Sözcükte Anlam 2
“Arkadaşım, _kara_ gün dostu biridir.” cümlesindeki altı çizili kelimenin zıt anlamlısı aşağıdakilerden hangisinde vardır?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. “Arkadaşım, _kara_ gün dostu biridir.” cümlesindeki altı çizili kelimenin zıt anlamlısı aşağıdakilerden hangisinde vardır?
- A) Hasan merakla dişleri eksik, suratı sarı adamı seyretmeye koyulur.
- B) Altı aydan beri çözülüp konuşmayan Hasan, çözülür.
- C) İyi kalpli bir çocuktu Hasan. ✓
- D) Belki biraz daha ağırdan almalıyız, ne dersin?
“Kara gün” ifadesindeki 'kara', kötü ve sıkıntılı zamanları temsil eder. Bu bağlamdaki 'kara' (kötü) sözcüğünün zıttı 'iyi'dir. D seçeneğindeki 'İyi' kelimesi bu karşıtlığı sağlamaktadır.
2. Sanatçı yaşama dair, dünyaya dair, olan biten her şeye dair hissettiklerine, düşündüklerine bakıyor. Kendisi görürken kendi aynasından bizlere de gösteriyor. _Çeşitli konunun yazarın içinde geçişine_ tanık oluyoruz. Bu parçada geçen altı çizili sözle aşağıdakilerden hangisi anlatılmak istenmektedir?
- A) Sanatçının, değişik konuları kendi yorumuyla anlattığı ✓
- B) Sanatçının, konuyu içinden geldiği gibi yansıttığı
- C) Yazarın, kendi hayalindeki konuları ele aldığı
- D) Sanatçının, gördüklerini tarafsız bir gözle aktardığı
Konuların yazarın içinden geçmesi, o konuların yazarın süzgecinden, bakış açısından ve kişisel dünyasından süzülerek okura ulaştırıldığını simgeler. Yani yazar dış dünyayı kendi öznel yorumuyla sunmaktadır.
3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili kelime yan anlamıyla kullanılmıştır?
- A) Masanın _ayakları_ çabuk eskimiş. ✓
- B) Artık gözlük olmadan _gözüm_ uzağı görmüyor.
- C) Sabahleyin bir _baş_ ağrısıyla uyandım.
- D) _Karın_ ağrısı olanlar bu durumda ne yapmalı?
Yan anlam, bir sözcüğün temel anlamından kopmadan, şekil veya işlev benzerliği nedeniyle kazandığı yeni anlamdır. 'Ayak' sözcüğü insanın organıyken, masanın yere basan destek kısımlarına da benzetme yoluyla 'ayak' denmesi yan anlamdır. Diğerleri organ adları olarak gerçek anlamdadır.
4. Aşağıdaki altı çizili söz öbeklerinden hangisi “girişilen işin tehlikeli olduğunu, sıyrılmanın zor olduğunu” anlatmak için kullanılmıştır?
- A) Karşısındaki sinirli kalabalığı görünce baktı ki pabuç pahalı, konuşmaktan vazgeçti. ✓
- B) Anlatılan olayın aslı astarı olmadığını anlayınca oraya gitmekten vazgeçtim.
- C) Böyle giderse bu işin astarı yüzünden pahalı olacak.
- D) Adam kendi başının derdine düşmüş, bize aldırdığı bile yok.
A seçeneğinde geçen “Pabuç pahalı” deyimi, durumun tehlikeli olduğunu fark edip geri çekilmeyi anlatır.
5. I. Bir nesil gider, bir başkası gelir, zemin ise _daima_ durur. II. Rüzgar güneye doğru gider ve kuzeye doğru döner _çoğu zaman._ III. Nehirler _hep_ doğdukları yere dönerler sonunda. IV. Bütün nehirler denize akar ve deniz _hiç_ dolmaz. Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangilerindeki altı çizili sözcükler anlamca birbirine en yakındır?
- A) I. ve II.
- B) II. ve III.
- C) I. ve III. ✓
- D) III. ve IV.
C seçeneğinde (I ve III) 'daima' ve 'hep' sözcükleri 'sürekli olarak' anlamında eş anlamlıdır.
6. Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerden hangisinin eşseslisi (sesteş) vardır?
- A) Okuldaki turnuvada bizim _sınıf _başarılı oldu.
- B) Bu _çay _yazın kuruyor, baharda tekrar canlanıyordu. ✓
- C) Adam, eve gelen konuklara_ sıcak_ davrandı.
- D) Yapıtlar hep belli _yönlerden_ değerlendiriliyor.
“Çay” sözcüğü hem 'içilen bitki/içecek' hem de 'dere, küçük akarsu' anlamlarına gelen eş sesli (sesteş) bir kelimedir.
7. Aşağıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerden hangisi gerçek anlamlıdır?
- A) Söze iyi başlayın, iyi bitirin, arasını neyle _doldurursanız_ doldurun.
- B) _Verilmesi_ en kolay şey nasihattir.
- C) _Yaldızlı_ sözlerle erdem bağdaşmaz.
- D) Bıldırcın kuşunun _tadına_ baktın mı hiç? ✓
Gerçek anlam, bir sözcüğün zihinde uyandırdığı ilk ve temel anlamdır. E seçeneğindeki 'tat' sözcüğü, bir besinin dil ile algılanan aroması anlamında (temel anlam) kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde ise sözcükler mecaz anlam kazanmıştır: Sertlik (kırıcılık), doldurmak (vakit geçirmek), verilmek (iletilmek), yaldızlı (süslü/aldatıcı).
8. O, çağdaş şiirimizin en çok sevilen, okunan, şiirleri _gelip geçici modalar karşısında dayanıklılığını koruyan _ustalarından biridir. Bu cümledeki altı çizili sözle şiirlerin hangi yönü vurgulanmıştır?
- A) Özgünlüğü
- B) Doğallığı
- C) Kalıcılığı ✓
- D) Evrenselliği
Modalar geçicidir; bu geçici akımlara karşı 'dayanıklılığını korumak', zamanın etkisine direnebilmek ve her devirde okunmaya devam etmek demektir. Bu da bir eserin 'kalıcılık' özelliğini vurgular.
9. Konuşma diline yatkın, _halkın deyimlerine tanışık olan şair,_ Türkçenin lezzetini bulmuştur. Bu cümledeki altı çizili sözün yerine aşağıdakilerden hangisi getirilebilir?
- A) halkın kullandığı deyimleri bilen ve kullanan ✓
- B) halk deyimlerine yüz çeviren
- C) halkın konuştuğu dile değer veren
- D) halk deyimlerini derleyen
“Halkın deyimlerine tanışık olmak” ifadesi, bu deyimleri tanıyan, onlara aşina olan ve dolayısıyla onları eserlerinde etkili bir şekilde kullanabilen anlamını karşılar.
10. Bu konu ile ilgili hiçbir şey yazmamasının _yanında_ bir kitap bile okumamıştır. Altı çizili bölümün cümleye kattığı anlam aşağıdakilerden hangisinde vardır?
- A) Gündüzleri okula devam ediyor, aynı zamanda geceleri bir yayınevinde çalışıyordu. ✓
- B) Şiirde akla da duyguya da yer vardır, fakat bir başına ikisi de işe yaramaz.
- C) İnsan çağlar arasında ilerledikçe duygu, gelişen akıl ile kaynaşmıştır.
- D) Şiir dünyası, düşünce dünyası ile bağdaşmaz.
Öncül cümlede 'yanında' ifadesi 'üstelik, ayrıca, aynı zamanda' anlamı katmaktadır (yazmamış, üstüne bir de okumamış). A seçeneğindeki 'aynı zamanda' bağlacı da tam olarak bir eylemin beraberinde gerçekleşen bir diğer durumu/ekleme anlamını karşılamaktadır.
11. Sanatçının amacının ne olduğuyla ilgili _kör döğüşüne _dönen tartışmaları bırakalım artık. Bu cümledeki altı çizili söz aşağıdakilerden hangisini belirtmek için söylenmiştir?
- A) Tartışmaların oldukça niteliksiz olduğu
- B) Tartışmanın sonuç alınamaz, birbirinden habersiz bir duruma geldiğini ✓
- C) Tartışmayla doğru bir sonuca varmanın mümkün olmadığını
- D) Bilgisiz insanların tartışmalarının sanat açısından pek faydalı olmayacağını
“Kör dövüşü” deyimi, kimseyle anlaşılmadan, herkesin kendi bildiğini okuduğu, plansız, programsız ve sonuç getirmeyen karmaşık tartışmaları/işleri ifade etmek için kullanılır.
12. Türkçede bazı sözcükler, aralarında anlam ilişkisi bulunacak şekilde hem isim hem de fiil kökü olarak kullanılabilir. Buna dil bilgisinde “ortak kök” (kökteşlik) adı verilir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu duruma örnek gösterilebilecek bir kelime kullanılmıştır?
- A) Onu önceden tanımadığımı söyleyince hafifçe güldü.
- B) Çiçeklerini hiç ihmal etmez, günü gününe sulardı.
- C) İki tarafı ağaçlıklı asfalt bir yoldu.
- D) Duvarı kağıtla kaplamadan, dökülen yerleri sıvadı. ✓
Ortak kök (kökteş) kelimelerde, ismin ifade ettiği nesne ile fiilin ifade ettiği eylem arasında doğrudan bir anlam ilişkisi vardır. Örneğin 'sıva' kelimesi hem inşaat malzemesinin adı (isim) hem de bu malzemeyi yüzeye sürme eylemidir (sıvamak). Çeldirici olarak verilen 'gül' (çiçek ve gülmek) veya 'yol' (geçilen yer ve yolmak) sözcüklerinde ise isim ve fiil anlamları arasında hiçbir ilgi yoktur, bu tür kelimeler sesteş (eş sesli) kabul edilir.
13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamda kullanılan bir sözcük vardır?
- A) Kalemim masanın üzerinde duruyor.
- B) Güneş tüm şehri aydınlatıyordu.
- C) Kitap okumayı çok seviyorum.
- D) Bu olay başına iş açabilir. ✓
Doğru cevap D seçeneğidir. • İş açmak: Bu deyimdeki 'açmak' fiili gerçek anlamının dışında, 'yol açmak, sebep olmak' anlamında kullanılarak mecazlaşmıştır. 'Başına iş açmak' sıkıntıya neden olmak demektir. Diğer seçenekler incelendiğinde: - 'Kalemim masanın üzerinde duruyor.' - 'Güneş tüm şehri aydınlatıyordu.' - 'Kitap okumayı çok seviyorum.' cümlelerindeki tüm sözcükler akla gelen ilk ve gerçek anlamlarıyla (sözlük anlamıyla) kullanılmıştır, mecaz anlam barındırmazlar.
14. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde aynı sözcük hem gerçek hem de mecaz anlamda kullanılmıştır?
- A) Adamın kalbi hem taş gibi hem de doktor kontrolünde sağlam çıktı. ✓
- B) Bugün hava çok sıcak.
- C) Bu kitap benim için çok değerli bir armağan.
- D) Hastanın durumu ağır, bir an önce müdahale edilmeli.
Doğru cevap A seçeneğidir. • Kalbi taş gibi: Burada 'kalp' duygusal katılık (merhametsizlik) anlamında mecaz olarak kullanılmıştır. • Doktor kontrolünde: Burada 'kalp' organ anlamında (gerçek) kullanılmıştır.
15. Hangisinde mecaz anlamda kullanılan bir sözcük yoktur?
- A) Dağın zirvesine doğru tırmanıyorlardı. ✓
- B) Bu işin altından kalkamazsın.
- C) Kapılar yüzüne kapanmıştı.
- D) Sözleriyle onu kırdı.
Sözcükte Anlam - Mecaz Anlam Analizi: • 'Dağın zirvesine doğru tırmanıyorlardı.' → 'zirve' ve 'tırmanmak' GERÇEK (temel) anlamıyla kullanılmış; mecaz yok ✓ Diğer seçeneklerdeki mecazlar: • 'Bu işin altından kalkamazsın.' → 'altından kalkamak' = mecaz (başaramak anlamında) • 'Kapılar yüzüne kapanmıştı.' → 'yüzüne kapanmak' = mecaz (fırsat verilmemek) • 'Sözleriyle onu kırdı.' → 'kırmak' = mecaz (incitmek, üzmek anlamında) 💡 Doğru Cevap: 'Dağın zirvesine doğru tırmanıyorlardı.' seçeneğidir.
16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kelime gerçek anlamında kullanılmıştır?
- A) Kalemi yere düşürdü. ✓
- B) Bu iş onun için çocuk oyuncağı.
- C) Ona kırgın olduğunu hissettim.
- D) Bu açıklama çok ağır oldu.
Doğru cevap A seçeneğidir. • Düşürdü: Cümlede 'yerçekimi etkisiyle aşağı inmek' olan ilk ve asıl anlamında kullanılmıştır. • Diğerleri: 'Çocuk oyuncağı' (kolay), 'kırgın' (üzgün), 'ağır' (kırıcı/zor) mecaz anlamdadır.
17. Hangisinde yan anlamda bir kelime kullanılmıştır?
- A) Derenin suyu oldukça berrak.
- B) Bu kalem çok pahalı.
- C) Çekmecenin gözü kilitli kalmış. ✓
- D) Köyün en yaşlısı oydu.
Doğru cevap C seçeneğidir. • Yan Anlam: Sözcüğün temel anlamından tamamen kopmadan, şekil veya işlev benzerliğiyle kazandığı yeni anlamdır. • Çekmecenin gözü: 'Göz' normalde organdır; burada benzerlik ilgisiyle çekmece bölmesi için kullanılmıştır.
18. Aşağıdaki ifadelerden hangisi mecaz anlam içerir?
- A) Bu kadar ince bir hesap beklemiyordum. ✓
- B) Bu yol çok uzun.
- C) Beni dinlemek istemediğini anladım.
- D) Onun düşüncelerini anlamak zor.
Doğru cevap A seçeneğidir. • İnce hesap: 'İnce' sözcüğü burada fiziksel incelik değil, 'ayrıntılı, detaylı, kurnazca' anlamında mecaz olarak kullanılmıştır.
19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamda kullanılmış bir kelime vardır?
- A) Bu sokak çok karanlık.
- B) Evin çatısında kuş yuvası var.
- C) Bugün işler yolunda gitmiyor. ✓
- D) Bu çayın şekeri az olmuş.
C seçeneğindeki 'yolunda' kelimesi fiziksel bir ulaşım şeridi (gerçek anlam) olarak değil, kelimenin temel anlamından tamamen uzaklaşarak 'düzen, işleyiş, gidişat' anlamında (mecaz anlam) kullanılmıştır. Diğer seçeneklerdeki tüm sözcükler akla gelen ilk (gerçek) anlamlarıyla kullanılmıştır.
20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kırmak' sözcüğü mecaz anlamda kullanılmıştır?
- A) Ağacın dalını fark etmeden kırmış.
- B) Arkadaşının kalbini kırdığını fark etti. ✓
- C) Pazardan aldığı yumurtaları kırmış.
- D) Testi çözmek için kalemin ucunu kırdı.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Kalbini kırmak: Somut bir nesneyi parçalamak değil, 'üzmek, incitmek' anlamında mecazi bir kullanımdır.
21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'burun' sözcüğü yan anlamda kullanılmıştır?
- A) Nezle olduğu için burnu tıkalıydı.
- B) Ayakkabısının burnu iyice eskimişti. ✓
- C) Koku almak için burnunu kullandı.
- D) Estetik operasyonla burnunu düzelttirdi.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Ayakkabının burnu: Organ adı olan burun ile şekil benzerliği kurularak cansız bir varlığın bir bölümüne ad olmuştur (yan anlam).
22. Aşağıdakilerin hangisinde kullanılan mecaz, ayraç içindeki kavramla örtüşmez?
- A) Bu sıcakta, sahili bir baştan bir başa yürüdük. (Abartma) ✓
- B) Temmuz ayında üşütür bakışların. (Tezat)
- C) Sen geldin diye açar dallarda çiçek. (Güzel nedene bağlama)
- D) Bahçede fesler, sarıklar, şapkalar toplanmıştı. (Ad aktarması)
Sahili boydan boya yürümek fiziksel olarak mümkün bir durumdur ve bir durumun olduğundan çok daha büyük veya küçük gösterilmesi olan abartma (mübalağa) sanatı ile örtüşmez.
23. 'Geniş' sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde _mecaz anlamda_ ve 'olayları hoş karşılayan, gamsız, vurdumduymaz' anlamında kullanılmıştır?
- A) Evimiz oldukça geniş odalara sahipti
- B) Bu konu hakkında geniş bir araştırma yaptı
- C) Çok geniş bir insan, hiçbir şeyi dert etmez ✓
- D) Sporcu olduğu için geniş omuzları vardı
• Analiz: Soruda 'mecaz' anlam istenmektedir. • A Seçeneği (Gerçek): Odanın genişliği fiziksel bir boyuttur, mecaz değildir (Ferah olması gerçek anlamı değiştirmez). • C Seçeneği (Mecaz): İnsan fiziksel olarak enine genişlemez; burada kastedilen karakterin rahatlığı ve vurdumduymazlığıdır. Bu yüzden mecazdır.
24. 'Vakit' ve 'zaman' sözcükleri arasındaki anlam ilişkisi nedir?
- A) Zıt Anlam
- B) Eş Anlam ✓
- C) Eş Sesli
- D) Yan Anlam
Doğru cevap B seçeneğidir. • Vakit - Zaman: Aynı kavramı karşılayan, birbirinin yerine kullanılabilen eş anlamlı (anlamdaş) sözcüklerdir.
25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'soğuk' sözcüğü mecaz anlamda *kullanılmamıştır*?
- A) Bana karşı çok soğuk davranıyordu.
- B) İçeriye soğuk bir hava girdi. ✓
- C) Soğuk espriler yaparak herkesi sıktı.
- D) Aramızdaki soğuk savaşı bitirmeliyiz.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Soğuk hava: Isısı düşük olan hava anlamında gerçektir. Diğerleri mecazdır.