Genel Tekrar Testi - 93
Akdeniz ikliminin en belirgin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Akdeniz ikliminin en belirgin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçer ✓
- B) Kışlar çok soğuk ve uzun, yazlar kısa ve serin geçer
- C) Yazlar yağışlı, kışlar kurak geçer
- D) Yıl boyunca sıcak ve nemli bir iklim hâkimdir
- E) Her mevsim yağış miktarı eşittir
Akdeniz ikliminde yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçer. Bu iklim tipi Türkiye'de Akdeniz ve Ege kıyılarında görülür. Yağışlar esas olarak kış mevsiminde düşer.
2. Aşağıdaki iklim elemanlarından hangisi bir yerdeki sıcaklık ortalamasını doğrudan etkileyen en önemli faktördür?
- A) Rüzgâr yönü
- B) Nüfus yoğunluğu
- C) Enlem ✓
- D) Toprak yapısı
- E) Bitki örtüsü
Enlem, bir yerdeki sıcaklık ortalamasını belirleyen en temel faktördür. Ekvator'dan kutuplara gidildikçe Güneş ışınlarının geliş açısı küçülür ve sıcaklıklar düşer. Bu nedenle düşük enlemlerdeki yerler yüksek enlemlere göre daha sıcaktır.
3. Türkiye'de en fazla yağış alan bölge aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Karadeniz Bölgesi ✓
- B) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
- C) İç Anadolu Bölgesi
- D) Marmara Bölgesi
- E) Doğu Anadolu Bölgesi
Türkiye'de en fazla yağış Karadeniz Bölgesi'nde düşer. Özellikle Doğu Karadeniz'de Rize çevresi yılda 2000 mm'nin üzerinde yağış alır. Bu durum, Karadeniz'den gelen nemli hava kütlelerinin dağlara çarparak yoğunlaşması sonucu oluşur.
4. Yükselti arttıkça sıcaklığın düşmesine ne ad verilir?
- A) Dikey sıcaklık azalması (laps rate) ✓
- B) Termokline
- C) Albedo
- D) İzohyet
- E) Konveksiyon
Yükselti arttıkça atmosfer inceleceğinden ve Güneş'ten uzaklaşıldığından sıcaklık düşer. Bu olaya dikey sıcaklık azalması (laps rate) denir. Ortalama olarak her 100 metre yükseldikçe sıcaklık yaklaşık 0,5-0,6 °C azalır.
5. Aşağıdaki iklim tiplerinden hangisi yıl boyunca yüksek sıcaklık ve bol yağışla karakterize edilir?
- A) Tundra iklimi
- B) Akdeniz iklimi
- C) Step iklimi
- D) Ekvatoral iklim ✓
- E) Çöl iklimi
Ekvatoral iklim, Ekvator çevresinde görülür ve yıl boyunca yüksek sıcaklık (ortalama 25-28 °C) ile bol yağış (yılda 2000 mm'nin üzerinde) ile karakterize edilir. Bu iklim tipinde belirgin bir kuru mevsim yoktur ve yağışlar konveksiyonel yağış şeklinde her gün düşer.
6. Rüzgârın yağış üzerindeki etkisi düşünüldüğünde, dağların denize bakan yamaçları ile iç yamaçları arasındaki fark aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
- A) Fön olayı ✓
- B) La Niña
- C) El Niño
- D) Muson döngüsü
- E) Kuzey Atlantik Salınımı
Nemli hava kütleleri bir dağ engeliyle karşılaştığında denize bakan (rüzgar alan) yamaçlarda yoğunlaşarak yağış bırakır. İç yamaca geçen hava ise ısınarak ve kuruyarak iner; buna fön olayı denir. Bu nedenle dağların iç yamaçları daha az yağış alır.
7. Aşağıdakilerden hangisi iklim ile hava durumu arasındaki temel farkı doğru şekilde ifade eder?
- A) Hava durumu yalnızca sıcaklığı, iklim ise yalnızca yağışı kapsar
- B) İklim uzun yıllar ortalamasını, hava durumu ise kısa süreli atmosfer koşullarını ifade eder ✓
- C) İklim anlık atmosfer olaylarını, hava durumu uzun dönem ortalamalarını ifade eder
- D) İklim yalnızca deniz kıyılarında, hava durumu ise iç bölgelerde kullanılan bir kavramdır
- E) İklim ve hava durumu birbirinin yerine kullanılabilen eş anlamlı kavramlardır
İklim, en az 30 yıllık meteorolojik verilerin ortalamasına dayanır ve bir bölgenin uzun dönemli atmosfer koşullarını ifade eder. Hava durumu ise anlık ya da kısa süreli atmosfer olaylarını (bugün yağmur mu yağacak gibi) ifade eder.
8. Türkiye'de Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yazların çok sıcak ve kurak geçmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Subtropikal yüksek basınç ve kara kökenli sıcak hava kütlelerinin etkisi ✓
- B) Alçak basınç sistemlerinin sürekli etkisi altında kalması
- C) Bölgenin Karadeniz'e uzak olması
- D) Deniz akıntılarının soğutucu etkisinin fazla olması
- E) Bölgede orman örtüsünün fazla olması
Güneydoğu Anadolu Bölgesi yazları subtropikal yüksek basınç kuşağının ve güney kökenli sıcak, kuru hava kütlelerinin etkisine girer. Bu durum yazların çok sıcak (40 °C'yi aşan günler) ve neredeyse hiç yağış almadan geçmesine yol açar.
9. Aşağıdaki kavramlardan hangisi yeryüzüne ulaşan güneş enerjisinin yansıtılma oranını ifade eder?
- A) Konveksiyon
- B) İzobar
- C) Albedo ✓
- D) İzoterm
- E) İzohyet
Albedo, bir yüzeyin Güneş ışınlarını yansıtma oranını ifade eder. Kar ve buz yüzeyleri albedosu yüksek (çok yansıtır), koyu renkli yüzeyler ve ormanlar ise albedosu düşük (az yansıtır) yüzeylerdir. Albedo değeri yüksek olan yüzeyler daha az ısınır.
10. Karadeniz kıyılarında her mevsim yağış alınmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Güneydoğu'dan gelen muson rüzgârları
- B) Subtropikal yüksek basınç sisteminin etkisi
- C) Akdeniz'den gelen sıcak ve nemli hava kütlelerinin etkisi
- D) Karadeniz'den gelen nemli ve ılıman hava ile kıyıya paralel dağların engel oluşturması ✓
- E) Kuzeyden gelen soğuk hava kütleleri
Karadeniz'den gelen nemli hava kütleleri kıyıya paralel uzanan dağlara çarpar ve orografik yağış oluşturur. Bu etki yıl boyunca sürdüğünden Karadeniz kıyıları her mevsim yağış alır; kuru bir mevsim yaşanmaz. Bu iklim tipi Karadeniz iklimi olarak adlandırılır.
11. Aşağıdakilerden hangisi yağışın türleri arasında yer almaz?
- A) Siklonik yağış
- B) Orografik yağış
- C) Konveksiyonel yağış
- D) Albedo yağışı ✓
- E) Frontal yağış
Yağış türleri arasında konveksiyonel (topoğrafyadan bağımsız, ısınan havanın yükselmesiyle oluşan), orografik (dağ engeline çarpmayla oluşan) ve frontal/siklonik (farklı özellikte hava kütlelerinin karşılaşmasıyla oluşan) yağışlar yer alır. 'Albedo yağışı' diye bir yağış türü yoktur; albedo güneş ışınlarının yansıma oranıdır.
12. Paso/geçit yerleri ile vadi tabanlarında kışın oluşan, soğuk havanın çukur alanlarda birikmesiyle meydana gelen don olayına ne ad verilir?
- A) Fön
- B) Konveksiyon
- C) Sıcaklık inversiyonu (kırağı inversiyonu) ✓
- D) Subtropikal yüksek basınç
- E) Monsun
Normal koşullarda yükseldikçe sıcaklık düşer; ancak bazı gecelerde çukur alanlarda soğuk hava birikir ve vadilerde ya da vadi tabanlarında yüzeye yakın kesimler daha soğuk olur. Bu duruma sıcaklık inversiyonu denir ve don olaylarına yol açar. Dağ yamaçları bu durumda daha ılık kalabilir.
13. Türkiye'de en az yağış alan bölge aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ege Bölgesi
- B) Marmara Bölgesi
- C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi ✓
- D) Doğu Anadolu Bölgesi
- E) İç Anadolu Bölgesi
Türkiye'de yıllık ortalama yağış miktarı en az olan bölge Güneydoğu Anadolu Bölgesi'dir. Bu bölgede bazı istasyonlarda yıllık yağış 300 mm'nin altına kadar düşmektedir. Bölge yazları subtropikal yüksek basıncın, kışları ise kısmen cephesel yağışların etkisi altında kalır.
14. Aşağıdaki iklim tiplerinden hangisi yıllık sıcaklık farkının (yaz-kış ortalamaları arasındaki fark) en yüksek olduğu iklim tipidir?
- A) Okyanus (deniz) iklimi
- B) Akdeniz iklimi
- C) Muson iklimi
- D) Karasal iklim ✓
- E) Ekvatoral iklim
Karasal iklimde yazlar çok sıcak, kışlar çok soğuk geçer. Denizlerin ılımanlaştırıcı etkisinden uzak olduğu için yıllık sıcaklık farkı çok büyüktür. Sibirya gibi aşırı karasal bölgelerde bu fark 50 °C'yi aşabilir. Ekvatoral ve okyanus iklimlerinde ise yıllık sıcaklık farkı oldukça küçüktür.
15. Türkiye'de Karadeniz kıyılarında yıl boyunca yağış görülmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Akdeniz ikliminin etkisi altında kalması
- B) Gulf Stream sıcak su akıntısının etkisi
- C) Dağların denize paralel uzanarak nem taşıyan rüzgarlara kapalı olması
- D) Dağların denize dik uzanarak her mevsim nem taşıyan hava kütlelerinin iç kesimlere geçişini engellemesi ✓
- E) Kuzey Kutbu'ndan gelen soğuk hava kütlelerinin etkisi
Karadeniz kıyısında dağlar kıyıya paralel değil, dik konumdadır. Bu durum, Karadeniz'den gelen nemli hava kütlelerinin dağları aşamamasına ve yamaçlarda yoğunlaşarak her mevsim yağış bırakmasına neden olur. Dağların denize paralel uzaması durumunda ise nemli hava kütleleri kıyıya kolayca girebilir ama iç kesimlere de geçebilirdi.
16. Aşağıdaki iklim tiplerinden hangisinde yıllık sıcaklık farkı en yüksek, yıllık yağış miktarı ise en düşüktür?
- A) Karasal iklim ✓
- B) Muson iklimi
- C) Okyanusal iklim
- D) Akdeniz iklimi
- E) Subtropikal nemli iklim
Karasal iklimde kıta içlerinde denizin ılımanlaştırıcı etkisinden yoksun kalındığı için kışlar çok soğuk, yazlar çok sıcak geçer; bu da yüksek yıllık sıcaklık farkına yol açar. Aynı zamanda nemli hava kütlelerinin iç kesimlere ulaşamaması nedeniyle yağış miktarı düşüktür. Okyanusal iklimde ise deniz etkisiyle hem sıcaklık farkı az hem de yağış fazladır.
17. Akdeniz ikliminde yazların kurak geçmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yazın Sibirya yüksek basıncının güneye inmesi
- B) Yazın kutupsal cephenin bölgeye yaklaşması
- C) Yazın tropikal orijinli alçak basınç merkezlerinin etkisi
- D) Yazın İzlanda alçak basıncının güçlenmesi
- E) Yazın Azor yüksek basıncının kuzeye kayarak bölgeyi etki alanına alması ✓
Akdeniz ikliminde yazlar, Azor (subtropikal) yüksek basınç merkezinin mevsimsel olarak kuzeye kaymasıyla bölge bu sistemin egemenliği altına girer. Yüksek basınç koşullarında hava alçalır, ısınır ve nemini kaybeder; bu da bulut oluşumunu engeller ve yağışsız, kurak yazların yaşanmasına neden olur. Kışın ise yüksek basınç güneye çekilir ve bölge yağışlı batı rüzgarlarının etkisine girer.
18. Aynı enlemde bulunan iki şehirden birinin yıllık ortalama sıcaklığı diğerinden yüksek olduğu hâlde yıllık sıcaklık farkı daha düşük ise bu şehir için aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılabilir?
- A) Karasal iklim özelliği taşımaktadır.
- B) Kara içlerinde, yüksek rakımda yer almaktadır.
- C) Kutup cephesinin etkisi altında kalmaktadır.
- D) Yıllık yağış miktarı diğer şehre göre daha düşüktür.
- E) Kıyıya yakın, denizin ılımanlaştırıcı etkisi altındadır. ✓
Yıllık sıcaklık farkının düşük olması, mevsimler arasındaki sıcaklık farkının az olduğunu gösterir; bu da denizin ılımanlaştırıcı etkisinin belirgin olduğuna işaret eder. Denize yakın yerlerde kışlar ılık, yazlar serin geçtiği için fark azalır. Kara içleri ve yüksek rakımlı alanlar ise hem soğuk hem de yüksek sıcaklık farklıyla öne çıkar.
19. Ekvatoral iklimin hâkim olduğu bölgelerde günlük sıcaklık farkının yıllık sıcaklık farkından büyük olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tropikal fırtınaların her mevsim etkili olması
- B) Gece-gündüz süre farkının mevsimden mevsime büyük değişim göstermesi
- C) Mevsimlerin birbirinden belirgin biçimde farklılaşması
- D) Gün boyunca yoğun güneş ışıması, geceleri ise bulutların yerden yükselen ısıyı tutmaması ✓
- E) Kuzey ve Güney Yarımküre'den gelen hava kütlelerinin çarpışması
Ekvator çevresinde yıl boyunca Güneş yüksek açıyla vurduğu için mevsimler arasında büyük sıcaklık farkı oluşmaz; yıllık sıcaklık farkı düşüktür. Ancak gündüzleri yoğun güneş ışıması sıcaklıkları hızla yükseltirken, geceleri nemli atmosfere rağmen yükselen uzun dalga ışımanın büyük bölümü atmosferden kaçabilir. Bu nedenle gündüz-gece farkı (günlük sıcaklık farkı) daha belirgin olur.
20. Türkiye'de aşağıdaki şehirlerden hangisinin yıllık sıcaklık farkı en fazladır?
- A) İstanbul
- B) Trabzon
- C) Antalya
- D) İzmir
- E) Erzurum ✓
Yıllık sıcaklık farkı, kara içlerine ve yükseğe gidildikçe artar; denize yaklaştıkça azalır. Erzurum, hem Doğu Anadolu'nun iç kesimlerinde hem de yüksek bir plato üzerinde (yaklaşık 1900 m) yer alır. Bu nedenle kışlar çok sert (-15 ile -20°C'ye kadar iner) ve yazlar görece sıcak geçer. Diğer şehirler ya denize yakın ya da batıda daha ılıman konumdadır.
21. Orta kuşak karasal ikliminde görülen step (bozkır) bitki örtüsünün oluşmasında aşağıdakilerden hangisi belirleyici değildir?
- A) Kışların uzun ve soğuk geçmesi
- B) Yüksek buharlaşmanın etkili yağışı azaltması
- C) Yaz kuraklığının bitkilerin su ihtiyacını karşılayamaması
- D) Yıllık yağış miktarının orman için yetersiz kalması
- E) Toprak yapısının derin kök gelişimine olanak tanımaması ✓
Step ikliminde bitki örtüsünün ot topluluklarından oluşmasının temel nedeni yetersiz yağış, yüksek buharlaşma ve buna bağlı su açığıdır. Toprak yapısı (derin kök gelişimine izin vermeme) step oluşumunun ana nedeni değildir; step bölgelerindeki topraklar çoğunlukla derin ve verimlidir (çernozyom). Sorun toprak değil, su dengesidir. Bu nedenle C şıkkı belirleyici değildir.
22. Aşağıdakilerden hangisi, muson ikliminin en belirgin özelliği olarak kabul edilir?
- A) Sıcaklık farklarının ihmal edilebilir düzeyde olması
- B) Mevsimsel olarak yön değiştiren rüzgarlara bağlı belirgin yağışlı ve kurak dönemlerin yaşanması ✓
- C) Yağışların yalnızca konveksiyonel kökenli olması
- D) Kış mevsiminin son derece soğuk ve uzun geçmesi
- E) Yıl boyunca düzenli ve bol yağış alınması
Muson ikliminin temel özelliği, kara ve deniz arasındaki ısınma ve soğuma farklarına bağlı olarak mevsimsel yön değiştiren rüzgarlardır. Yazın kara ısınır, alçak basınç oluşur ve denizden nemli hava çekilir (yaz musonu - yağışlı dönem). Kışın ise kara soğur, yüksek basınç oluşur ve karadan denize rüzgar eser (kış musonu - kurak dönem). Bu mevsimsel kontrast, muson ikliminin en ayırt edici özelliğidir.
23. Aynı enlemde yer alan iki istasyondan kıyı konumundaki istasyonun, iç kesimdeki istasyona kıyasla daha az yağış aldığı durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?
- A) Kıyı istasyonu dağ gerisinde (gölge yamaçta) yer almaktadır. ✓
- B) İç kesimdeki istasyon, yoğun konveksiyonel yağışların etkisi altındadır.
- C) Kıyı istasyonu kutup cephesinin etkisine daha açıktır.
- D) İç kesimdeki istasyonun deniz etkisini kesen dağları yoktur.
- E) Kıyı istasyonunun bulunduğu bölgeye sürekli yüksek basınç hâkimdir.
Bu durum 'yağış gölgesi (fön etkisi)' olarak adlandırılır. Nemli hava kütleleri dağın rüzgar alan (windward) yamacında yağış bırakır ve dağı aştıktan sonra alçalarak ısınır ve kurur. Dağın gerisinde kalan (gölge yamaç - leeward) kıyı kesimler bu nedenle oldukça az yağış alır. Türkiye'de Ege kıyılarındaki bazı kapalı körfez çevreleri bu duruma örnek gösterilebilir.
24. Yüksek dağlık alanlarda iklim kuşaklarının yatay (enlemsel) değişime benzer biçimde dikey (yükselti) değişimi göstermesine ne ad verilir?
- A) İklim sınıflandırması
- B) İklim analoji ilkesi
- C) Yükselti (altitudinal) zonasyon ✓
- D) İzobat etkisi
- E) Konverjans kuralı
Yükselti zonasyonu (dikey iklim kuşaklanması), dağlarda yükseklik arttıkça sıcaklığın düşmesi, yağış ve nem koşullarının değişmesiyle birlikte bitki örtüsü ve iklim tipinin katmanlar hâlinde değişmesini ifade eder. Bu değişim, Ekvator'dan kutuplara gidildikçe yaşanan enlemsel iklim değişimine benzerdir. Örneğin bir Andlar dağında etekten zirveye çıkıldıkça tropikal ormandan tundra benzeri vejetasyona geçiş gözlemlenir.
25. Türkiye'de hangi bölge, hem Akdeniz iklimi hem de karasal iklim özelliklerini bir arada göstererek 'geçiş iklimi' olarak nitelendirilebilir?
- A) Marmara Bölgesi
- B) Doğu Anadolu Bölgesi'nin güneyi
- C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
- D) Ege Bölgesi'nin iç kesimleri ve İç Anadolu ✓
- E) Karadeniz Bölgesi'nin doğusu
Ege Bölgesi'nin iç kesimleri ve İç Anadolu, Akdeniz ikliminin yağışlı kış özelliğini taşırken yazları sıcak ve kurak geçmesi bakımından Akdeniz iklimine yakınlaşır; ancak kışların daha soğuk geçmesi, yıllık sıcaklık farkının artması ve yağışın azalmasıyla karasal iklime geçiş başlar. Bu bölgeler tipik bir geçiş iklimi sergilemektedir.