Türkiye'nin Nüfusu ve Yerleşme 2

1. Köy yaşamından kentlere yönelen göç dalgaları, yurt dışı iş anlaşmalarıyla giden işçiler, yüksek lisans ve doktora yapmış kalifiye gençlerin gelişmiş ülkelere yerleşmesi ve mevsimlik hayvancılık hareketleri göz önüne alındığında, aşağıdaki göç türlerinden hangisine ait bir örnek yukarıda verilmemiştir?

• A) Kırdan kente göç
• B) Mevsimlik göç
• C) Mübadele göçü ✓
• D) Beyin göçü

Mübadele‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ göçü, uluslararası antlaşmalara dayalı olarak devletler arasında yapılan zorunlu nüfus takaslarını (Lozan Antlaşması gibi) kapsar. Metindeki bireysel, ekonomik veya sektörel göç hareketleri arasında mübadele yer almaz.

2. Türkiye genelinde toplam doğurganlık hızı son yıllarda kademeli olarak düşerek kritik sınırların altına gerilemiştir. Bu demografik eğilimin, Türkiye nüfusunun gelecekteki yapısı üzerinde aşağıdaki sonuçlardan hangisini doğurması beklenmez?

• A) Nüfusun ikiye katlanma süresinin uzaması
• B) Ortanca yaşın yükselmesi
• C) Yaşlı nüfus oranının azalması ✓
• D) Çalışan nüfusun yaş ortalamasının yükselmesi

Doğum‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ oranlarının sert bir şekilde düşmesi, piramidin tabanını daraltır ve çocuk nüfus payını azaltır. Bu durum toplumun genel yaş ortalamasını yukarı taşıyacağı için yaşlı nüfus oranı azalmaz, aksine hızla artış gösterir.

3. Türkiye'de devlet kademelerinde nüfus planlaması yasalarının çıkarılması, ailelerin doğum kontrol yöntemleri hakkında bilinçlendirilmesi ve pro-natalist (artırıcı) politikalardan vazgeçilmesi hangi tarihi dönemle birlikte resmiyet kazanmıştır?

• A) Cumhuriyet'in ilk yılları
• B) 1965 yılından sonraki dönem ✓
• C) 1930'lu yılların başı
• D) Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı dönemi

Türkiye'de‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ hızlı nüfus artışının ekonomik kalkınmayı yavaşlattığı gerekçesiyle 1965 yılında Nüfus Planlaması Kanunu çıkarılmış, Devlet Planlama Teşkilatı'nın (DPT) raporları doğrultusunda antinalist (artış hızını düşürücü) döneme resmen geçilmiştir.

4. Nitelikli ve iyi eğitim almış iş gücünün yurt dışına gitmesini engellemek ya da gidenleri ülkeye geri kazandırmak amacıyla yürütülen 'tersine beyin göçü' hamlelerinin başarıya ulaşmasında, aşağıdakilerden hangisinin yapılması doğrudan bir katkı sağlamaz?

• A) Üniversitelerin akademik başarılarının artırılması
• B) Araştırma ve geliştirme (AR-GE) ödeneklerinin artırılması
• C) Bilim insanlarına üst düzey bürokratik makam verilmesi ✓
• D) Bilimsel faaliyetleri destekleyici laboratuvar ve altyapının sağlanması

Bilim‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ insanlarının ve araştırmacıların geri dönmesindeki temel motivasyon, kendi uzmanlık alanlarında özgürce, gelişmiş teknolojik imkanlarla ve liyakate dayalı akademik kurumlarda çalışabilmeleridir; bürokratik unvan verilmesi doğrudan bir bilimsel çözüm üretmez.

5. Beşeri coğrafyada en sık kullanılan göstergelerden biri olan 'aritmetik nüfus yoğunluğu' parametresi hangi matematiksel formülle hesaplanmaktadır?

• A) Toplam nüfus / Toplam yüz ölçümü ✓
• B) Kırsal nüfus / Tarım alanları
• C) Toplam nüfus / Tarım alanları
• D) Kentsel nüfus / İl sayısı

Aritmetik‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ nüfus yoğunluğu, sınırları belirli bir coğrafi alandaki toplam insan sayısının, o alanın toplam izdüşümsel yüzölçümüne (km²) bölünmesiyle elde edilen ham yoğunluk verisidir.

6. 2012 yılında yürürlüğe giren Büyükşehir Belediyesi Kanunu kapsamında, büyükşehir statüsündeki illerin mülki sınırları belediye sınırı yapılmış ve bu illerdeki tüm köyler yasal olarak mahalle statüsüne dönüştürülmüştür. Buna göre, aşağıdaki şehirlerin hangisinde idari ve yasal olarak 'köy' statüsünde bir yerleşme birimi bulunmaz?

• A) Çanakkale
• B) Rize
• C) Yozgat
• D) Kahramanmaraş ✓

Kahramanmaraş,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ büyükşehir belediyesi statüsünde olan 30 ilimizden biridir. Bu kanun gereği büyükşehirlerdeki köylerin tüzel kişiliği kaldırılıp mahalleye dönüştürüldüğü için yasal köy yerleşmesi yoktur. Diğer iller ise normal il statüsündedir.

7. Cumhuriyet tarihinin en yüksek seviyelerine ulaştığı 1960 yılındaki yıllık nüfus artış hızı değerleri, günümüze doğru gelindikçe radikal bir düşüş göstermiştir. Bu düşüş trendinin yaşanmasında rol oynayan aşağıdaki faktörlerden hangisi çelişkili (hatalı) bir açıklama içerir?

• A) Evlilik yaşının yükselmesi
• B) Bebek ölüm oranlarının azalması ✓
• C) Çalışma hayatındaki kadın sayısının artması
• D) Eğitim seviyesinin yükselmesi

Tıp‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ve sağlık hizmetlerinin gelişmesiyle bebek ölüm oranlarının düşmesi nüfus artış hızını artıran veya koruyan olumlu bir durumdur, hızı düşüren bir etken değildir. Kadının iş hayatına girmesi ve eğitim sürelerinin uzaması ise doğurganlık oranlarını düşürür.

8. Ekonomik gelir yapısı, mevsimsel nüfus dalgalanmaları ve şehirsel gelişim hızı doğrudan 'turizm' sektörünün dinamiklerine bağlı olan güneydeki sembol kentimiz hangisidir?

• A) Konya
• B) Zonguldak
• C) Adana
• D) Antalya ✓

Antalya,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ uluslararası deniz ve kültür turizminin Türkiye'deki başkentidir. Şehir ekonomisi, esnaf yapısı, lojistik otel ağları ve dönemsel iş gücü göçleri tamamen turizm fonksiyonu etrafında şekillenir.

9. Büyük bir yıkıma yol açan 6 Şubat deprem felaketinin hemen ardından dışarıya yoğun göç vererek net göç hızı negatife dönen Hatay, Malatya, Adıyaman ve Kahramanmaraş illerinin sonraki dönemde net göç hızları yeniden pozitife dönmüştür. Bu dönüşü sağlayan temel gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Afet riskinin tamamen önlenmiş olması
• B) Yeniden inşa çalışmalarının hızla sürdürülmesi ✓
• C) Göçün mevsimlik olarak yapılmış olması
• D) Tarım alanlarının genişlemesi

Deprem‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ bölgesi ilan edilen bu kentlerde kalıcı deprem konutlarının yükselmesi, altyapı çalışmalarının hızlanması ve ekonomik hayatın yeniden canlandırılması, ilk dönemde şehri terk eden afetzedelerin kalıcı olarak geri dönmesini sağlayarak göçü pozitife çevirmiştir.

10. Zonguldak ve Karabük şehirlerinin cumhuriyetin ilanından bugüne kadar nüfuslanarak büyük merkezlere dönüşmesini sağlayan ortak sektörel payda hangisidir?

• A) Turizm
• B) Maden ve Demir-Çelik Sanayisi ✓
• C) Tarım
• D) Tekstil sanayisi

Zonguldak‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ havzasındaki zengin taş kömürü yatakları (madencilik) ve bu enerji kaynağına bağlı olarak Karabük'te kurulan demir-çelik fabrikaları, bu iki şehrin sanayi göçü çekerek hızla kentleşmesini sağlayan ana motordur.

11. Günümüz Türkiye demografisinde, il ve ilçe merkezleri sınırlarında yaşayan kentsel nüfusun toplam ülke nüfusu içindeki oransal payı yaklaşık yüzde kaçtır?

• A) Yaklaşık %50
• B) Yaklaşık %93 ✓
• C) Yaklaşık %75
• D) Yaklaşık %60

Gelişen‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sanayi-hizmet kolları ve 6360 sayılı Büyükşehir Kanunu ile köylerin mahalle statüsüne geçirilmesi neticesinde, Türkiye'de yasal ve fiili olarak kent merkezlerinde yaşayanların oranı %93 bareminin üzerine çıkmıştır.

12. Türkiye nüfusunun son 20 yıllık verileri incelendiğinde; çocuk yaş grubunun (0-14 yaş) oransal payı düşerken, yaşlı nüfus grubunun (65+ yaş) payı kararlı bir tırmanış sergilemiştir. Yalnızca bu veriler ışığında, Türkiye nüfusunun aşağıdaki özelliklerinin hangisinde bir artış veya tırmanma yaşandığı söylenemez?

• A) Ortanca yaş
• B) Net doğurganlık hızı ✓
• C) Nüfusun yaş ortalaması
• D) Ortalama yaşam süresi

Çocuk‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ nüfus oranının gerilemesi, kadın başına düşen canlı doğum sayısının yani net doğurganlık hızının azaldığını ispatlar. Ortanca yaş ve yaş ortalaması gibi veriler ise nüfus yaşlandığı için tırmanışa geçer.

13. 1923 yılında imzalanan Lozan Antlaşması'na ek bir protokol olarak Türkiye ile Yunanistan arasında gerçekleştirilen ve her iki ülkenin de demografik dokusunu radikal biçimde değiştiren zorunlu göç dalgasına ne ad verilir?

• A) Beyin Göçü
• B) Nüfus Mübadelesi ✓
• C) İşçi Göçü
• D) Mevsimlik Göç

Türkiye‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ve Yunanistan arasında uluslararası hukuk çerçevesinde yapılan zorunlu nüfus değişimine mübadele denir. Bu göçle Anadolu'daki Rumlar ile Yunanistan'daki Türkler yer değiştirmiştir.

14. Kırsal kesimde birden fazla mahallenin tek bir muhtarlık veya idari çatı altında birleşmesiyle oluşan daimi köy altı yerleşmelerine 'divan' denir. Büyüme aşamasında köken aldığı bu divan yerleşme tipinin adını bugün hala bir merkez ilçe adı olarak yaşatan Sakarya ilimizdeki idari birim hangisidir?

• A) Erenler
• B) Serdivan ✓
• C) Sapanca
• D) Karasu

Divan‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yerleşmeleri özellikle Batı Karadeniz ve Aşağı Sakarya havzasında çok yaygındır. Sakarya'nın en büyük merkez ilçelerinden olan 'Serdivan' adı, coğrafi köken olarak geçmişteki bu divan (beş divan, ser-divan) yerleşme kültüründen günümüze bir miras olarak kalmıştır. Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.

15. İç göç hareketlerinde insanların önce kendi köyünden yakın bir ilçe merkezine, ardından o bölgedeki daha büyük bir metropole göç etmesine kademeli göç denir. Buna göre, aşağıdaki iç göç rotalarının hangisinde bu kademeli göç mantığına tamamen zıt (büyük bir merkezden daha küçük idari bir merkeze doğru) bir durum söz konusudur?

• A) Bursa merkezinden Bilecik'in Söğüt ilçesine göç ✓
• B) Korkuteli'nden Antalya merkezine göç
• C) Uşak'tan İzmir merkezine göç
• D) Bayburt'tan Trabzon merkezine göç

Kademeli‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ göç mekanizması, basamak esasına göre nüfus ve ekonomik hacim yönüyle küçük bir yerleşmeden daha büyük bir metropole doğru kademe kademe ilerler (Korkuteli -> Antalya -> İzmir gibi). Ancak milyonluk bir büyükşehir olan Bursa merkezinden, küçük bir ilçe merkezi olan Söğüt'e doğru yapılan göç bu basamak kuralına tamamen zıttır ve kademeli göçle açıklanamaz. Dolayısıyla doğru cevap A seçeneğidir.

16. Türkiye genelinde aktif çalışan nüfusun birincil (tarım), ikincil (sanayi) ve üçüncül (hizmet) ekonomik faaliyet kollarına dağılımı incelendiğinde, aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Hizmet sektöründe çalışan nüfus diğer sektörlere göre daha fazladır.
• B) Tarımda çalışan nüfus oranı 1980'den sonra sürekli azalmıştır.
• C) En büyük artış sanayi sektöründe çalışan nüfusta olmuştur. ✓
• D) Cumhuriyetin ilk yıllarında hizmet ve sanayi toplamı tarımdan azdır.

Cumhuriyetten‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ günümüze istihdam oranlarında oransal ve sayısal açıdan en büyük sıçrama sanayi sektöründe değil, ticaret, eğitim, bankacılık ve lojistiği kapsayan hizmet (üçüncül) sektöründe meydana gelmiştir.

17. Antalya, Muğla ve Aydın gibi güneybatı illerimizin toplam nüfus grafiğinde yaz aylarında görülen muazzam artış ve şişmenin temel nedeni hangisidir?

• A) Tarım
• B) Turizm faaliyetleri ✓
• C) Madencilik
• D) Hayvancılık

Bu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ iller, Akdeniz iklimi ve deniz turizminin sağladığı avantajlarla yaz aylarında milyonlarca yerli ve yabancı turistin yanı sıra turizm sektöründe çalışacak personeli de çekerek geçici nüfus artışı yaşarlar.

18. Tarımla geçinen nüfusun, o bölgedeki toplam ekili-dikili tarım alanlarına bölünmesiyle 'tarımsal nüfus yoğunluğu' hesaplanır. Buna göre, morfolojik yapısı ve tarım alanlarının genişliği düşünüldüğünde, aşağıdaki illerin hangisinde tarımsal nüfus yoğunluğunun diğerlerine göre en düşük çıkması beklenir?

• A) Artvin
• B) Konya ✓
• C) Tunceli
• D) Gümüşhane

Tarım‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ arazilerinin çok geniş, düz ve parsel büyüklüklerinin fazla olduğu Konya'da formüldeki payda büyüdüğü için tarımsal nüfus yoğunluğu oldukça düşük hesaplanır. Artvin, Tunceli ve Gümüşhane gibi sarp, dağlık ve tarım arazilerinin çok dar olduğu illerde ise tarımsal yoğunluk çok yüksektir.

19. Akdeniz makro iklim kuşağında sahil şeridinde yer alan, serbest ticaret bölgesi avantajlarıyla dış ticarete yön veren ve ham olarak getirilen krom madenlerini işleyen ferro-krom metalürji sanayisine ev sahipliği yapan kentimiz hangisidir?

• A) Mersin
• B) Antalya ✓
• C) Bursa
• D) İzmir

Serbest‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ bölge denince akla ilk olarak Mersin gelse de, Türkiye'deki iki ferro-krom (krom işleme) tesisinden biri Antalya'da yer alır (diğeri Elazığ'dadır). Kıyı kenti olma, Akdeniz iklimi ve ferro-krom özelliklerinin tamamı Antalya ilini işaret eder.

20. Türkiye genelinde nüfusun mekansal olarak dengesiz dağılmasında rol oynayan en temel beşeri (insani) faktör aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İklim şartları
• B) Ekonomik faaliyetler ✓
• C) Coğrafi konum
• D) Turizm potansiyeli

Nüfusun‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ dağılışındaki en belirleyici beşeri etken fabrika kurulumları, ticaret ağları, bankacılık ve lojistik gibi ekonomik faaliyet alanlarının belirli bölgelerde (özellikle kıyı kuşaklarında) toplanmasıdır.

21. Türkiye fiziki haritası ve nüfus haritası çakıştırıldığında, yerleşilebilir alanların dağılışını sınırlandıran en temel doğal (fiziki) faktör hangisidir?

• A) Toprak verimliliği
• B) Yükselti ve Yer Şekilleri ✓
• C) Su kaynakları
• D) Rüzgar yönleri

Türkiye'de‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ dağların uzanışı, sarp eğim şartları ve ortalama yükselti (morfoloji), nüfusun dağılışını sınırlayan en güçlü doğal etkendir. Yükseltinin arttığı sarp alanlarda ekonomik faaliyetler zorlaştığı için nüfus seyrekleşir.

22. Doğu Karadeniz kırsalında evlerin tarlalara dağınık olarak serpildiği 'dağınık yerleşme' dokusunun egemen olmasını sağlayan fiziki gerekçeler hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) Arazinin düz olması
• B) Arazinin engebeli ve su kaynaklarının bol olması ✓
• C) Su kaynaklarının kıt olması
• D) Bitki örtüsünün maki olması

Bölgede‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ düzlük arazinin yok denecek kadar az olması evlerin uygun bulunan küçük yamaçlara dağınık yapılmasına yol açmıştır. Ayrıca her köşe başında su kaynağı (dere, pınar) olduğu için insanların tek bir su kuyusu etrafında toplanma zorunluluğu yoktur.

23. Adana Çukurova, Ege'deki Gediz Ovası ve Doğu Karadeniz'deki Ordu-Giresun sahil şeridinin yaz aylarında kısa süreliğine çok yoğun göç dalgası çekmesinin ortak nedeni hangisidir?

• A) Mevsimlik tarım işçiliği ✓
• B) Kış turizmi
• C) Dini inanç turizmi
• D) Sanayi yatırımları

Bu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ tarım sahaları yaz ve erken sonbahar döneminde pamuk, fındık ve çapa/hasat işleri için ülkenin diğer bölgelerinden çok yoğun miktarda geçici mevsimlik tarım işçisi göçü çekmektedir.

24. Özellikle Kuzey Anadolu Dağları ile Toroslar silsilesi üzerinde, kırsal kesimdeki insanların yaz aylarında hem aşırı sıcaklardan korunmak hem de hayvancılık faaliyetlerini yürütmek amacıyla çıktığı geçici köy altı yerleşme türü hangisidir?

• A) Divan
• B) Yayla ✓
• C) Mezra
• D) Dalyan

Yaylacılık,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Türkiye'deki en yaygın ve geleneksel geçici köy altı yerleşmesidir. Günümüzde hayvancılığın yanı sıra sayfiye ve turizm amaçlı fonksiyonlar da kazanmıştır.

25. Aşağıdaki şehirlerimizden hangisinin ilk kuruluş aşamasından bugünkü metropol seviyesine ulaşmasındaki birincil ve en baskın fonksiyonel etken 'idari' (başkent olma) özelliğidir?

• A) İstanbul
• B) Mersin
• C) Ankara ✓
• D) Antalya

Ankara,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cumhuriyetin ilanıyla birlikte devletin yönetim merkezi (başkent) ilan edilmiş, bu idari fonksiyonun getirdiği bürokratik, askeri ve lojistik yatırımlarla çok kısa sürede büyüyerek Türkiye'nin ikinci büyük kenti haline gelmiştir.