Genel Tekrar Testi - 52
Sularını bir gideğen aracılığıyla dışarı boşaltan bazı doğal göllerden hidroelektrik enerji elde edilebilir. Aşağıdaki göllerden hangisinin bu potansiyele sahip olduğu söylenemez?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Sularını bir gideğen aracılığıyla dışarı boşaltan bazı doğal göllerden hidroelektrik enerji elde edilebilir. Aşağıdaki göllerden hangisinin bu potansiyele sahip olduğu söylenemez?
- A) Tortum
- B) Van ✓
- C) Kovada
- D) Eğirdir
- E) Hazar
Hidroelektrik üretim için gölün fazla sularını eğimli bir yataktan dışarı taşıyan gideğen gerekir. Tortum, Hazar, Eğirdir ve Kovada açık havzalıdır ve dışarı akış verir. Van Gölü ise kapalı havzadır; gideğeni bulunmadığından enerji üretimine uygun akış oluşturmaz.
2. Türkiye'nin genç tektonik yapısı, fay hatları boyunca gelişen çöküntülerde çok sayıda göl oluşmasını sağlamıştır. I. Sapanca II. Burdur III. Eber IV. Salda Yukarıdaki göllerden hangileri tektonik kökenlidir?
- A) I ve II
- B) I ve III
- C) II ve IV
- D) I, II ve III ✓
- E) II, III ve IV
Aktif fay hatları boyunca oluşan çöküntülerin suyla dolması tektonik gölleri meydana getirir. Sapanca, Burdur ve Eber bu tür çukurluklarda oluşmuştur. Aynı çevrede bulunan Salda Gölü ise kolay çözünebilen kayaçların etkisiyle gelişmiş karstik kökenli bir göldür. Bu nedenle I, II ve III tektoniktir.
3. Türkiye'deki volkanik dağların dağılışı ve özellikleriyle ilgili; I. Genellikle fay hatları boyunca sıralanmaları, II. Çevrelerindeki toprakların mineralce zengin olması, III. Günümüzde düzenli olarak volkanik faaliyet göstermeleri yargılarından hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II ✓
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Magma yer kabuğundaki zayıf alanlardan yükseldiği için volkanik dağlar çoğunlukla fay hatlarıyla ilişkilidir (I). Lav ve küller ayrıştığında mineralce zengin topraklar oluşturur (II). Türkiye'de günümüzde düzenli biçimde lav çıkaran aktif bir volkan bulunmadığından III yanlıştır.
4. Dağların kıyı çizgisine paralel uzandığı bazı alanlarda vadilerin deniz suları altında kalmasıyla Dalmaçya tipi kıyılar oluşur. Bu kıyı tipiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) Karadeniz kıyı şeridi boyunca yaygın olarak görülür. ✓
- B) Kıyı ile iç kesimler arası ulaşım oldukça zordur.
- C) Kıyı önünde anakaraya paralel uzanan adacıklar bulunur.
- D) Oluşumunda deniz seviyesindeki değişimlerin doğrudan etkisi vardır.
- E) Kaş ile Finike arasındaki kıyılar en iyi örneğidir.
Dalmaçya tipi kıyının oluşması için kıyıya paralel uzanan dağların arasındaki vadilerin deniz suları altında kalması gerekir. Suların dışında kalan yükseltiler, kıyıya paralel ada sıraları hâline gelir. Türkiye'deki en belirgin örneği Kaş-Finike arasındadır. Karadeniz'de dağlar kıyıya paralel olsa da ada dizileri oluşmadığından burada boyuna kıyı tipi görülür. Dağların uzanışı kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı da güçleştirir.
5. İlkbaharda gelişirken neme, yazın ise yağ oranının yükselmesi için kuraklığa ve bol güneşlenmeye ihtiyaç duyan bir üründür. Üretimde Konya'yı Tekirdağ ve Edirne izlemektedir. Bu tarım ürünü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Susam
- B) Soya fasulyesi
- C) Ayçiçeği ✓
- D) Kanola
- E) Zeytin
Ayçiçeği, ilk gelişme döneminde suya; olgunlaşırken bol güneş ve kuraklığa ihtiyaç duyar. Verilen üretim sıralaması ve yetişme koşulları ayçiçeğini işaret eder.
6. Dağların kıyıya paralel uzanıp deniz seviyesinden hızla yükseldiği alanlarda dalga aşındırmasıyla falezler oluşur. Türkiye'nin kıyı özelliklerine göre aşağıdaki yörelerin hangilerinde falez daha yaygındır? I. Yıldız Dağları kıyıları II. Bafra ve Çarşamba kıyıları III. Teke Yarımadası kıyıları IV. Büyük Menderes kıyıları
- A) I ve II
- B) I ve III ✓
- C) II ve IV
- D) III ve IV
- E) I ve IV
Falezler, kıyının derin ve dağların kıyıya yakın olduğu yerlerde gelişir. Yıldız Dağları ile Teke Yarımadası kıyıları bu koşullara uygundur (I ve III). Bafra, Çarşamba ve Büyük Menderes kıyıları ise düz ve sığ delta alanları olduğundan buralarda birikim şekilleri yaygındır.
7. Bir akarsu yatağında çarpak ve yığınak şekillerinin birlikte görülmesi aşağıdakilerden hangisini kesin olarak gösterir?
- A) Yatak eğiminin ve akış hızının azaldığını ✓
- B) Akım miktarının yıl içinde düzenli olduğunu
- C) Sularını kapalı bir göle boşalttığını
- D) Kaynağını yüksek dağlık alanlardan aldığını
- E) Havzasındaki bitki örtüsünün gürleştiğini
Çarpak ve yığınak, mendereslerin dış ve iç kıyılarında oluşur. Menderes gelişebilmesi için yatak eğiminin ve akış hızının azalması gerekir. Bu şekiller akarsuyun rejimi veya doğduğu yer hakkında kesin bilgi vermez.
8. Yerleşme üst sınırı, sıcaklığın azalmasına bağlı olarak Ekvator'dan kutuplara doğru alçalır. Aşağıdaki dağların hangisinde bu sınırın daha yüksek olması beklenir?
- A) Ilgaz Dağları
- B) Kaçkar Dağları
- C) Kaz Dağları
- D) Erciyes Dağı
- E) Bey Dağları ✓
Yerleşme üst sınırını belirleyen temel unsur sıcaklıktır. Seçenekler içinde en güneyde bulunan Bey Dağları daha sıcak koşullara sahip olduğundan kalıcı yerleşmeler daha yüksek rakımlara çıkabilir.
9. Yaz kuraklığının yaşanmaması ve hasat zamanındaki yağışlar nedeniyle buğday üretiminin doğal olarak sınırlandığı yöre hangisidir?
- A) Doğu Karadeniz kıyıları ✓
- B) Konya Ovası
- C) Ergene Havzası
- D) Erzurum-Kars Platosu
- E) Harran Ovası
Buğdayın olgunlaşma ve hasat döneminde sıcak, kurak hava gerekir. Doğu Karadeniz kıyılarında yaz yağışlarının devam etmesi ve nemin yüksek olması üretimi olumsuz etkiler.
10. Aşağıdaki il gruplarından hangisindeki kent merkezlerinin hiçbirine doğrudan demir yolu ulaşımı yoktur?
- A) İstanbul - Kırklareli - Tekirdağ
- B) Balıkesir - Muğla - Sakarya
- C) Sinop - Muğla - Çanakkale ✓
- D) Manisa - Balıkesir - Aydın
- E) Bursa - Çanakkale - İstanbul
Sinop, Muğla ve Çanakkale il merkezleri demir yolu ağına bağlı değildir. Diğer seçeneklerdeki grupların her birinde demir yolu ulaşımı bulunan en az bir il vardır.
11. Türkiye'de yalnızca dar alanlarda doğal olarak yetişen çok sayıda endemik bitki bulunur. Aşağıdakilerden hangisinin doğal yetişme alanı Göller Yöresi'ndedir?
- A) Kasnak meşesi ✓
- B) Sığla ağacı
- C) Datça hurması
- D) Ters lale
- E) Kazdağı göknarı
Kasnak meşesi Isparta çevresindeki Göller Yöresi'nin karakteristik endemik türüdür. Sığla ağacı Köyceğiz'de, Datça hurması Güneybatı Anadolu'da, Kazdağı göknarı Kaz Dağları'nda, ters lale ise Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun yüksek kesimlerinde görülür.
12. Rüzgârların kurak alanlardan kaldırdığı ince malzemeyi hızının azaldığı yerlerde biriktirmesiyle lösler oluşur. Türkiye'de lös ve diğer rüzgâr birikim şekillerine aşağıdaki yörelerin hangisinde daha fazla rastlanır?
- A) Teke Yarımadası
- B) Erzurum-Kars Platosu
- C) Konya Karapınar Çevresi ✓
- D) Menteşe Yöresi
- E) Doğu Karadeniz Bölümü
Rüzgâr şekillerinin gelişmesi için kuraklık, seyrek bitki örtüsü ve gevşek yüzey malzemesi gerekir. Konya Karapınar çevresi bu koşulları taşır ve rüzgâr erozyonunun belirgin olduğu alanlardandır. Yağışlı ya da gür bitki örtülü yörelerde rüzgârın etkisi zayıftır.
13. Türkiye'deki ovalar kıyı ve iç ovalar olarak farklı özellikler gösterebilir. Bafra Ovası ile Konya Ovası karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi Bafra'ya özgü ayırt edici bir özelliktir?
- A) Kapalı havza özelliği gösteren çöküntü alanında bulunması
- B) Akarsu biriktirmesiyle oluşan alüvyal topraklara sahip olması ✓
- C) Tarımsal üretimde iklime bağımlılığın yüksek olması
- D) Ortalama yükseltisinin bin metrenin üzerinde olması
- E) Rüzgâr erozyonuna karşı oldukça hassas yapıda olması
Bafra, Kızılırmak'ın taşıdığı alüvyonları kıyıda biriktirmesiyle oluşmuş bir delta ovasıdır. Konya ise yüksek, kapalı havza özelliği taşıyan bir iç ovadır ve rüzgâr erozyonuna daha açıktır. Bafra'nın ayırt edici özelliği alüvyal birikimle oluşmasıdır.
14. Dona hassas olan bu ürün, Ege'de dağların kıyıya dik uzanması sayesinde deniz etkisinin sokulduğu iç kesimlerde de yetişir. Büyük Menderes Havzası'yla özdeşleşmiş ve Türkiye'nin dünya üretiminde öne çıktığı bu ürün hangisidir?
- A) İncir ✓
- B) Üzüm
- C) Haşhaş
- D) Turunçgil
- E) Zeytin
İncir kış donlarına hassastır ve ılıman koşullar ister. Ege'deki grabenler denizel etkinin Büyük Menderes Havzası boyunca iç kesimlere ulaşmasını sağlar. Aydın çevresi bu nedenle Türkiye'nin başlıca incir üretim alanıdır.
15. Sinop, Çayırova, İstanbul, Bursa, Kırklareli ve Mersin'de üretim tesisleri bulunan sanayi kolu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Otomotiv
- B) Pamuklu dokuma
- C) Cam ✓
- D) Lokomotif
- E) Demir-çelik
Sıralanan merkezlerin tümünde cam üretim tesisleri bulunur. Cam sanayisinin kuruluş yerinde kuvars kumu, enerji, pazar ve ulaşım olanakları etkili olmaktadır.
16. Akdeniz'de dağların kıyıya paralel uzanması, ulaşımın Çubuk, Sertavul, Gülek ve Belen gibi geçitlerden sağlanmasına yol açmıştır. Bu geçitlerle ilgili; I. Kıyı ile iç kesimler arasındaki ticari etkileşimi kolaylaştırırlar. II. Buzulların aşındırmasıyla oluşan derin U profilli vadilerdir. III. Akarsuların sıradağları enine yararak oluşturduğu boğaz vadileri takip ederler. yargılarından hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) I ve II
- D) I ve III ✓
- E) II ve III
Geçitler kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım ve ticareti kolaylaştırır. Bir bölümü akarsuların dağ sıralarını yararak oluşturduğu boğaz vadileri izler. Buzul aşındırmasıyla oluşmuş U profilli vadiler değildir. I ve III doğrudur.
17. Günlük sıcaklık farkının fazla, nemin az olduğu kurak alanlarda mekanik çözülme güçlü; olgun toprak oluşumu ise yavaştır. Aşağıdaki yörelerin hangisinde bu koşullar daha belirgindir?
- A) Tuz Gölü Havzası ✓
- B) Teke Platosu
- C) Yıldız Dağları
- D) Menteşe Yöresi
- E) Biga Yarımadası
Tuz Gölü Havzası'nda nem az, günlük sıcaklık farkı yüksektir. Kayaçlar genleşme ve büzülmeyle parçalanır; ancak su yetersizliği kimyasal ayrışmayı ve olgun toprak gelişimini yavaşlatır. Nemli kıyı yörelerinde kimyasal çözülme daha güçlüdür.
18. Aşağıdaki özelliklerden hangisi Türkiye arazisinin jeolojik bakımdan genç olduğunu göstermez?
- A) Kaplıcaların yaygın olması
- B) Taş kömürü yataklarının bulunması ✓
- C) Linyit yataklarının yaygın olması
- D) Fay hatlarının geniş alan kaplaması
- E) Akarsuların denge profiline ulaşmamış olması
Yaygın faylar, kaplıcalar, linyit yatakları ve denge profiline erişmemiş akarsular genç, hareketli araziyle bağlantılıdır. Taş kömürü ise Birinci Jeolojik Zaman'a ait eski arazilerin varlığına kanıttır.
19. Akarsuların taşıdığı alüvyonları sığ kıyılarda denize biriktirmesi sonucunda delta ovaları meydana gelir. Aşağıdakilerden hangisi bu oluşum türüne örnektir?
- A) Elmalı Ovası
- B) Muş Ovası
- C) Kestel Ovası
- D) Harran Ovası
- E) Bafra Ovası ✓
Bafra Ovası, Kızılırmak'ın taşıdığı alüvyonları Karadeniz kıyısında biriktirmesiyle oluşmuş bir deltadır. Elmalı ve Kestel karstik, Muş tektonik kökenli ovalardır. Harran Ovası ise Güneydoğu Anadolu'da bulunur ve delta özelliği taşımaz.
20. Uzun süre aşındırılarak deniz seviyesine yaklaşan ve daha sonra yükselen hafif dalgalı yüzeylere aşınım platosu denir. Aşağıdakilerden hangisi bu plato türüne örnektir?
- A) Ardahan Platosu
- B) Obruk Platosu
- C) Çatalca-Kocaeli Platosu ✓
- D) Cihanbeyli Platosu
- E) Teke Platosu
Çatalca-Kocaeli, uzun süreli aşınımla oluşmuş ve yükselerek akarsularca yarılmış bir aşınım platosudur. Obruk ve Cihanbeyli tabaka düzlüğü, Ardahan lav örtüsü, Teke ise karstik platodur.
21. Uzun yetişme dönemi ve uygun iklimi sayesinde aynı yıl içinde birden fazla ürün alınmasına en elverişli ova hangisidir?
- A) Ergene Ovası
- B) Taşova
- C) Silifke Ovası ✓
- D) Pasinler Ovası
- E) Erbaa Ovası
Akdeniz kıyısındaki Silifke Ovası'nda kışların ılık olması yetişme süresini uzatır. Gelişmiş sulama olanaklarıyla birlikte bu durum aynı araziden yılda birden çok ürün alınmasını kolaylaştırır.
22. Ergene Havzası ile Muş Ovası'nda görülen vertisollerin oluşumunda; I. farklı iklim özellikleriyle birlikte arazinin ovalık olması, II. sık akarsu ağı nedeniyle alüvyal toprakların yaygınlaşması, III. kışın su alan toprağın şişerek alt katmandaki malzemeyi yukarı taşıması, IV. kurak mevsimde killi zeminde derin yarıkların açılması özelliklerinden hangileri etkili olur?
- A) I ve II
- B) I ve III
- C) II ve III
- D) II ve IV
- E) III ve IV ✓
Killi yapıdaki vertisoller kurak dönemde derin biçimde çatlar. Yağışlı dönemde suya doyan kil şişer ve çatlaklara dolmuş malzemeyi yeniden yüzeye taşır. Dönen ya da taş doğuran toprak denmesinin nedeni budur; III ve IV doğrudur.
23. Arazi eğimi, engebe ve su kaynaklarının dağılışı düşünüldüğünde; I. Artvin II. Mersin III. Rize IV. Kırşehir illerinden hangilerinin kırsalında dağınık yerleşme daha yaygındır?
- A) I ve II
- B) I ve III ✓
- C) II ve III
- D) III ve IV
- E) II ve IV
Artvin ve Rize'de arazinin engebeli, yağışın bol ve su kaynaklarının yaygın olması kırsal konutların birbirinden uzak kurulmasına neden olur. Bu koşullar dağınık yerleşmeyi destekler.
24. İntansif tarımda sulama, gübreleme ve makine kullanımı yaygın; birim alan verimi yüksektir. Aşağıdaki alanların hangisinde bu yöntemin daha yaygın kullanıldığı söylenebilir?
- A) Menteşe Yöresi
- B) Bozok Platosu
- C) Çukurova ✓
- D) Erzurum-Kars Platosu
- E) Taşeli Platosu
İntansif tarım düz arazi, sulama ve gelişmiş teknik altyapı gerektirir. Çukurova bu koşullara sahip olduğu için modern tarım yaygındır. Menteşe ve Taşeli'de engebe, Erzurum-Kars ve Bozok'ta ise iklim ve sulama koşulları yöntemi sınırlar.
25. Türkiye'de arıcılık, bitki ve ağaç türlerinin çeşitliliğine bağlı olarak farklı alanlarda yapılır. Çam balı üretimiyle öne çıkan yöremiz aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Taşeli Platosu
- B) Doğu Karadeniz Bölümü
- C) Menteşe Yöresi ✓
- D) Erzurum-Kars Platosu
- E) Hakkâri Yöresi
Arıcılık, bitki çeşitliliğinin fazla olduğu dağlık ve ormanlık alanlarda gelişir. Çam ormanlarının geniş yer kapladığı Muğla ve çevresindeki Menteşe Yöresi, çam balı üretiminde öne çıkar. Erzurum-Kars, Hakkâri ve Doğu Karadeniz'de de arıcılık gelişmiştir; ancak bu alanlarda dağ çayırlarına bağlı çiçek balı daha yaygındır.