Sözcükte Anlam 4
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim kullanıldığı cümlenin anlamına uygun değildir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim kullanıldığı cümlenin anlamına uygun değildir?
- A) Gerçekten çok mücadele etti ve sonunda ayağı suya erdi. ✓
- B) Ayağı düze bastı artık sıkıntı yaşamaz.
- C) İşleri güçleri dedikodu, ötekinin berikinin ayağını kaydırmaktan başka konuşacak lakırtıları yok.
- D) Ne olduysa ayağını kesti buralardan, kaç gündür görünmüyor.
• 'Ayağı suya ermek' deyimi, bir gerçeği veya bir yanlışın farkına geç de olsa varmak, aklı başına gelmek demektir. Cümledeki 'mücadele edip başarmak' bağlamıyla uyum göstermez. Diğer seçeneklerdeki 'ayağı düze basmak' (sıkıntıdan kurtulmak), 'ayağını kaydırmak' (işinden etmek/kötülük yapmak) ve 'ayağını kesmek' (gidip gelmeyi bırakmak) deyimleri cümlelerin anlamına uygundur.
2. 'Dolu' sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'içi boş olmayan' (fiziksel doluluk) anlamında kullanılmamıştır?
- A) Bardak su ile doluydu.
- B) Havaalanı yolcularla doluydu.
- C) Bugün çok dolu bir gün geçirdim. ✓
- D) Kutu tamamen eşyayla doluydu.
A, B ve D seçeneklerinde 'dolu' sözcüğü bir kabın veya mekanın hacminin kaplanması (gerçek/fiziksel doluluk) anlamında kullanılmıştır. C seçeneğindeki 'dolu bir gün' ifadesi ise sözcüğün hacimsel bir doluluğu değil, zamanın 'yoğun ve meşgul' geçtiğini ifade ettiği bir mecaz anlam kullanımıdır. Soru kökü bizden fiziksel doluluk anlamında 'kullanılmayan' seçeneği istediği için doğru cevap C'dir.
3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nicel (ölçülebilen) anlamlı bir sözcük kullanılmıştır?
- A) Bugün iş yerinde çok ağır bir gün geçirdim.
- B) Pazardan aldığım karpuz çok ağır çıktı. ✓
- C) Bana söylediği sözler çok ağırdı.
- D) Ağır bir sorumluluk üstlenmişti.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Ağır karpuz: Ağırlık tartı ile ölçülebilir (Nicel). Diğer seçeneklerdeki 'ağır' sözcüğü 'zor, kırıcı' gibi nitel anlamlardadır.
4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yüksek' sözcüğü nitel (ölçülemeyen) bir anlamda kullanılmıştır?
- A) Bu bina şehrin en yüksek yapısıydı.
- B) Dağın yüksek tepelerine kar yağmıştı.
- C) Onun ne kadar yüksek bir karakteri olduğunu herkes bilir. ✓
- D) Yüksek sesle konuşmak kütüphanede yasaktır.
Doğru cevap C seçeneğidir. • Yüksek karakter: Burada yükseklik metre veya aletle ölçülemez; manevi bir üstünlüğü ifade eder (Nitel).
5. 'Ağız' sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamıyla kullanılmıştır?
- A) Çocuğun ağzında yara çıkmış.
- B) Mağaranın ağzı taşlarla kapatılmıştı.
- C) İstanbul ağzıyla konuşması dikkat çekti. ✓
- D) Şişenin ağzını açamıyorum.
C seçeneğindeki 'ağız', dil biliminde 'bir dilin belli bir yöreye özgü konuşma biçimi' (diyalekt) anlamında kullanıldığı için terimdir.
6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yansıma bir sözcük *kullanılmamıştır*?
- A) Kuzular çayırdan meleyerek geçti.
- B) Derenin şırıltısı ruhumuzu dinlendiriyordu.
- C) Gök gürültüsünden herkes korktu.
- D) Kuşlar neşeyle ötüşüyordu. ✓
'Ötmek' sözcüğü yansıma değildir. Yansıma sözcükler doğadaki seslerin taklididir (me, şır, gür). Kuş sesi 'cik' veya 'vak' gibi taklit edilse yansıma olurdu, ancak 'ötmek' eylemi sesi tanımlar, taklit etmez.
7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde somutlamaya (soyut bir kavramı somut bir sözcükle anlatma) başvurulmuştur?
- A) Rüzgar ağaçları sallıyordu.
- B) Umut, fakirin ekmeğidir. ✓
- C) Kitap okumayı çok severim.
- D) Hava bugün çok bulutlu.
'Umut' soyut bir kavramdır. Bu cümlede somut bir varlık olan 'ekmek' ile özdeşleştirilerek anlatılmış, yani somutlama yapılmıştır.
8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'burun' sözcüğü, 'kibir, büyüklenme' anlamında bir deyim içinde kullanılmıştır?
- A) Burnu çok iyi koku alır.
- B) Her şeye burnunu sokma.
- C) Son günlerde burnu çok büyüdü, kimseyi beğenmiyor. ✓
- D) Burnunun dikine gidersen hata yaparsın.
Doğru cevap C seçeneğidir. Metnin anlam bütünlüğü ve iletisi göz önüne alındığında, 'Burnu büyümek' deyimi, kibirlenmek ve büyüklenmek anlamında kullanılır. Bu doğrultuda paragrafta veya cümlede vurgulanan temel düşünceyi doğrudan yansıtan seçenek doğru cevaptır.
9. Hangisi deyim anlamında bir sözcük içerir?
- A) Bahçede çalışırken çok yorulmuş.
- B) Bir taşla iki kuş vurmak istiyor. ✓
- C) Bu evi çok sevmişler.
- D) Bu konuda onun fikrini almak istiyorum.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Bir taşla iki kuş vurmak: Bu ifade kalıplaşmış bir deyimdir. Tek bir eylemle birden fazla amaca ulaşmayı ifade eder, gerçek anlamda kuş avlamak değildir.
10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde somut anlamda bir sözcük kullanılmıştır?
- A) Bilgilerini paylaşmak istemiyor.
- B) Evin önündeki taşları kaldırdılar. ✓
- C) Bu olay beni çok üzdü.
- D) Hayat, zorluklarla dolu bir yolculuktur.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Somut Anlam: Beş duyu organımızdan en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkları karşılayan sözcüklerdir. • Taş: Görülebilen ve dokunulabilen bir varlık olduğu için somut anlamlıdır.
11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zıt anlamlı iki sözcük bir arada kullanılmıştır?
- A) Yol boyunca sessizce yürüdü.
- B) Bu kitap çok ilginç ve yararlı.
- C) Onunla uzun uzun konuştuk.
- D) İyi günler, kötü günler gördük. ✓
Doğru cevap D seçeneğidir. • İyi - Kötü: Bu iki sözcük birbirinin karşıtı olan anlamları ifade ettiği için zıt (karşıt) anlamlıdır ve aynı cümlede kullanılmıştır.
12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soyut anlamda bir sözcük vardır?
- A) Kalem kutusunu masanın üzerine bıraktı.
- B) Onun sevgisi beni çok etkiledi. ✓
- C) Kapıyı yavaşça kapatabilirsin.
- D) Bu dağın etekleri yemyeşil.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Soyut Anlam: Beş duyu organımızla algılayamadığımız, ancak akıl ve hislerimizle varlığını bildiğimiz kavramlardır. • Sevgi: Görülemez, dokunulamaz, sadece hissedilebilir olduğu için soyut anlamlıdır.
13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde abartma anlamı içeren bir ifade vardır?
- A) Bugün çok fazla iş yaptım.
- B) Bu çocuğun sesi gök gürültüsü gibi çıkıyor. ✓
- C) Gözünden bir damla yaş aktı.
- D) Bu sıcağa daha fazla dayanamam.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Gök gürültüsü gibi: Çocuğun sesinin yüksekliğini anlatmak için 'gök gürültüsü' benzetmesi yapılarak bir durum olduğundan çok daha fazla gösterilmiş (abartma/mübalağa) yapılmıştır.
14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim anlamında bir ifade bulunmamaktadır?
- A) Bu işin altından kalkabileceğini sanmıyorum.
- B) Bu sorunu kökten çözmek lazım.
- C) Onunla aramızdaki buzları erittik.
- D) Kitabı bitirince bana getir. ✓
Doğru cevap D seçeneğidir. • Bu cümlede tüm sözcükler gerçek anlamındadır ve herhangi bir kalıplaşmış söz grubu (deyim) yoktur. • Diğerleri: 'Altından kalkmak', 'kökten çözmek', 'buzları eritmek' deyimdir.
15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çok anlamlı bir kelime kullanılmıştır?
- A) Bu kelimenin anlamı nedir?
- B) Hemen masayı temizle.
- C) Bugün hava çok güzel.
- D) Bu işte onun parmağı var. ✓
Doğru cevap D seçeneğidir. • Parmak: Sözcük burada 'organ' anlamında değil, 'ilgisi, etkisi, müdahalesi' anlamında kullanılarak çok anlamlılık özelliği göstermiştir.
16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eş sesli (sesteş) bir sözcük kullanılmıştır?
- A) Bu kadar kör bir inat görülmemiştir.
- B) Eski bir evde tek başına oturuyor.
- C) Derenin kenarında sıcak bir çay içtik. ✓
- D) Kör bir bıçakla iş yapmaya çalışıyor.
Sesteşlik (Eş Seslilik) Analizi: • Cümlede geçen 'çay' sözcüğü sesteş (eş sesli) bir kelimedir: 1. Anlamı: İçecek olan çay (örnekte kullanılan). 2. Anlamı: Küçük akarsu, dere anlamındaki çay. 💡 Yazılışları aynı, anlamları tamamen farklı olan 'çay' kelimesi sesteştir. Doğru cevap Derenin kenarında sıcak bir çay içtik seçeneğidir.
17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yansıma kökenli bir sözcük kullanılmıştır?
- A) Gökyüzü bu gece pırıl pırıl parlıyor.
- B) Eski kapı büyük bir gürültüyle kapandı. ✓
- C) Kuşlar neşe içinde ötüşüyordu.
- D) Yıldızlar ışıl ışıl göz kamaştırıyor.
Yansıma Sözcük Analizi: • Doğadaki seslerin taklit edilmesiyle oluşan sözcüklere yansıma sözcük denir. • 'Gürültü' kelimesi doğadaki 'gür' sesinden türemiş yansıma kökenli bir sözcüktür. ⚠️ Önemli Kural (ÖSYM Klasiği): • 'Ötmek/ötüşmek' eylemi doğadaki sesin birebir taklidi olmadığı için yansıma KABUL EDİLMEZ (kuşlar 'öt' diye ses çıkarmaz). • 'Pırıl pırıl' ve 'ışıl ışıl' ise görme duyusuna hitap ettiği için (ses olmadığı için) yansıma değildir. 💡 Doğru Cevap: Eski kapı büyük bir gürültüyle kapandı seçeneğidir.
18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde örnekleme yapılmıştır?
- A) Bu işin nasıl yapılacağını biliyor musun?
- B) Bazı meyveler; elma, armut gibi, faydalıdır. ✓
- C) Bugün hava çok sıcak.
- D) Bu konuyu detaylıca ele almalıyız.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Örnekleme: Düşünceyi somutlaştırmak için konuyla ilgili örnekler verilmesidir. 'Meyveler' genel kavramına 'elma, armut' örnekleri verilmiştir.
19. 'Uçmak' sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'çok sevinmek' anlamında kullanılmıştır?
- A) Kuşlar gökyüzünde özgürce uçuyordu.
- B) Haberi alınca mutluluktan uçuyordu. ✓
- C) Uçurtmanın ipi koptu, hızla uçtu.
- D) Uçak birazdan havalanıp uçacak.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Mutluluktan uçmak: Aşırı sevinç duyma durumunu anlatan mecazi bir ifadedir.
20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamlı bir sözcük kullanılmıştır?
- A) Yemeğin tuzu biraz fazla olmuş.
- B) Müzik dersinde 'nota'ları öğrendik. ✓
- C) Hava bugün çok güzel ve güneşli.
- D) Masayı taşımak için yardım istedi.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Nota: Müzik alanına özgü bir kavram olduğu için terim anlamlıdır.
21. 'Savaş' sözcüğünün zıt anlamlısı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kavga
- B) Mücadele
- C) Barış ✓
- D) Ateşkes
Doğru cevap C seçeneğidir. • Savaş (çatışma) kelimesinin tam karşıtı Barış (uzlaşı, sükunet) kelimesidir.
22. 'Cevap' sözcüğünün eş anlamlısı (anlamdaşı) aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Soru
- B) Yanıt ✓
- C) Mesaj
- D) İleti
Doğru cevap B seçeneğidir. • Cevap ve Yanıt sözcükleri aynı anlama gelir ve birbirinin yerine kullanılabilir.
23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylama vardır?
- A) Kömür kara elmastır. ✓
- B) Araba çok hızlıydı.
- C) Yarın yağmur yağacak.
- D) Kitap en iyi dosttur.
Doğru cevap A seçeneğidir. Sorunun doğru cevabına ve çözüm mantığına bakıldığında, Kömür yerine 'kara elmas' denilmesi dolaylamadır. Bu kural ve açıklamalar, ALES/KPSS Türkçe sınavındaki benzer soru tiplerini çözebilmek için temel bir rehber niteliğindedir.
24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “beslemek” kelimesi “yetiştirmek” anlamında kullanılmıştır?
- A) Evde, bahçede, işte kısaca yaşadığı her yerde çiçek besliyor. ✓
- B) Çoban, topladığı odunlarla ateşi besliyordu.
- C) Ona karşı güzel duygular besliyormuş.
- D) Birçok insan, onun fikirlerinden besleniyor.
A seçeneğinde 'çiçek beslemek', çiçek büyütmek, onlara bakmak ve onları yetiştirmek anlamında kullanılmıştır. Diğer şıklarda ise; faydalanmak (fikirlerden), canlı tutmak (ateşi) veya kalbinde taşımak (duygu) anlamları vardır.
25. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde “sığ” kelimesi nicel anlamda kullanılmamıştır?
- A) Sığ fikirlere sahip olabileceğini düşünmemiştim. ✓
- B) Havuzun sığ olduğunu anlaman için dibine başını çarpman mı lazım?
- C) Böyle sığ bir denizde yüzmek benim fikrim miydi?
- D) Bodrum’daki liman sanıldığı kadar sığ değil.
Nicel anlam sayılabilen ve ölçülebilen özelliklerdir. 'Sığ fikir' ifadesindeki sığlık metre ile ölçülemez; fikrin derinliği, vizyonu veya niteliği ile ilgili olduğu için niteldir (nicel değildir).