Genel Tekrar Testi - 19
Türkiye nüfusunun değişen yapısı ve yaşlanma eğilimi göz önüne alındığında aşağıdaki sonuçlardan hangisinin ortaya çıkması beklenmez?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Türkiye nüfusunun değişen yapısı ve yaşlanma eğilimi göz önüne alındığında aşağıdaki sonuçlardan hangisinin ortaya çıkması beklenmez?
- A) Yaşlı nüfus oranının düşmesi ✓
- B) Çocuk nüfus oranının azalması
- C) Çocuk nüfus oranının yaşlı nüfus oranından yüksek kalması
- D) Çalışma çağındaki nüfus miktarının bir süre artması
- E) Ortalama yaşam süresinin artması
Doğurganlık hızının gerilemesi çocukların nüfustaki payını azaltırken ortalama yaşam süresinin uzaması yaşlı nüfus oranını yükseltir. Bu yüzden yaşlı nüfus payının azalması, yaşlanma eğilimiyle bağdaşmaz.
2. Yayla, kom ve oba gibi geçici köy altı yerleşmeleri belirli ortak özelliklere sahiptir. Aşağıdakilerden hangisi bu yerleşmelerin ortak özelliklerinden biri değildir?
- A) Yılın sadece belirli dönemlerinde kullanılması
- B) Tarımsal üretimin pazar amaçlı ve yoğun yapılması ✓
- C) Genellikle yüksek ve engebeli alanlarda kurulması
- D) İdari açıdan bir köy muhtarlığına bağlı olmaları
- E) Temel ekonomik faaliyetin hayvancılık olması
Geçici köy altı yerleşmeleri yılın belirli dönemlerinde, çoğunlukla hayvancılık amacıyla kullanılır ve idari olarak bir köye bağlıdır. Yüksek ve engebeli alanlarda yaygın olabilirler. Yoğun ve pazara dönük tarım ise bu yerleşmelerin ortak özelliği değildir.
3. Neolitik Dönem'de köy yaşamından kent düzenine geçişin önemli örneklerinden sayılan ve 2012'de UNESCO listesine giren yerleşme hangisidir?
- A) Göbeklitepe
- B) Kültepe
- C) Çatalhöyük ✓
- D) Alacahöyük
- E) Truva
Konya'da bulunan Çatalhöyük, Neolitik yerleşim biçimi ve erken kentleşmeye ait izleriyle tanınır. Arkeolojik alan 2012 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi'ne kabul edilmiştir.
4. Çalışan nüfus içinde sanayi sektörünün payı aşağıdaki illerden hangisinde daha yüksektir?
- A) Kocaeli ✓
- B) Diyarbakır
- C) Konya
- D) Samsun
- E) Kars
Kocaeli; otomotiv, kimya, metal ve petrokimya gibi birçok sanayi kolunun yoğunlaştığı önemli bir üretim merkezidir. Bu nedenle sanayide çalışanların oranı diğer seçeneklerden daha yüksektir.
5. Türkiye'nin kuzeybatısındaki nüfus yoğunluğunun iç ve doğu kesimlere göre yüksek olmasında hangi unsurun etkisi daha sınırlıdır?
- A) İklim koşullarının elverişli olması
- B) Bitki çeşitliliğinin fazla olması ✓
- C) Ulaşım olanaklarının gelişmiş olması
- D) Sanayi faaliyetlerinin gelişmiş olması
- E) Tarım gelirlerinin yüksek olması
Kuzeybatı kesimlerinde gelişmiş sanayi, ulaşım ve tarımla elverişli iklim koşulları nüfusu çeker. Bitki çeşitliliğinin fazla olması ise nüfus yoğunluğunu doğrudan belirleyen önemli bir faktör değildir.
6. Kırsaldan kentlere yönelen yoğun göç, göç alan merkezlerde demografik, ekonomik ve mekânsal sorunlar oluşturur. Aşağıdakilerden hangisi bu göçün mekânsal sonuçlarından biridir?
- A) Tüketici nüfus miktarının hızla artış göstermesi
- B) Kültürel çatışma ve uyum sorunlarının yaşanması
- C) Orman ve tarım arazilerinin yerleşmeye açılması ✓
- D) İşsizlik oranlarının belirgin şekilde yükselmesi
- E) Eğitim ve sağlık hizmetlerinin yetersiz kalması
Hızlı nüfus artışı kentlerin plansız biçimde çevreye yayılmasına neden olur. Böylece tarım alanları ve ormanlar yerleşmeye açılarak arazi kullanımı değişir; bu mekânsal bir sorundur. İşsizlik ekonomik, eğitim-sağlık hizmetlerinin aksaması ve kültürel çatışmalar ise toplumsal sonuçlardır.
7. Bitkisel ve hayvansal atıklar ile şehir çöplerinin organik bölümü, biyokütle enerjisi üretiminde kullanılabilir. Biyogaz da biyokütleden enerji elde etme yollarından biridir. Türkiye'nin nüfus ve tarımsal faaliyetleri düşünüldüğünde; I. İstanbul II. Konya III. Tunceli illerinin hangilerinde biyokütle enerjisi üretme potansiyeli daha yüksektir?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II ✓
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Biyokütle enerjisi; bitkisel, hayvansal ve organik kentsel atıklardan farklı yöntemlerle elde edilebilir. Biyogaz bu yöntemlerle üretilebilen yakıtlardan biridir. İstanbul (I), yüksek nüfusu nedeniyle büyük miktarda organik evsel atık oluşturur. Konya (II) ise yoğun tarım ve hayvancılık faaliyetleri sayesinde önemli bir organik atık kaynağına sahiptir. Nüfusu seyrek, tarımsal faaliyetleri daha sınırlı olan Tunceli'nin (III) potansiyeli bu iki ile göre düşüktür. Bu nedenle I ve II doğrudur.
8. Türkiye'de çalışma çağındaki (15-64 yaş) nüfus oranının yüksek olması ekonomi için önemli bir potansiyeldir. Bu potansiyelin kalkınmaya dönüştürülebilmesi için; I. Yeni istihdam alanlarının oluşturulması, II. Nüfusun niteliğini artıracak eğitim yatırımlarının yapılması, III. Emeklilik yaşının düşürülerek gençlere yer açılması uygulamalarından hangilerinin gerçekleştirilmesi gerekir?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II ✓
- D) I ve III
- E) II ve III
Çalışma çağındaki nüfusun ekonomik güce dönüşmesi için yeni iş alanlarının açılması ve eğitim yoluyla iş gücünün niteliğinin yükseltilmesi gerekir (I ve II). Emeklilik yaşını düşürmek ise yaşlanan nüfusla birlikte sosyal güvenlik sisteminin yükünü artırabilir. Bu nedenle aktif nüfus, istihdam ve nitelikli eğitim politikalarıyla değerlendirilmelidir.
9. Türkiye'deki iç göçler çoğunlukla ekonomik olanakları sınırlı kırsal alanlardan sanayi ve hizmetlerin geliştiği kentlere yönelir. Yoğun göç veren yörelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) Kadın nüfus oranı erkek nüfusundan daha fazladır
- B) Tarım ve hayvancılık temel geçim kaynağıdır
- C) Eğitim ve sağlık hizmetleri genellikle yetersizdir
- D) İş imkanları sınırlı olup sektörel çeşitlilik azdır
- E) Demografik yatırımlara duyulan ihtiyaç giderek artmaktadır ✓
Göç veren yörelerde iş olanakları ve sektörel çeşitlilik az, tarım ve hayvancılık yaygındır. Çalışma çağındaki erkeklerin göç etmesi kadın oranını yükseltebilir. Nüfus azaldığı için demografik yatırım baskısı artmaz; bu ihtiyaç daha çok hızla göç alan kentlerde büyür.
10. Fizyolojik nüfus yoğunluğu, toplam nüfusun ekili ve dikili tarım alanlarına bölünmesiyle hesaplanır. Yer şekilleri ve nüfus özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki illerin hangisinde bu değerin daha düşük olması beklenir?
- A) Hakkâri
- B) Konya ✓
- C) İstanbul
- D) Rize
- E) Artvin
İstanbul'da toplam nüfus çok fazladır; Rize, Artvin ve Hakkâri'de ise tarım alanları dardır. Bu durum fizyolojik yoğunluğu yükseltir. Konya'nın geniş tarım alanları hesaplamadaki paydayı büyüttüğünden fizyolojik yoğunluk daha düşük çıkar.
11. Geniş düzlüklerde kurulan bu sürekli köy altı yerleşmelerinde tarım ve hayvancılık modern yöntemlerle, ticari amaçla yapılır. Ergene, Çukurova ve Kıyı Ege'de yaygındır. Özellikleri verilen yerleşme tipi hangisidir?
- A) Kom
- B) Ağıl
- C) Mezra
- D) Çiftlik ✓
- E) Divan
Çiftlikler, düz ve geniş arazilerde modern yöntemlerle ticari üretim yapılan sürekli yerleşmelerdir. Ulaşım ve pazarlama olanaklarının geliştiği Ergene, Çukurova ve Kıyı Ege gibi alanlarda yaygındır.
12. GAP kapsamında Fırat ve Dicle üzerinde oluşturulan geniş baraj gölleri, Güneydoğu Anadolu'nun fiziki ve beşerî özelliklerinde değişim yaratmıştır. Bu değişimin en belirgin sonucu hangisidir?
- A) Yeraltı su seviyesinin belirgin bir şekilde düşmesi
- B) Su yüzeylerinin genişlemesiyle mikroklima alanlarının oluşması ✓
- C) Kırsal kesimden kentlere yönelik göç hareketlerinin hızlanması
- D) Akarsuların taşıdığı alüvyon miktarının kıyılarda artış göstermesi
- E) Tarım alanlarında nadas uygulamasının yaygınlaşması
Geniş baraj gölleri çevredeki nemi artırarak yerel ölçekte iklimi yumuşatır ve mikroklima etkisi oluşturur. Sulamanın gelişmesi nadası azaltır, tarımsal üretimi artırır ve göçü yavaşlatabilir. Barajlar alüvyonları tuttuğu için kıyıya ulaşan malzemeyi artırmaz, azaltır.
13. Bir ülkenin nüfus artış hızını aşağıdaki faktörlerden hangisi doğrudan etkilemez?
- A) Savaşlar
- B) Ülkenin yüz ölçümü ✓
- C) Beslenme koşulları
- D) Doğal afetler
- E) Salgın hastalıklar
Savaşlar, doğal afetler, salgınlar ve beslenme şartları doğum, ölüm ya da göç değerlerini etkileyebilir. Bir ülkenin yüz ölçümü ise tek başına nüfus artış hızını belirleyen bir unsur değildir.
14. Sanayinin geliştiği iller iş olanakları nedeniyle yoğun göç alır. Aşağıdaki illerden hangisinin aldığı göçte sanayi sektörünün etkisi diğerlerine göre daha azdır?
- A) Kocaeli
- B) Gaziantep
- C) Muğla ✓
- D) Bursa
- E) Tekirdağ
Kocaeli, Bursa, Gaziantep ve Tekirdağ güçlü sanayi merkezleridir ve göçte sanayi istihdamı belirleyicidir. Muğla'da ise göçü daha çok Bodrum, Marmaris ve Fethiye gibi turizm merkezlerinin oluşturduğu hizmet sektörü çekmektedir.
15. Gelişmişlik düzeyi düşük olan yörelerde aşağıdaki nüfus özelliklerinden hangisinin görülmesi beklenmez?
- A) Ortalama yaşam süresinin uzun olması ✓
- B) Kırsal nüfus oranının yüksek olması
- C) Eğitim ve sağlık hizmetlerinin yetersiz olması
- D) Doğum oranlarının yüksek olması
- E) Doğal nüfus artış hızının yüksek olması
Sağlık, beslenme ve altyapı koşullarının yetersiz olduğu az gelişmiş yörelerde ortalama yaşam süresi genellikle daha kısadır. Diğer seçeneklerdeki özelliklere bu tür yörelerde daha sık rastlanır.
16. Antalya ve İzmir gibi kıyı illerinde nüfusun mevsimlere bağlı değişmesinde; I. madencilik, II. sanayi, III. turizm, IV. ulaşım sektörlerinden hangisi daha belirleyicidir?
- A) I ve II
- B) Yalnız II
- C) Yalnız III ✓
- D) I ve III
- E) III ve IV
İzmir ve Antalya'da yaz turizminin yoğunlaşmasıyla geçici nüfus önemli ölçüde artar. Yıl içinde görülen bu mevsimlik nüfus değişiminin temel nedeni turizmdir.
17. Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da engebeli alanlar arasındaki düzlüklerde, tarımsal faaliyet amacıyla kurulup zamanla kalıcılaşan köy altı yerleşmesine ne ad verilir?
- A) Mahalle
- B) Mezra ✓
- C) Ağıl
- D) Kom
- E) Divan
Mezralar, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da tarım alanlarını işletmek amacıyla kurulmuş ve zamanla sürekli yerleşmeye dönüşmüştür. Kom ve ağıl hayvancılıkla bağlantılı geçici yerleşmelerdir; divan ve mahalle ise daha çok Batı Karadeniz'de görülür.
18. Türkiye'nin güncel nüfus piramidinde taban bölümünün önceki yıllara göre belirgin biçimde daraldığı görülmektedir. Bu durum aşağıdakilerden hangisini kesin olarak gösterir?
- A) Nüfus artış hızının eksi değerlere düştüğünü
- B) Çalışma çağındaki nüfusun dışarıya göç verdiğini
- C) Genç bağımlı nüfus oranının artış gösterdiğini
- D) Doğum oranlarında belirgin bir düşüş yaşandığını ✓
- E) Toplam nüfus miktarının azalmaya başladığını
Nüfus piramidinin tabanı çocuk nüfusu ve doğum oranları hakkında bilgi verir. Tabanın daralması, doğum oranlarının önceki dönemlere göre düştüğünü gösterir. Bu durum toplam nüfusun mutlaka azaldığı anlamına gelmez; nüfus artış hızı yavaşlar, genç bağımlı nüfusun payı düşer ve ortanca yaş yükselir.
19. Güncel verilere göre Türkiye'de ortanca yaş 34,9'a, 65 yaş ve üzeri nüfusun payı ise %11,1'e yükselmiştir. Yalnızca bu bilgilerden hareketle aşağıdakilerden hangisine kesin olarak ulaşılır?
- A) Çalışma çağındaki nüfus oranı azalmıştır
- B) Toplam nüfus miktarı azalmaya başlamıştır
- C) Kırsal nüfus oranı kentsel nüfus oranını geçmiştir
- D) Nüfusun yaşlanma süreci hızlanmıştır ✓
- E) Nüfus artış hızı eksi değerlere düşmüştür
Ortanca yaşın ve 65 yaş üstü nüfus payının yükselmesi, Türkiye nüfusunun giderek yaşlandığını gösterir. Bu durum yaşam süresinin uzaması ve doğum oranlarının azalmasıyla ilişkilidir. Ancak nüfusun yaşlanması, toplam nüfusun mutlaka azaldığı anlamına gelmez.
20. Savaş veya ihtilal sonucunda gerçekleşen nüfus hareketleri, göç nedenlerine göre hangi gruba girer?
- A) Doğal nedenli göçler
- B) Ekonomik nedenli göçler
- C) Siyasi nedenli göçler ✓
- D) Eğitim amaçlı göçler
- E) Mevsimlik göçler
Savaşlar, ihtilaller, siyasi baskılar ve sınır değişiklikleri siyasal gelişmelerdir. Bu olayların yol açtığı yer değiştirmeler siyasi nedenli göç kapsamında değerlendirilir.
21. Düşük yoğunluklu, sağlam ve korozyona dayanıklı olması sayesinde havacılık, uzay, savunma ve tıp alanlarında kullanılan metal hangisidir?
- A) Barit
- B) Fosfat
- C) Manganez
- D) Çinko
- E) Titanyum ✓
Titanyum hafif olmasına karşın yüksek dayanıklılığa ve korozyon direncine sahiptir. Bu nitelikleri nedeniyle uçak, uzay aracı, savunma sistemi ve tıbbi ürünlerde değerlendirilir.
22. Çocuk düşürmenin suç kabul edilmesi ve en az beş çocuğu olan ailelerden yol vergisi alınmaması, Türkiye'de hangi dönemin nüfus politikasını yansıtır?
- A) 1980-1990
- B) 1923-1965 ✓
- C) 1990-2000
- D) 1965-1980
- E) 2010-2023
Cumhuriyet'in ilk döneminde savaşlar nedeniyle azalan nüfusu artırmak hedeflenmiştir. Çok çocuklu ailelere vergi kolaylığı sağlanması ve doğumların teşvik edilmesi, 1923-1965 arasındaki artırıcı nüfus politikasının örnekleridir.
23. Türkiye'nin nüfus özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?
- A) 1960'lı yıllarda Avrupa ülkelerine işçi göçü başlamıştır.
- B) 1939'da Hatay'ın Türkiye'ye katılması toplam nüfusu artırmıştır.
- C) Nüfus artış hızı dönemlere göre değişiklik göstermiştir.
- D) 1950'den sonra kırdan kente yoğun göç yaşanmıştır.
- E) Günümüzde nüfus sayımlarında de facto yöntemi kullanılmaktadır. ✓
Türkiye'de 2007 yılından itibaren kişilerin sürekli ikamet ettiği adresi temel alan Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi kullanılır. Bu yaklaşım de jure yöntemidir; de facto yöntemi ise kişiyi sayım anında bulunduğu yerde kaydeder.
24. Aşağıdakilerden hangisi, Türkiye'de göçlerin nedenleri arasında yer almaz?
- A) İşsizlik
- B) Eğitim
- C) Kuraklık
- D) Deprem
- E) Yer şekillerinin sade olması ✓
Yer şekillerinin sade olması göç nedeni değildir. İşsizlik, eğitim, kuraklık, deprem gibi faktörler göç nedenleridir.
25. Aşağıdakilerden hangisi, Türkiye'de ticaretin gelişmesinde en etkili faktördür?
- A) Yer şekilleri
- B) İklim
- C) Ulaşım ağları ✓
- D) Nüfus yoğunluğu
- E) Doğal kaynaklar
Türkiye'de ticaretin gelişmesinde en etkili faktör ulaşım ağlarıdır. Kara, deniz, demir ve hava yolları ticareti kolaylaştırır.