Genel Tekrar Testi - 12

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _yüklem fiil soylu_ değildir?

• A) O gün beni arayan sendin. ✓
• B) Toplantı yarın başlayacak.
• C) Sana hemen güvenirim.
• D) Kapı zili çaldı.

_'Sendin'_‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sözcüğü bir zamirdir (ad soylu) ve ek fiil alarak yüklem olmuştur. Diğerleri fiildir.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisi _özne-yüklem_ ilişkisi (çatı) bakımından _edilgen_ bir fiil vardır?

• A) Adam, olanları sakince dinledi.
• B) Bayram için bütün ev temizlendi. ✓
• C) Çocuklar parkta neşeyle güldü.
• D) Yolcular otobüse bindi.

Edilgen‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ fiiller '-l-' veya '-n-' çatı eki alır ve işi yapan (özne) belli değildir (sözde özne vardır). 'Bütün ev temizlendi' cümlesinde 'temizleme' işini kimin yaptığı belli değildir. 'Temizlenen ne?' > 'Bütün ev' (sözde özne). Diğerleri (dinledi, güldü, bindi) etken çatılıdır, işi yapan bellidir (Adam, Çocuklar, Yolcular).

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'dönüşlülük zamiri' özneyi pekiştirmek için kullanılmıştır?

• A) Bu soruyu ben kendim çözdüm. ✓
• B) Kendine iyi bak.
• C) Herkes kendi işine baksın.
• D) Kendi düşen ağlamaz.

'Ben‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kendim' kullanımında, şahıs zamiri (ben) ile dönüşlülük zamiri (kendi) bir arada kullanılarak eylemi yapan kişi vurgulanmış ve pekiştirilmiştir.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _özne-yüklem_ ilişkisi (çatı) bakımından _edilgen_ bir fiil vardır?

• A) Adam, olanları sakince dinledi.
• B) Bayram için bütün ev temizlendi. ✓
• C) Çocuklar parkta neşeyle güldü.
• D) Yolcular otobüse bindi.

Edilgen‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ fiiller '-l-' veya '-n-' çatı eki alır ve işi yapan (özne) belli değildir (sözde özne vardır). 'Bütün ev temizlendi' cümlesinde 'temizleme' işini kimin yaptığı belli değildir. 'Temizlenen ne?' > 'Bütün ev' (sözde özne). Diğerleri (dinledi, güldü, bindi) etken çatılıdır, işi yapan bellidir (Adam, Çocuklar, Yolcular).

5. 'Gençleri her zaman destekler, güvenirim.' cümlesindeki _anlatım bozukluğunun_ nedeni nedir?

• A) Nesne eksikliği
• B) Özne eksikliği
• C) Tamlama yanlışlığı
• D) Dolaylı tümleç eksikliği ✓

'Kimi‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ destekler?' > 'Gençleri' (Nesne). 'Kime güvenirim?' > Cevap yok. Cümle 'Gençleri her zaman destekler, _onlara_ güvenirim.' şeklinde olmalıydı. 'onlara' (dolaylı tümleç) eksiktir.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem 'birleşik fiil' değildir?

• A) Yardım etti.
• B) Hasta oldu.
• C) Gidiverdi.
• D) Çok çalıştı. ✓

'Çalıştı'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ basit yapılı bir fiildir. A ve B yardımcı eylemle, C kurallı birleşik fiildir.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sıfat-fiil' grubu nesne görevindedir?

• A) Gelenleri tanımıyorum. ✓
• B) Koşan çocuk düştü.
• C) Yıkanacak çamaşırlar birikti.
• D) Tanıdık yüzler gördüm.

Tanımıyorum‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (Yüklem). Kimi? -> Gelenleri (Nesne). 'Gelenleri' adlaşmış sıfat-fiildir. B ve C'de özne, D'de nesne (sıfat tamlaması içinde) görevindedir.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'dolaylı tümleç' eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır?

• A) Düşman kenti bombaladı ama giremedi. ✓
• B) Seni seviyorum ve güveniyorum.
• C) Kitabı okudu ve rafa koydu.
• D) Arkadaşını aradı, yardım istedi.

'Düşman‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kenti bombaladı ama (kente) giremedi.' İkinci cümle için dolaylı tümleç gereklidir.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sıfat tamlaması' özne görevindedir?

• A) Yaşlı adam bankta oturuyordu. ✓
• B) Ali'nin defteri kayboldu.
• C) Kapı zili çaldı.
• D) Çocuklar bahçede koşuyor.

Yüklem:‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Oturuyordu. Oturan kim? -> 'Yaşlı adam'. 'Yaşlı adam' bir sıfat tamlamasıdır ve öznedir. B ve C isim tamlamasıdır.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklemin yerine göre devrik cümle vardır?

• A) Gidiyorum gurbeti gönlümde duya duya. ✓
• B) Yarın Ankara'ya gideceğim.
• C) Derslerimi bitirdim.
• D) Hava bugün çok güzel.

Doğru‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Yüklem (Gidiyorum) cümlenin sonunda değildir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisi _nesne-yüklem_ ilişkisi yönünden _geçişli_ bir fiil kullanılmıştır?

• A) Bebek sabaha kadar ağladı.
• B) Misafirler az önce geldi.
• C) Dün akşam erkenden uyudum.
• D) Kardeşim bardağı mutfağa götürdü. ✓

Geçişli‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ fiiller, 'Neyi, Kimi, Ne?' sorularına (nesne) cevap verebilen (yani 'onu' zamirini alabilen) fiillerdir. 'Onu götürdü' (Neyi? Bardağı) diyebiliyoruz. Bu nedenle 'götürmek' fiili geçişlidir. Diğerleri: 'Onu ağladı', 'Onu geldi', 'Onu uyudum' diyemeyiz (Geçişsiz fiiller).

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne-yüklem ilişkisi (çatı) bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) Evin tüm duvarları bayram için süslendi.
• B) Sınav sonuçları dün panoya asıldı.
• C) Arkadaşını görünce hızla merdivenlerden indi. ✓
• D) Kaybolan kedi, dün akşam bulundu.

'Süslendi',‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ 'asıldı' ve 'bulundu' yüklemleri edilgen çatılıdır (işi yapan belli değil, L/N eki almış). 'İndi' yüklemi ise etkendir (işi yapan 'o' bellidir).

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yükleminin türüne göre diğerlerinden farklıdır?

• A) Misafirler az önce geldi.
• B) Çocuklar bahçede koşuyor.
• C) Bugün hava oldukça güzeldi. ✓
• D) Sabaha kadar ders çalıştı.

A‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (Gelmek), B (Koşmak) ve D (Çalışmak) fiil cümleleridir. C seçeneğindeki 'güzeldi' (güzel idi) isim soylu bir sözcük olduğu için yüklemi isimdir.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yansıma' sözcük yüklem görevindedir?

• A) Köpek havladı. ✓
• B) Su şırıl şırıl akıyor.
• C) Gürültüden korktum.
• D) Bebek ağladı.

Doğru‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Hav' sesinden türeyen 'Havladı' sözcüğü yüklemdir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem edilgen çatılıdır?

• A) Konular iyice anlaşıldı. ✓
• B) Çocuklar durmadan gülüştü.
• C) Öğretmen derse başladı.
• D) Yağmur aniden bastırdı.

'Anlaşıldı'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ fiilinde -l eki vardır ve işi yapan (anlayan) belli değildir. Öznesi (konular) sözde öznedir.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _yüklem tek bir sözcükten_ oluşmamıştır?

• A) Toplantı saat beşte başladı.
• B) O, okulun en çalışkan öğrencisiydi. ✓
• C) Bütün gün ders çalıştık.
• D) Dostluğun kıymetini bilmek gerekir.

_'Okulun‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ en çalışkan öğrencisiydi'_ söz grubu tamlama olduğu için yüklem tek bir sözcükten oluşmamıştır.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil (ek eylem) isme gelerek onu yüklem yapmıştır?

• A) Ders çalışıyordu.
• B) Gelirse beni arasın.
• C) Hava çok soğukmuş. ✓
• D) Beni dinlemedi.

Doğru‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cevap C seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Soğuk' ismine gelen '-muş' eki onu yüklem yapmıştır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sıfat-fiil' grubu özne görevindedir?

• A) Gelen gideni aratır.
• B) Koşan çocuk düştü.
• C) Yıkanan çamaşırlar kurudu.
• D) Hepsi. ✓

A'da‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ 'Gelen' (Özne), B'de 'Koşan çocuk' (Özne), C'de 'Yıkanan çamaşırlar' (Özne). Hepsi doğrudur.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisi sadece _temel ögelerden_ (özne ve yüklem) oluşmuştur?

• A) Çocuklar bahçede oyun oynuyor.
• B) O, okulun en çalışkan öğrencisiydi. ✓
• C) Dün akşam televizyonda ilginç bir belgesel izledik.
• D) Hava yağmurlu olduğu için dışarı çıkmadık.

_'O,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ okulun en çalışkan öğrencisiydi.'_ cümlesinde _'O'_ (Özne) ve _'okulun en çalışkan öğrencisiydi'_ (Yüklem - tamlama olduğu için bölünmez) olmak üzere sadece temel ögeler vardır.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _nesnel-yüklem_ ilişkisi yönünden _geçişsiz_ bir fiil kullanılmıştır?

• A) Polisi görünce hızla kaçtı. ✓
• B) Dün akşam güzel bir film izledim.
• C) Konuyu arkadaşına uzun uzun anlattı.
• D) Kardeşim bardağı kırdı.

Geçişsiz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ fiiller, 'Neyi, Kimi?' sorularına (nesne) cevap veremeyen fiillerdir. 'Onu kaçtı' diyemeyiz. Bu nedenle 'kaçmak' fiili geçişsizdir. Diğerleri: 'Onu izledim' (filmi - geçişli), 'Onu anlattı' (konuyu - geçişli), 'Onu kırdı' (bardağı - geçişli).

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisi _öznel_ bir yargı içermektedir?

• A) Film, dün akşam saat 20.00'de başladı.
• B) Yazarın son romanı 300 sayfadan oluşuyor.
• C) Bu harika manzara karşısında büyülenmemek elde değil. ✓
• D) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.

'Bu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ harika manzara karşısında büyülenmemek elde değil.' cümlesi, söyleyenin kişisel duygularını (beğeni, hayranlık) içermektedir. Kanıtlanamaz, kişiden kişiye değişir. Bu nedenle özneldir. Diğer seçenekler kanıtlanabilir, nesnel yargılardır.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _belirtili nesne_ kullanılmıştır?

• A) Kardeşim dün yeni bir bisiklet aldı.
• B) Bütün gün sokaklarda dolaştı.
• C) Öğretmen, anlattığı konuyu tekrar etti. ✓
• D) Yaşlı adam bankta oturuyordu.

'Tekrar‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ etti' yüklem. Kim? 'Öğretmen' (Özne). Neyi? 'Anlattığı konuyu' (Belirtili Nesne). Belirtili nesne, yükleme sorulan 'Neyi, Kimi?' sorularına cevap verir ve '-ı, -i, -u, -ü' belirtme hal ekini alır.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'öznel' bir anlatım söz konusudur?

• A) Sanatçının son eserindeki o buğulu atmosfer, okuru adeta bambaşka bir dünyaya sürüklüyor. ✓
• B) Yazarın bu romanı, toplamda kırk iki bölümden ve üç ana kısımdan oluşmaktadır.
• C) Eser, yayımlandığı ilk ay içerisinde otuz binin üzerinde satış rakamına ulaştı.
• D) Kitabın kapak tasarımında gri ve tonlarının ağırlıklı olduğu bir illüstrasyon kullanılmış.

A‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ seçeneğindeki 'buğulu atmosfer' ve 'bambaşka dünyaya sürüklemek' ifadeleri kişisel bir beğeniye ve yoruma dayalı olduğu için özneldir. Diğer seçenekler kanıtlanabilir, nesnel bilgiler içermektedir.

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'belgisiz zamir' özne görevindedir?

• A) Kimse beni anlamıyor. ✓
• B) Herkesi çağırdım.
• C) Bazılarını tanıyorum.
• D) Bahçede birini gördüm.

A‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ seçeneğinde 'Kimse' özne görevindedir (Anlamayan kim? -> Kimse). B'de 'Herkesi', C'de 'Bazılarını', D'de 'birini' nesne görevindedir.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _yüklem çatısı_ bakımından farklıdır?

• A) Bütün gün pencereden dışarıyı seyretti.
• B) Olayı duyunca hemen bize geldi.
• C) Toplantıda önemli kararlar alındı. ✓
• D) Her sabah erken kalkar.

Diğer‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cümlelerin yüklemleri _etken_ çatılıdır (seyretti, geldi, kalkar). _'alındı'_ fiili ise işi yapan belli olmadığı için _edilgen_ çatılıdır.