Genel Tekrar Testi - 17
Anadolu'nun Türkleşmesinde etkili olan ilk beylikler hangi savaştan sonra kurulmuştur?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Anadolu'nun Türkleşmesinde etkili olan ilk beylikler hangi savaştan sonra kurulmuştur?
- A) Serahs Savaşı
- B) Malazgirt Savaşı ✓
- C) Pasinler Savaşı
- D) Dandanakan Savaşı
Malazgirt Savaşı'ndan sonra Anadolu'da birçok Türk beyliği kurulmuştur. Danişmentliler, Saltuklular, Mengücekliler, Artuklular gibi beylikler, Anadolu'nun farklı bölgelerinde hâkimiyet kurmuşlardır. Bu beylikler, Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşması sürecinde önemli roller oynamışlardır.
2. Büyük Selçuklularda Alparslan ve Melikşah döneminde görev yapan ünlü vezir, danışman ve fikir adamı kimdir?
- A) İmam-ı Gazali
- B) Nizamülmülk ✓
- C) Ömer Hayyam
- D) Hasan Sabbah
Nizamülmülk, Büyük Selçuklu Devleti'nin en önemli devlet adamlarından biridir. Alparslan ve Melikşah dönemlerinde vezirlik yapmış, devletin yönetim sistemini düzenlemiş ve Nizamiye Medreselerini kurmuştur. 'Siyasetname' adlı eseri, devlet yönetimi konusunda önemli bir kaynaktır. 1092 yılında bir suikast sonucu öldürülmüştür.
3. Türk-İslam tarihinde hassa ordusunun temeli hangi devlet zamanında atılmıştır?
- A) Gazneliler
- B) Karahanlılar ✓
- C) Anadolu Selçukluları
- D) Büyük Selçuklular
Karahanlılar, Türk-İslam tarihinde hassa ordusunun (doğrudan hükümdara bağlı özel ordu) temellerini atmışlardır. Hassa ordusu, devşirme sistemiyle oluşturulan, maaşlı ve sürekli savaşa hazır askerlerden oluşurdu. Bu sistem, sonraki Türk-İslam devletlerinde de uygulanmış ve Osmanlı Devleti'nde Yeniçeri Ocağı olarak gelişmiştir.
4. Büyük Selçuklularda devşirme kökenli olup doğrudan hükümdara bağlı olan, maaşlı, saray muhafızlarına ne denilir?
- A) Kapıkulu
- B) Gulaman-ı Saray ✓
- C) Sipahi
- D) Yeniçeri
Gulaman-ı Saray, Büyük Selçuklu Devleti'nde devşirme sistemiyle toplanan, doğrudan hükümdara bağlı olan ve maaş alan saray muhafızlarıdır. Bu askerler, hükümdarın güvenliğinden sorumludur ve savaş zamanında da önemli roller oynarlardı. Gulaman-ı Saray sistemi, Osmanlı Devleti'nde Kapıkulu askerlerinin temelini oluşturmuştur.
5. Büyük Selçuklularda İran asıllı yöneticilerin ön plana çıkması öncelikle neye sebep olmuştur?
- A) Devletin güçlenmesine
- B) Türkmenlerin küsmelerine ✓
- C) Kültürel zenginleşmeye
- D) Ekonomik gelişmeye
Büyük Selçuklu Devleti'nde İran asıllı yöneticilerin (özellikle Nizamülmülk gibi vezirlerin) ön plana çıkması, Türkmenlerin devlet yönetiminden uzaklaştırılmasına neden olmuştur. Bu durum, Türkmenlerin devlete olan bağlılığını azaltmış ve zamanla isyanlara yol açmıştır. Türkmenler, devletin kuruluşunda önemli rol oynamışlardı ancak zamanla ikinci plana itilmişlerdir.
6. Büyük Selçuklularda örfi davaların başında bulunan görevliye ne denir?
- A) Kadı'l-Kudat
- B) Kadıasker
- C) Emir-i Dad ✓
- D) Kadı
Emir-i Dad, Büyük Selçuklu Devleti'nde örfi (sultanın koyduğu) hukuka göre davalara bakan yüksek yargıçtır. Şer'i davalar kadılar tarafından, örfi davalar ise Emir-i Dad tarafından görülürdü. Emir-i Dad, adalet işlerinden sorumlu olan ve hükümdarın adalet temsilcisi olan görevlidir. Bu sistem, Osmanlı Devleti'nde de devam etmiştir.
7. Büyük Selçuklularda ordu içindeki anlaşmazlıklara bakan görevliye ne denirdi?
- A) Emir-i Dad
- B) Kadı
- C) Kadıasker ✓
- D) Kadı'l-Kudat
Kadıasker (Kazasker), Büyük Selçuklu Devleti'nde ordu içindeki hukuki işlere bakan görevlidir. Askerler arasındaki anlaşmazlıkları çözer, askeri davalara bakar ve ordu disiplinini sağlardı. Bu görev, Osmanlı Devleti'nde de devam etmiş ve Kazaskerlik makamı olarak önemli bir konuma gelmiştir.
8. Büyük Selçuklularda gelirleri hükümdar ve ailesine ayrılan topraklara ne ad verilir?
- A) Miri Arazi
- B) Has Arazi ✓
- C) İkta
- D) Haraci
Has Arazi, Büyük Selçuklu Devleti'nde yıllık geliri 100 bin akçeden fazla olan ve doğrudan hükümdar ve ailesine ayrılan topraklardır. Bu toprakların gelirleri, saray giderleri ve hükümdarın kişisel harcamaları için kullanılırdı. Has araziler, devletin en verimli toprakları arasındaydı.
9. Büyük Selçuklularda gayrimüslimlere ekip biçmeleri karşılığında verilen, gelirleri hazineye aktarılan araziye ne denilir?
- A) Miri Arazi
- B) İkta
- C) Haraci ✓
- D) Has Arazi
Haraci arazi, Büyük Selçuklu Devleti'nde gayrimüslimlere verilen ve gelirleri doğrudan devlet hazinesine aktarılan topraklardır. Bu toprakların sahipleri, toprağı işleyebilir ancak gelirlerinin bir kısmını devlete vergi olarak öderlerdi. Haraci sistem, devletin gelir kaynaklarını artırmış ve toprakların işlenmesini sağlamıştır.
10. Büyük Selçuklularda ilk para kimin döneminde bastırılmıştır?
- A) Melikşah
- B) Alparslan
- C) Tuğrul Bey ✓
- D) Çağrı Bey
Tuğrul Bey döneminde Büyük Selçuklu Devleti, ilk kez kendi adına para bastırmıştır. Para bastırmak, bağımsızlığın önemli simgelerinden biridir. Tuğrul Bey'in bastırdığı paralar, devletin ekonomik bağımsızlığını ve siyasi gücünü gösterir. Bu paralar, ticaretin gelişmesine de katkıda bulunmuştur.
11. Abbasilerin kurduğu Fütüvvet Teşkilatı Selçuklularda hangi ismi almıştır?
- A) Esnaf Teşkilatı
- B) Lonca Teşkilatı
- C) Gedik Teşkilatı
- D) Ahilik Teşkilatı ✓
Ahilik Teşkilatı, Abbasiler döneminde kurulan Fütüvvet Teşkilatı'nın Anadolu'daki Türk versiyonudur. Ahilik, esnaf ve zanaatkarların örgütlendiği, mesleki eğitim veren, kalite kontrolü yapan ve sosyal yardımlaşmayı sağlayan bir teşkilattır. Ahi Evran tarafından Anadolu'da yaygınlaştırılmıştır. Ahilik, Osmanlı Devleti'nin kuruluşunda da önemli rol oynamıştır.
12. Selçuklularda üretimde kalite ve disiplini sağlamak amacıyla kurulan, mesleki eğitim veren, haksız rekabeti engelleyerek fiyatları kontrol eden birime ne ad verilir?
- A) Ahilik Teşkilatı ✓
- B) Lonca Teşkilatı
- C) Esnaf Teşkilatı
- D) Gedik Teşkilatı
Ahilik Teşkilatı, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde esnaf ve zanaatkarların örgütlendiği bir teşkilattır. Ahilik, üretimde kaliteyi sağlar, mesleki eğitim verir, haksız rekabeti önler ve fiyatları kontrol eder. Ayrıca sosyal yardımlaşmayı sağlar ve gençlere meslek öğretir. Ahilik, Anadolu'nun ekonomik ve sosyal hayatında önemli bir rol oynamıştır.
13. Karahanlılar döneminde Türklerin İslamiyet'e geçmesi ile ilgili bilgi veren destan hangisidir?
- A) Oğuz Kağan Destanı
- B) Manas Destanı
- C) Satuk Buğra Han Destanı ✓
- D) Ergenekon Destanı
Satuk Buğra Han Destanı, Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han'ın İslamiyet'i kabul etmesini ve Türklerin İslamlaşma sürecini anlatan bir destandır. Bu destan, Türklerin İslamiyet'e geçiş sürecini ve bu süreçte yaşananları anlatır. Destan, Türk-İslam kültürünün önemli bir parçasıdır.
14. Aslan Gazi Topgaç tarafından Merv'de açılan ilk Türk-İslam medresesi hangi devlete aittir?
- A) Anadolu Selçukluları'na
- B) Gazneliler'e
- C) Karahanlılar'a ✓
- D) Büyük Selçuklular'a
Aslan Gazi Topgaç tarafından Merv'de açılan medrese, Türk-İslam tarihinde kurulan ilk medresedir. Medrese, İslam dünyasında eğitim kurumlarının temelini oluşturmuştur. Karahanlılar, eğitim alanında öncü olmuşlar ve medrese sistemini geliştirmişlerdir. Bu medreseler, sonraki Türk-İslam devletlerine örnek olmuştur.
15. Selçuklularda ilk medrese kimin zamanında nerede açılmıştır?
- A) Sultan Sencer döneminde Merv'de
- B) Alparslan döneminde Bağdat'ta
- C) Melikşah döneminde İsfahan'da
- D) Tuğrul Bey döneminde Nişabur'da ✓
Tuğrul Bey döneminde Nişabur'da açılan medrese, Büyük Selçuklu Devleti'nin ilk medresesidir. Medrese, İslami ilimlerin öğretildiği, öğrencilere burs verilen ve eğitimin ücretsiz olduğu bir kurumdur. Nişabur Medresesi, Selçukluların eğitim alanındaki öncülüğünü gösterir.
16. Büyük Selçuklularda ünlü devlet adamı Nizamülmülk tarafından Bağdat'ta yaptırılan ve başmüdürlüğünü İmam-ı Gazali'nin yaptığı medresenin adı nedir?
- A) Nizamiye Medresesi ✓
- B) İsfahan Medresesi
- C) Merv Medresesi
- D) Nişabur Medresesi
Nizamiye Medresesi, Nizamülmülk tarafından 1067 yılında Bağdat'ta kurulmuş, İslam dünyasının en ünlü eğitim kurumlarından biridir. Medresenin başmüdürlüğünü ünlü İslam alimi İmam-ı Gazali yapmıştır. Nizamiye Medresesi, İslami ilimlerin öğretildiği, öğrencilere burs verilen ve eğitimin ücretsiz olduğu bir kurumdur. Bu medrese, sonraki dönemlerde kurulan medreselere örnek olmuştur.
17. Anadolu Selçuklularında "Müstevfi" hangi divanın başıdır?
- A) Divan-ı Mezalim'in
- B) Divan-ı Arz'ın
- C) Divan-ı İstifa'nın ✓
- D) Divan-ı Berid'in
Müstevfi, Anadolu Selçuklu Devleti'nde Divan-ı İstifa'nın (Maliye Divanı) başkanıdır. Bu divan, devletin mali işlerinden, gelir ve giderlerinden sorumludur. Müstevfi, hazine işlerini yönetir, vergileri toplar ve devlet bütçesini hazırlardı. Bu görev, Osmanlı Devleti'nde Defterdar olarak devam etmiştir.
18. Anadolu Selçuklu Devleti'nde ülke topraklarının kayıt defterlerini tutan has ve iktalara ait kararları düzenleyen ve bunların dağıtımından sorumlu olan görevli kimdir?
- A) Pervaneci ✓
- B) Müstevfi
- C) Emir-i Dad
- D) Naib
Pervaneci, Anadolu Selçuklu Devleti'nde toprak kayıtlarını tutan, has ve ikta arazilerinin dağıtımından sorumlu olan görevlidir. Pervaneci, toprak sisteminin düzenli işlemesini sağlar, toprak dağıtım kararlarını alır ve kayıtları tutardı. Bu görev, toprak yönetiminin önemli bir parçasıdır.
19. Anadolu Selçuklularında merkeze bağlı eyaletlerde belediye işlerinden sorumlu görevli kimdir?
- A) Muhtesip ✓
- B) Kadı
- C) Naib
- D) Emir-i Dad
Muhtesip, Anadolu Selçuklu Devleti'nde şehirlerde belediye işlerinden sorumlu olan görevlidir. Çarşı ve pazarları denetler, fiyatları kontrol eder, kalite kontrolü yapar ve ticari hayatın düzenli işlemesini sağlar. Muhtesip, şehir hayatının düzenlenmesinde önemli bir rol oynamıştır.
20. Anadolu Selçuklularında örfi davalara kim bakmıştır?
- A) Emir-i Dad ✓
- B) Kadı'l-Kudat
- C) Kadıasker
- D) Kadı
Emir-i Dad, Anadolu Selçuklu Devleti'nde örfi (sultanın koyduğu) hukuka göre davalara bakan yüksek yargıçtır. Şer'i davalar kadılar tarafından, örfi davalar ise Emir-i Dad tarafından görülürdü. Emir-i Dad, adalet işlerinden sorumlu olan ve hükümdarın adalet temsilcisi olan görevlidir.
21. Türkiye Selçuklu Devletinde ağır siyasi suçlara sultan başkanlığında bakan mahkemenin adı nedir?
- A) Divan-ı İstifa
- B) Divan-ı Arz
- C) Divan-ı Berid
- D) Divan-ı Mezalim ✓
Divan-ı Mezalim, Anadolu Selçuklu Devleti'nde ağır siyasi suçlara bakan özel bir mahkemedir. Bu mahkeme, sultan başkanlığında toplanır ve devlete karşı işlenen suçları yargılardı. Divan-ı Mezalim, devletin güvenliği ve düzeni için önemli bir yargı organıdır.
22. Anadolu Selçuklu Devleti'nde ticari hayatı canlandıran, üretimde kaliteyi yükselten, üretici haklarını savunan teşkilatın ismi nedir?
- A) Lonca Teşkilatı
- B) Esnaf Teşkilatı
- C) Gedik Teşkilatı
- D) Ahilik Teşkilatı ✓
Ahilik Teşkilatı, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde esnaf ve zanaatkarların örgütlendiği bir teşkilattır. Ahilik, ticari hayatı canlandırır, üretimde kaliteyi yükseltir, üretici haklarını savunur, mesleki eğitim verir ve sosyal yardımlaşmayı sağlar. Ahi Evran tarafından Anadolu'da yaygınlaştırılmıştır.
23. Anadolu Selçuklularında sultan olmadığı zaman orduyu kim yönetirdi?
- A) Emir-i Dad
- B) Naib ✓
- C) Müstevfi
- D) Vezir
Naib, Anadolu Selçuklu Devleti'nde sultan olmadığı zamanlarda orduyu yöneten görevlidir. Naib, sultanın vekili olarak askeri işlerden sorumludur. Bu sistem, sultanın yokluğunda ordunun etkin bir şekilde yönetilmesini sağlamıştır.
24. Anadolu'da denizci ilk devlet hangisidir?
- A) Aydınoğulları
- B) Anadolu Selçuklu Devleti
- C) Karesioğulları
- D) Çaka Beyliği ✓
Anadolu'da kurulan ilk denizci Türk devleti/beyliği 1081 yılında İzmir merkezli olarak kurulan Çaka Beyliği'dir. Çaka Bey ilk Türk denizcisi olarak kabul edilir ve beyliğin kuruluş yılı olan 1081, Türk Deniz Kuvvetleri'nin de kuruluş yılı olarak kutlanmaktadır. Anadolu Selçuklu Devleti ise daha sonraki dönemde (13. yüzyılda) tersaneler kurarak denizcilikte gelişen büyük Türk devletidir.
25. Anadolu Selçuklularında donanma komutanına ne denilmiştir?
- A) Amiral
- B) Kaptan-ı Derya
- C) Deniz Beyi
- D) Reis-ül Bahr, Melik-üs Sevahil ✓
Reis-ül Bahr (Deniz Reisi) veya Melik-üs Sevahil (Sahil Meliki), Anadolu Selçuklu Devleti'nde donanma komutanına verilen unvanlardır. Bu görevli, donanmanın yönetiminden, deniz savaşlarından ve deniz ticaretinin güvenliğinden sorumludur. Bu unvanlar, Osmanlı Devleti'nde Kaptan-ı Derya olarak devam etmiştir.