
- B) Dengeli doğum ve ölüm oranları
- C) Yüksek doğurganlık ve genç nüfus ✓
- D) Uzun ortalama yaşam süresi
- E) Düşük doğurganlık ve yaşlı nüfus
Tabanı geniş, tepesi dar nüfus piramitleri yüksek doğum oranı ve genç nüfus yapısına işaret eder. Bu tür piramitler genellikle gelişmekte olan ülkelerde görülür; nüfus hızla artmakta ve çocuk-genç yaş grupları baskın durumdadır.
12. Türkiye'de aşağıdaki illerden hangisinin nüfus yoğunluğu en düşüktür?
- A) Kastamonu
- B) Konya
- C) Muş
- D) Erzurum
- E) Tunceli ✓
Tunceli, Türkiye'nin yüzölçümüne oranla en az nüfusa sahip ili olup nüfus yoğunluğu en düşük iller arasında sürekli olarak yer almaktadır. Dağlık arazi yapısı ve geçmişte yaşanan göçler bu durumun başlıca nedenlerindendir.
13. Aşağıdakilerden hangisi geçici göçe örnek gösterilebilir?
- A) Mültecilerin başka ülkelere sığınması
- B) Bir ailenin köyden şehre kalıcı olarak taşınması
- C) Deprem nedeniyle insanların başka illere yerleşmesi
- D) Tarım işçilerinin hasat mevsiminde başka illere gitmesi ✓
- E) Siyasi baskı nedeniyle ülkeyi terk etmek
Geçici göç, belirli bir süre için gerçekleştirilen ve bireyin daha sonra geri döndüğü yer değiştirmelerdir. Hasat mevsiminde tarım işçilerinin başka bölgelere gidip geri dönmesi bunun klasik örneğidir.
14. Demografik geçiş modelinin ikinci aşamasında hangi durum söz konusudur?
- A) Hem doğum hem ölüm oranları düşüktür.
- B) Nüfus artış hızı sıfıra yaklaşmaktadır.
- C) Doğum oranı yüksek, ölüm oranı düşmeye başlamıştır. ✓
- D) Doğum ve ölüm oranları birbirine eşittir.
- E) Doğum oranı düşerken ölüm oranı yüksektir.
Demografik geçiş modelinin ikinci aşamasında; sağlık hizmetlerinin ve hijyen koşullarının iyileşmesiyle ölüm oranları düşmeye başlar ancak doğum oranları hâlâ yüksektir. Bu nedenle nüfus artış hızı en yüksek değerine bu aşamada ulaşır.
15. Türkiye'de kıyı kesimlerinde nüfusun iç kesimlere göre daha yoğun olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İç kesimlerde tarım yapılmaması
- B) İç kesimlerde doğum oranlarının düşük olması
- C) Kıyıların daha verimli, ılıman ve ulaşıma elverişli olması ✓
- D) Kıyı bölgelerinde eğitim kurumlarının fazlalığı
- E) İç kesimlerde maden kaynaklarının bulunmaması
Kıyı bölgeleri; ılıman iklimi, verimli delta ve ova arazileri, deniz ulaşımı ve ticaret imkânları sayesinde tarihten bu yana yoğun nüfuslanmıştır. Bu doğal ve ekonomik avantajlar kıyılarda yerleşmeyi kolaylaştırmıştır.
16. Aşağıdakilerden hangisi bir ülkenin nüfus artış hızını hesaplamada kullanılan temel göstergelerden biri değildir?
- A) Kaba ölüm hızı
- B) Bebek ölüm hızı
- C) Ortalama sıcaklık değerleri ✓
- D) Net göç hızı
- E) Kaba doğum hızı
Nüfus artış hızı; doğum hızı, ölüm hızı ve net göç hızı üzerinden hesaplanır. Bebek ölüm hızı da kaba ölüm hızını etkileyen önemli bir demografik göstergedir. Ortalama sıcaklık değerleri ise bir iklim verisi olup nüfus artış hızı hesabına doğrudan girmez.
17. Türkiye'de Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) hangi yıldan itibaren uygulanmaktadır?
- A) 2010
- B) 2006 ✓
- C) 1990
- D) 2000
- E) 1997
ADNKS, 2006 yılında uygulamaya girmiş ve geleneksel sayım yönteminin yerini almıştır. Bu sistemle birlikte belirli aralıklarla bütün ülkeyi sayan genel nüfus sayımları yapılmamaya başlanmış; bunun yerine kayıt sisteminden sürekli güncellenen veriler elde edilmektedir.
18. Aşağıdakilerden hangisi 'çekici faktör' olarak iç göçe neden olur?
- A) Kentlerdeki sağlık ve eğitim hizmetleri ✓
- B) Köydeki güvenlik sorunları
- C) Tarımsal verimsizlik
- D) Köyde işsizliğin artması
- E) Kırsal bölgedeki doğal afetler
Göç kuramında 'itici faktörler' insanları bulundukları yerden uzaklaştırırken 'çekici faktörler' hedef bölgeye çeker. Kentlerdeki sağlık, eğitim, iş imkânları ve sosyal olanaklar insanları kente çeken faktörler arasında sayılır.
19. Yüksek doğum oranına sahip bir ülkede nüfusun büyük çoğunluğu hangi yaş grubunda yoğunlaşır?
- A) 65 yaş ve üzeri
- B) 25-44 yaş arası
- C) 0-14 yaş arası ✓
- D) 45-65 yaş arası
- E) 15-24 yaş arası
Doğum oranının yüksek olduğu ülkelerde her yıl çok sayıda bebek dünyaya gelmektedir. Bu durum nüfus içindeki çocuk ve genç oranını artırır; dolayısıyla 0-14 yaş grubu en kalabalık kesimi oluşturur.
20. Aşağıdaki yerleşme türlerinden hangisi toplu (küme) yerleşmeye örnektir?
- A) Mezra
- B) Çiftlik
- C) Kom
- D) Köy ✓
- E) Yayla
Toplu (küme) yerleşmeler, konutların birbirine yakın ve bir arada konumlandığı yerleşme biçimidir. Köy bu türün en tipik örneğidir. Çiftlik, mezra, kom ve yayla ise dağınık ya da geçici yerleşme biçimleri arasında yer alır.
21. Türkiye'de 1950'li yıllarda başlayan iç göç hareketinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sanayi devriminin kırsal alanlarda yaşanması
- B) Tarımda makineleşmenin işgücü fazlası yaratması ✓
- C) Kıyı bölgelerindeki nüfusun doğal artış hızının düşmesi
- D) Devlet tarafından zorunlu iskân politikalarının uygulanması
- E) Kentlerdeki hammadde kaynaklarının tükenmesi
1950'li yıllarda Türkiye'de tarımda makineleşme (traktör kullanımının yaygınlaşması) kırsal alanda büyük bir işgücü fazlası yarattı. İş bulamayan köylüler kentlere göç etmek zorunda kaldı. Bu süreç, Türkiye'nin en önemli iç göç dalgasını başlatan temel dinamiktir.
22. Aşağıdaki nüfus piramitlerinden hangisi, doğum oranının düşük, yaşlı nüfus oranının yüksek olduğu gelişmiş ülkelere özgüdür?
- A) Tabanda dar, ortada şişkin, tepede dar olan baklava dilimi biçimli piramit ✓
- B) Tabanda ve tepede eşit genişlikte dikdörtgen biçimli piramit
- C) Tabanda dar, yukarıya doğru genişleyen ters üçgen biçimli piramit
- D) Tabanda geniş, tepede dar olan üçgen biçimli piramit
- E) Tüm yaş gruplarında eşit dağılım gösteren kare biçimli piramit
Doğum oranının düşük, ölüm oranının da düşük olduğu gelişmiş ülkelerde nüfus piramidi; alt yaş gruplarının dar, orta yaş gruplarının geniş, üst yaş gruplarının ise görece dar olduğu bir baklava ya da soğan dilimi görünümü alır. Bu yapı, nüfusun yaşlandığını ve doğal nüfus artış hızının çok düşük ya da sıfır olduğunu gösterir.
23. Türkiye'de kır nüfusunun toplam nüfusa oranı 1950'den günümüze sürekli azalmıştır. Bu durumun yol açtığı sonuçlardan biri aşağıdakilerden hangisi değildir?
- A) Kırsal alanlarda nüfus yoğunluğunun artması ✓
- B) Kentlerde gecekondu alanlarının genişlemesi
- C) Kentsel altyapı sorunlarının derinleşmesi
- D) Tarım arazilerinin bir kısmının atıl kalması
- E) Kentlerde kayıt dışı istihdamın artması
Kırdan kente göç, kırsal nüfusu azaltır; bu nedenle kırsal alanlardaki nüfus yoğunluğu artmaz, aksine düşer. Diğer seçeneklerin tamamı kırdan kente göçün bilinen sonuçlarıdır: gecekondulaşma, tarım arazilerinin terk edilmesi, kentlerde kayıt dışı çalışmanın ve altyapı sorunlarının artması bunların başında gelir.
24. Demografik geçiş modelinin ikinci aşamasında doğum oranları yüksek kalırken ölüm oranları düşmeye başlar. Bu aşamada nüfusun genel eğilimi nasıl şekillenir?
- A) Nüfus yavaş artar çünkü doğum oranları da düşmeye başlar
- B) Nüfus sabit kalır çünkü iki oran birbirini dengeler
- C) Nüfus hızla artar çünkü iki oran arasındaki fark büyür ✓
- D) Nüfus azalır çünkü göç kaybı artışın önüne geçer
- E) Nüfus önce artar sonra ani bir düşüş yaşar
Demografik geçiş modelinin ikinci evresinde tıp, hijyen ve beslenme koşullarındaki iyileşmeler ölüm oranlarını hızla düşürür; ancak doğum oranları geleneksel değerler ve sosyal yapı nedeniyle yüksek kalmaya devam eder. Bu iki oran arasındaki açılan makas, nüfusu hızla artırır. Gelişmekte olan pek çok ülke bu aşamada yaşanan nüfus patlamasını deneyimlemiştir.
25. Aşağıdaki Türkiye illerinden hangisi hem yüzölçümüne göre nüfus yoğunluğu hem de fizyolojik nüfus yoğunluğu açısından diğerlerinden belirgin biçimde farklı bir tablo çizer?
- A) Trabzon
- B) Konya
- C) Erzurum
- D) İstanbul ✓
- E) Adana
İstanbul, hem aritmetik (yüzölçümüne göre) nüfus yoğunluğu hem de tarım arazisi başına düşen nüfusu ifade eden fizyolojik nüfus yoğunluğu bakımından Türkiye'nin açık ara en yüksek değerlerine sahip ilidir. Yüksek sanayi ve hizmet sektörü istihdamı ile tarım alanlarının son derece sınırlı olması bu durumu pekiştirir. Diğer iller ya daha seyrek nüfuslu ya da daha geniş tarım arazilerine sahiptir.