Anlatım Bozuklukları 1
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde anlatım bozukluğu bulunmaktadır?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde anlatım bozukluğu bulunmaktadır?
- A) Kitabı okudum ve çok beğendim.
- B) Bu sabah erkenden kalktım ve kahvaltı yaptım.
- C) Onlar bize geleceklermiş, bu yüzden biz de onlara gideceğiz. ✓
- D) Bu konuda bir şeyler yapmamız gerekiyor, çünkü bu artık çok önemli bir konu haline geldi.
'Onlar bize geleceklermiş, bu yüzden biz de onlara gideceğiz.' cümlesinde mantık hatası vardır. Eğer biri size geliyorsa, sizin onlara gitmeniz anlamsızdır. Bu bir anlatım bozukluğudur.
2. Hangi cümlede gereksiz sözcük kullanımı nedeniyle anlatım bozukluğu vardır?
- A) Bugün hava çok güzel, dışarı çıkalım mı?
- B) Sabah erkenden kalktım ve kahvaltı yaptım.
- C) Bu kitabı yazan yazar oldukça tanınmış bir isim. ✓
- D) Çocuklar bahçede oynarken biz onları izliyorduk.
'Bu kitabı yazan yazar oldukça tanınmış bir isim.' cümlesinde 'yazan' ve 'yazar' ifadeleri gereksizdir. 'Bu kitabı yazan kişi...' veya 'Bu kitabın yazarı...' şeklinde düzeltilmelidir.
3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çelişen ifadeler nedeniyle anlatım bozukluğu vardır?
- A) Bu sınav oldukça zordu ama kolaydı. ✓
- B) Bugün hava çok güzel ve güneşli.
- C) Sabah erkenden kalktım ve kahvaltı yaptım.
- D) Kitapları kitaplığa dizdim, sonra çay içtim.
'Bu sınav oldukça zordu ama kolaydı.' cümlesinde 'zordu' ve 'kolaydı' ifadeleri çelişmektedir, bu nedenle anlatım bozukluğu vardır.
4. Hangi cümlede anlam belirsizliği nedeniyle anlatım bozukluğu vardır?
- A) Kitabı dün okudum.
- B) Genç adama bir şeyler söyledi. ✓
- C) O kadar hızlı konuştu ki kimse bir şey anlamadı.
- D) Odaya Ahmet ve Ayşe girdi.
'Genç adama bir şeyler söyledi.' cümlesinde anlam belirsizliği vardır. Konuşan kişi mi 'genç' (Özne: Genç,), yoksa 'adam' mı 'genç' (Sıfat: Genç adama)? Bu belirsizlik, virgüle giderilmelidir.
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _gereksiz sözcük kullanımından_ kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Sınıftaki arkadaşlarıyla her zaman iyi geçinirdi.
- B) Onunla ilk tanışmamız geçen yaz tatilinde olmuştu. ✓
- C) Yarın akşam ailecek size gelmeyi düşünüyoruz.
- D) Konuyu tüm detaylarıyla masaya yatırdılar.
• Analiz: 'Tanışmak' eylemi zaten kişiler arasında ilk kez gerçekleşen bir durumdur. • Hata: Bu yüzden cümredeki 'ilk' kelimesi gereksizdir. Doğrusu 'Onunla tanışmamız geçen yaz tatilinde olmuştu' şeklinde olmalıdır.
6. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde gereksiz bağlaç kullanımı nedeniyle anlatım bozukluğu vardır?
- A) Ahmet ve Ayşe sinemaya gittiler.
- B) Sabah erken kalktım ve kahvaltı yaptım.
- C) Dün geldim ve fakat seni bulamadım. ✓
- D) Bu kitabı okudum ve çok beğendim.
'Dün geldim ve fakat seni bulamadım.' cümlesinde 've' ile 'fakat' bağlaçları bir arada gereksiz kullanılmıştır. Biri tercih edilmelidir.
7. Hangi cümlede yanlış kelime seçimi yapıldığı için anlatım bozukluğu vardır?
- A) Yol kenarına yeni fidanlar ekildi. ✓
- B) Bu kitabı çok beğendim.
- C) Bu işin altından kalkmak çok zor görünüyor.
- D) Beni aradığınız için çok teşekkür ederim.
'ekildi' kelimesi yanlış anlamda kullanılmıştır. Fidan 'ekilmez', 'dikilir'. Tohum ekilir. Bu nedenle anlatım bozukluğu vardır.
8. Hangi cümlede gereksiz zamir kullanımı nedeniyle anlatım bozukluğu vardır?
- A) Kitabı okudum ve çok beğendim.
- B) Ali, Ayşe'yi aradı ve ona selam söyledi.
- C) Bu iş çok zor, bunu yapamam. ✓
- D) Bugün hava çok güzel, bunu dışarıda kutlayalım.
'Bu iş çok zor, bunu yapamam.' cümlesinde zaten 'bu iş' öznesi varken ayrıca 'bunu' zamirinin kullanılması gereksiz zamir kullanımından doğan anlatım bozukluğuna örnektir ('Bu iş çok zor, yapamam' olmalıdır).
9. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde gereksiz sıfat (veya sözcük) kullanımı nedeniyle anlatım bozukluğu vardır?
- A) Sabah erkenden kalktım ve kahvaltı yaptım.
- B) Yeni çıkan kitapları hemen satın aldım.
- C) Bu güzel kitabı çok beğendim.
- D) Yaşlı, ihtiyar bir adamdı. ✓
'Yaşlı' ve 'ihtiyar' kelimeleri eş anlamlıdır. Birlikte kullanılmaları gereksiz sözcük kullanımına ve anlatım bozukluğuna yol açar.
10. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde çelişen ifadeler nedeniyle anlatım bozukluğu vardır?
- A) Sabah erkenden kalktım ve kahvaltı yaptım.
- B) Bugün hava çok güzel, dışarı çıkalım mı?
- C) Ahmet bu sınavı kazandı ama başarısız oldu. ✓
- D) Kitapçıdan birkaç yeni kitap aldım.
'Ahmet bu sınavı kazandı ama başarısız oldu.' cümlesinde 'kazandı' ve 'başarısız oldu' ifadeleri çelişmektedir. Bu bir anlatım bozukluğudur.
11. Hangi cümlede gereksiz (eş anlamlı) sözcük kullanımı nedeniyle anlatım bozukluğu vardır?
- A) Bu kitabı okudum ve çok beğendim.
- B) Sabah kalktım, kahvaltı yaptım ve işe gittim.
- C) Fakir ve yoksul insanlara yardım etti. ✓
- D) Ali ve Ayşe sinemaya gittiler ve film izlediler.
'Fakir' ve 'yoksul' kelimeleri eş anlamlıdır. Birlikte kullanılmaları gereksiz sözcük kullanımıdır ve anlatım bozukluğuna yol açar.
12. Hangi cümlede mantık hatası nedeniyle anlatım bozukluğu vardır?
- A) Kardeşim çok çalışkan, bu yüzden sınavı kazanamadı. ✓
- B) Kitapçıdan birkaç yeni kitap aldım.
- C) Ahmet ve Ayşe sinemaya gittiler.
- D) Bugün hava çok güzel, dışarı çıkalım mı?
'Kardeşim çok çalışkan, bu yüzden sınavı kazanamadı.' cümlesinde 'çalışkanlık' ile 'sınavı kazanamama' arasında bir mantık hatası vardır. Bu bir anlatım bozukluğudur.
13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sözcüğün yanlış anlamda kullanılmasından' kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Bahçeye yeni fidanlar ekti. ✓
- B) Herkes bu olaya tepki gösterdi.
- C) Bu iki elbise arasında çok fark var.
- D) Bu yıl sınavı kazanma şansı yüksek.
'Ekmek' fiili tohum için kullanılır. 'Fidan' ise dikilir. Doğrusu: 'Bahçeye yeni fidanlar dikti.'
14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'anlamca çelişen sözcüklerin' bir arada kullanılmasından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Eminim bu işi belki o yapmıştır. ✓
- B) Mutlaka size de haber verecektir.
- C) Hızlı hızlı yürüyerek uzaklaştı.
- D) Sanırım toplantı bitmek üzeredir.
'Eminim' sözcüğü kesinlik bildirir. 'Belki' sözcüğü ise olasılık bildirir. Bu iki sözcük anlamca birbiriyle çelişmektedir.
15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sözcüğün yanlış yerde kullanılmasından' kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Yeni eve geldim ki telefon çaldı. ✓
- B) Çocuk, arkadaşını yolda görmüş.
- C) Bütün gün ders çalışmaktan yoruldu.
- D) Hava soğuk olduğu için dışarı çıkmadı.
Bu cümlede 'yeni' sözcüğü 'ev' isminin sıfatı olmuş (yeni bir ev) anlamı çıkmaktadır. Oysa kastedilen 'eve yeni gelmek' (zaman) ise sözcük fiilden önce gelmeliydi. Doğrusu: 'Eve yeni geldim ki telefon çaldı.'
16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'anlam belirsizliğinden' kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Küçük, ağacın arkasına saklandı.
- B) Yarışmada birinci olduğunu öğrendim. ✓
- C) Babasıyla gezmeye gitmiş.
- D) Okul müdürü odasında değildi.
Cümlede 'onun' birinci olduğu mu, yoksa 'senin' birinci olduğun mu belli değildir. Cümlenin başına 'senin' veya 'onun' kişi zamiri getirilerek bu belirsizlik giderilmelidir.
17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Bu konudaki düşüncelerini bize mutlaka anlatmalısın.
- B) Başarılı olmasının nedeni, çok çalışmasındandır. ✓
- C) Kardeşini görünce koşarak ona sarıldı.
- D) Balkondaki çiçekleri düzenli olarak sularım.
'Nedeni' sözcüğü zaten bir sebep bildirmektedir. Yüklemin 'çalışmasındandır' şeklinde bitmesi gereksiz bir ek kullanımına yol açar. Doğrusu: '...nedeni, çok çalışmasıdır.' olmalıydı.
18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çatı uyumsuzluğundan kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Pencereyi açıp odanın havalandırılması sağlandı.
- B) Salona girilerek herkesle selamlaşıldı.
- C) Kitaplar okuyuculara dağıtılıp tanıtıldı.
- D) Sınav bitirilerek salondan ayrıldık. ✓
_Sınav bitirilerek salondan ayrıldık._ cümlesinde yan cümlecik _'bitirilerek'_ (edilgen) çatılı iken, temel cümlenin yüklemi _'ayrıldık'_ (etken) çatılıdır. Bu durum çatı uyumsuzluğuna neden olur.
19. “Ülkemize gelen göçmenlere her türlü tıbbi ve gıda yardımı yaptık.” cümlesindeki anlatım bozukluğunun sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kelimenin yanlış anlamda kullanılması
- B) Anlamca çelişen kelimelerin kullanılması
- C) Anlam belirsizliği
- D) Tamlama yanlışlıkları ✓
'Tıbbi' sıfat, 'gıda' isimdir. İkisi aynı tamlanana (yardımı) bağlanamaz. 'Tıbbi yardım ve gıda yardımı' şeklinde olmalıdır.
20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'tamlayan eksikliğinden' (anlam belirsizliği) kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Geleceğini duyunca çok sevindim. ✓
- B) Babamın ceketi dolapta asılıydı.
- C) Okulun duvarları boyanmış.
- D) Bu işi o da başaramaz.
'Senin geleceğini' mi, yoksa 'onun geleceğini' mi duydu? Cümlenin başına bir tamlayan (kişi zamiri) getirilmemesi anlam belirsizliğine yol açmıştır.
21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyimin yanlış kullanılmasından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu yapılmıştır?
- A) Günlerdir aradığım kitabı vitrinde görünce içim geçti, ama alacak param yoktu. ✓
- B) İçim içime sığmıyor bugün, koşum oynamak istiyordum kırlarda.
- C) Zavallı çocuğun o halini görünce içim parçalandı.
- D) Bu kadar yolu sadece hâl hatır sormak için mi geldin?
'İçim geçti' deyimi 'uykum geldi, daldım' anlamındadır. Çok istemek, imrenmek anlamında 'içim gitti' deyimi kullanılmalıydı.
22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ek yanlışlığından' kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Bu yemeği yapmasını annemden öğrendim. ✓
- B) Evimiz bu sokağın başındadır.
- C) Onunla sık sık görüşüyoruz.
- D) Bu araba diğerinden daha hızlıdır.
Doğru kullanım 'yemeği yapmayı' şeklindedir. 'Yapmasını' sözcüğündeki '-sı' (iyelik eki) gereksiz kullanılmıştır. Doğrusu: 'Bu yemeği yapmayı annemden öğrendim.'
23. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde gereksiz sözcük kullanımından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Siz de onlarla aynı ortak fikirde misiniz? ✓
- B) Bu köyde bir o, bir de ben yaşıyorum.
- C) Londra’yı merak ediyor, gitmek istiyorum.
- D) Bu çocuğun sağlıklı büyümesi için elinizden geleni ardınıza koymayın.
Doğru cevap A seçeneğidir. Sorunun doğru cevabına ve çözüm mantığına bakıldığında, 'Aynı' ve 'ortak' sözcükleri aynı anlama gelmektedir. Biri gereksizdir. Bu kural ve açıklamalar, ALES/KPSS Türkçe sınavındaki benzer soru tiplerini çözebilmek için temel bir rehber niteliğindedir.
24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu yapılmıştır?
- A) Ahmet ne zamandan beri kendi işini kendi yapıyor?
- B) Ne zamandan beri küçükler büyüklerin yanında konuşur oldu?
- C) Ne zamandan beri onu burada soğukta beklediniz? ✓
- D) Size ne zamandan beri sakladığım bir sırrı açıklayacağım.
'Ne zamandan beri' ifadesi süreci ve devamlılığı (bekliyorsunuz) sorar. 'Beklediniz' eylemi bitmiş olduğu için zaman/kavram uyumsuzluğu vardır. 'Ne kadar beklediniz?' demek daha uygundur.
25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğu yapılmıştır?
- A) Düzyazılarında kullandığı dilin yalın, şiirlerindeki dilin ise yalın olmadığı söylenmiş. ✓
- B) Şiirlerinde kelimeleri öyle yerli yerinde kullanır ki onlardan birinin bile yerini değiştiremezsiniz.
- C) Şairlikle yazarlık, duygusal yönden olduğu kadar düşünsel yönden de farklıdır.
- D) Her şiirinde yeni bir konu ve anlatım görürsünüz.
Birinci cümlecikte 'dilin yalın olduğu' ifadesindeki fiilimsi (olduğu) eksiktir. 'Dilin yalın (olduğu), şiirlerindeki dilin ise yalın olmadığı...' şeklinde olmalıdır.