Genel Tekrar Testi - 13

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _yüklem ad soylu bir sözcük_ değildir?

• A) Dün akşamki maç çok heyecanlıydı.
• B) En büyük hayali bir yazar olmaktı.
• C) Bütün gün kitap okudu. ✓
• D) Bu evin sahibi Ali'ydi.

Diğer‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cümlelerin yüklemleri isim soylu sözcüklerdir (heyecanlıydı, yazar olmaktı, Ali'ydi). _'okudu'_ ise _fiil_ soylu bir sözcüktür.

2. Aşağıdakilerin hangisinde ilgi adılından sonra yaklaşma durum eki alan bir sözcük, dolaylı tümleç göreviyle kullanılmıştır?

• A) İmza günleri yazarın etrafındakilere gülücükler dağıttığı şen günlerdi.
• B) Bizim ev büyüklük olarak onlarınkine benziyor. ✓
• C) Yazarın bu konudaki düşüncesi sizinkinden çok da farklı değil.
• D) Evdeki eski eşyaların hepsini yenileriyle değiştirdik.

B‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ seçeneğinde: 'onlarınkine' sözcüğündeki '-ki' **ilgi adılı**dır (onların evi). Bu adıl, ardından **yaklaşma durum eki** (-e) almıştır ve 'benziyor' (neye?) yüklemine cevap verdiği için **dolaylı tümleç** görevindedir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yan cümle' özne görevindedir?

• A) Çalışan kazanır. ✓
• B) Kitap okumayı severim.
• C) Eve gidince uyudu.
• D) Seni görünce şaşırdı.

Doğru‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Çalışan' (Yan cümle/Fiilimsi) yüklemin (kazanır) öznesidir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yüklem' türemiş bir fiildir?

• A) Çiçekleri suladı. ✓
• B) Eve geldi.
• C) Bize baktı.
• D) Yolu geçti.

Doğru‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Su (isim) -> Su-la (fiil). Türemiş fiildir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sıfat-fiil' (ortaç) özne görevindedir?

• A) Gelen gideni aratır. ✓
• B) Koşarak eve gitti.
• C) Okumayı severim.
• D) Bildiğini anlat.

Doğru‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Aratan kim? -> Gelen (Özne). Gelen, adlaşmış sıfat-fiildir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _nesne eksikliğinden_ kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Kitabı özenle okudu ve arkadaşına teslim etti.
• B) Ona her zaman güvenir ve çok severim. ✓
• C) Çocuklar bahçede koşuyor, eğleniyorlardı.
• D) Arabasını yıkadı, garaja park etti.

•‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Analiz: Cümledeki 'ona' sözcüğü 'güvenir' yüklemiyle uyumludur (Ona güvenir). Ancak 'severim' yüklemiyle uyumlu değildir (Ona severim denmez). • Hata: İkinci yüklem için 'onu' nesnesi eksiktir. • Doğrusu: 'Ona her zaman güvenir ve _onu_ çok severim.' şeklinde olmalıdır.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı)_ vardır?

• A) Bu sabah erkenden uyandım.
• B) Yaşlı adam torununa masal anlattı. ✓
• C) Polis, hırsızı hemen yakaladı.
• D) Bütün gün durmadan çalıştı.

'Anlattı'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yüklem. Kim? 'Yaşlı adam' (Özne). Kime? 'Torununa' (Dolaylı Tümleç). Dolaylı tümleç, yükleme sorulan '-e, -de, -den' eklerini alan (kime, neye, nereye; kimde, neyde, nerede; kimden, neden, nereden) sorularına cevap verir. Diğer seçeneklerde zarf tümleci (Bu sabah, hemen, Bütün gün) veya belirtili nesne (hırsızı) vardır.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) _yoktur_?

• A) Çocuklar bahçede top oynuyor.
• B) Sana her şeyi anlatacağım.
• C) Dün akşam seni çok aradım. ✓
• D) Kitaplarını dolaba yerleştirdi.

'Dün‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ akşam seni çok aradım' cümlesinde; Aradım (Yüklem), Ben (Gizli Özne), Seni (B.li Nesne), Dün akşam (Zarf T.), Çok (Zarf T.). Dolaylı tümleç yoktur.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisi _yüklemin türüne_ göre diğerlerinden farklıdır?

• A) Bu odanın duvarları çok kirliydi.
• B) Sınav sonuçları beklediğimiz gibi geldi. ✓
• C) Dün akşamki film oldukça heyecanlıydı.
• D) En sevdiği mevsim sonbahardı.

'Geldi'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (gelmek) bir fiildir (fiil cümlesi). Diğer seçeneklerin yüklemleri ise isim veya isim soylu sözcüklerdir: 'Kirliydi' (isim), 'heyecanlıydı' (isim), 'sonbahardı' (isim). Bu nedenle 'geldi' cümlesi yüklemin türüne göre (fiil cümlesi) diğerlerinden (isim cümlesi) farklıdır.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _nesnel_ bir anlatım vardır?

• A) Mona Lisa tablosu, dünyanın en etkileyici portresidir.
• B) İstanbul, 1453 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından fethedilmiştir. ✓
• C) Bu film, izlediğim en sıkıcı yapımdı.
• D) Şairin son kitabı yine harika olmuş.

'İstanbul,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ 1453 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından fethedilmiştir.' cümlesi, kişisel görüş içermeyen, kanıtlanabilir, tarihsel bir bilgidir. Bu nedenle nesneldir. Diğer seçenekler ('etkileyici', 'sıkıcı', 'harika') kişisel görüş (öznel) içermektedir.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'nesnel' bir yargı vardır?

• A) Dünyanın en güzel şehri İstanbul'dur.
• B) Bu yemek çok lezzetli.
• C) Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesi vardır. ✓
• D) Mavi renk insana huzur verir.

Doğru‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cevap C seçeneğidir. Sorunun doğru cevabına ve çözüm mantığına bakıldığında, C seçeneği kanıtlanabilir bir gerçektir. Diğerleri kişisel görüştür. Bu kural ve açıklamalar, ALES/KPSS Türkçe sınavındaki benzer soru tiplerini çözebilmek için temel bir rehber niteliğindedir.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _nesne_ (belirtili veya belirtisiz) yoktur?

• A) Yaşlı adam torununu parka götürdü.
• B) Her akşam mutlaka kitap okur.
• C) Çocuklar bahçede sessizce oturuyordu. ✓
• D) Öğretmenimiz bize yeni bir konu anlattı.

'Oturuyordu'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yüklem. Kim? 'Çocuklar' (Özne). Nerede? 'Bahçede' (Dolaylı Tümleç). Nasıl? 'Sessizce' (Zarf Tümleci). Bu cümlede 'Neyi, Kimi, Ne?' sorularına cevap veren bir nesne yoktur. Diğerleri: 'torununu' (belirtili), 'kitap' (belirtisiz), 'yeni bir konu' (belirtisiz).

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı tümleç **yoktur**?

• A) Sabah erkenden okula gitti.
• B) Kitaplarını masanın üzerine bıraktı.
• C) Seni dün akşam aradım. ✓
• D) Bütün gün parkta oturdu.

C‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ seçeneğinde: 'Seni' (Nesne), 'dün akşam' (Zarf T.), 'aradım' (Yüklem). Dolaylı tümleç yoktur. (A: Okula, B: Masanın üzerine, D: Parkta).

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _nesnel bir yargı_ vardır?

• A) Bu film, şimdiye kadar izlediğim en iyi filmdi.
• B) Romanın sonu biraz sıkıcıydı.
• C) İstanbul, 1453 yılında fethedilmiştir. ✓
• D) Müzik dinlemek insanı rahatlatır.

_'İstanbul,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ 1453 yılında fethedilmiştir.'_ cümlesi, doğruluğu kanıtlanabilir, kişiden kişiye değişmeyen bir bilgiyi içerdiği için _nesneldir_.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _özne-yüklem uyumsuzluğundan_ kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Ağaçlar sonbaharda yapraklarını döktü.
• B) Hiç kimse, sınavın iptal edildiğini bilmiyordu.
• C) Kuşlar neşeyle uçuşuyorlar. ✓
• D) Öğrenciler ve öğretmenler törene katıldı.

Özne-yüklem‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ uyumunda 'insan dışı varlıklar' (hayvan, bitki, cansız) çoğul özne olduğunda, yüklem daima 'tekil' olur. 'Kuşlar (çoğul, insan dışı) uçuşuyorlar (çoğul)' kullanımı yanlıştır. Doğrusu 'Kuşlar neşeyle uçuşuyor.' (tekil yüklem) olmalıdır. (Kişileştirme yapılırsa çoğul olabilir: 'Kuşlar neşeyle şarkı söylüyorlardı.')

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi, cümlenin yüklemi olmuştur?

• A) En büyük hayali iyi bir doktor olmaktı. ✓
• B) Bütün gün odasında ders çalıştı.
• C) Ağaçtan düşen elmaları topladı.
• D) Koşarken birden ayağı takıldı.

'Olmaktı'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sözcüğü, '-mak' isim-fiil ekini aldıktan sonra ek-fiil ('idi') alarak cümlenin yüklemi görevini üstlenmiştir.

17. 'Yaşlı adam, torununa masal anlatıyordu.' cümlesinin öğeleri sırasıyla hangisidir?

• A) Özne - Belirtili Nesne - Yüklem
• B) Özne - Dolaylı Tümleç - Belirtisiz Nesne - Yüklem ✓
• C) Belirtisiz Nesne - Dolaylı Tümleç - Özne - Yüklem
• D) Özne - Zarf Tümleci - Belirtili Nesne - Yüklem

anlatıyordu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (yüklem). Anlatan kim? -> yaşlı adam (özne). Kime anlatıyordu? -> torununa (dolaylı tümleç). Ne anlatıyordu? -> masal (belirtisiz nesne). Sıralama: Özne / Dolaylı Tümleç / Belirtisiz Nesne / Yüklem.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'belirtili nesne' kullanılmıştır?

• A) Babam dün yeni bir araba aldı.
• B) Akşam için güzel bir yemek yaptı.
• C) Kardeşim, odasındaki bütün oyuncakları topladı. ✓
• D) Bana hediye olarak kitap getirdi.

topladı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (yüklem). Toplayan kim? -> Kardeşim (özne). Neyi topladı? -> odasındaki bütün oyuncakları (belirtili nesne). Yükleme sorulan 'Neyi?' sorusuna cevap vermektedir.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, bir söz grubundan (tamlamadan) oluşmuştur?

• A) Gördüklerim karşısında çok şaşırdım.
• B) Bu davranışın beni gerçekten çok üzdü.
• C) Onun evi, denizi gören bir yamaçtaydı.
• D) Baharın gelişi, bir mutluluk habercisiydi. ✓

'bir‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ mutluluk habercisiydi' ifadesi, bir sıfat tamlamasıdır ve ek-fiil alarak cümlenin yüklemi olmuştur. Tamlamalar ve söz grupları öğe bulunurken bölünemez.

20. '_Sabahın ilk ışıklarıyla birlikte_ yola çıktık.' cümlesindeki altı çizili bölüm hangi öğedir? ('Sabahın ilk ışıklarıyla birlikte')

• A) Özne
• B) Belirtili Nesne
• C) Dolaylı Tümleç
• D) Zarf Tümleci ✓

yola‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ çıktık (yüklem). Ne zaman yola çıktık? -> Sabahın ilk ışıklarıyla birlikte (zarf tümleci). Yükleme sorulan 'Ne zaman?' sorusuna cevap verdiği için zarf tümlecidir.

21. 'Bu zorlu yolda bize her zaman dedem yardım ederdi.' cümlesinin öznesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) dedem ✓
• B) bize
• C) her zaman dedem
• D) Bu zorlu yolda

yardım‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ederdi (yüklem). Yardım eden kim? -> dedem (özne). Cümlenin öznesi 'dedem' sözcüğüdür.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru, özneyi buldurmaya yöneliktir?

• A) Dün akşam sizi kim aradı? ✓
• B) Markete ne zaman gideceksin?
• C) Bana ne aldın?
• D) Bu kitabı nereden buldun?

'Dün‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ akşam sizi kim aradı?' sorusuna verilecek cevap (Örn: 'Babam aradı.') cümlenin öznesi olacaktır. 'Kim' ve 'ne' (yükleme sorulan ilk 'ne') soruları özneyi buldurur.

23. 'Sessizce yağan kar, tüm şehri beyaz bir örtüyle kapladı.' cümlesinin zarf tümleci aşağıdakilerden hangisidir?

• A) beyaz bir örtüyle
• B) tüm şehri
• C) Sessizce ✓
• D) Bu cümlede zarf tümleci yoktur.

kapladı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (yüklem). Nasıl kapladı? -> Sessizce (zarf tümleci). 'Sessizce yağan kar' sıfat-fiil grubudur ve cümlenin öznesidir. 'tüm şehri' belirtili nesne, 'beyaz bir örtüyle' ise edat tümleci (LGS'de zarf tümleci kabul edilir) olur. Ancak eylemin nasıl yapıldığını bildiren 'Sessizce' kelimesi de zarf tümlecidir. **Sorunun kurgusunda bir sorun var, 'sessizce' sözcüğü öznedeki fiilimsiyi nitelemektedir. Cümlenin zarf tümleci 'beyaz bir örtüyle' olmalıdır. Verilen cevaba göre tek kelimelik zarf istenmiş olabilir.**

24. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin öğe dizilişi 'Özne - Belirtili Nesne - Yüklem' şeklindedir?

• A) Küçük çocuk, annesini görünce gülümsedi.
• B) Rüzgâr, ağacın yapraklarını savuruyordu. ✓
• C) Herkes, olanları şaşkınlıkla izledi.
• D) Güneş, dağların ardında kayboldu.

savuruyordu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (yüklem). Savuran ne? -> Rüzgâr (özne). Neyi savuruyordu? -> ağacın yapraklarını (belirtili nesne). Sıralama: Özne / Belirtili Nesne / Yüklem.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, bir deyimden oluşmaktadır?

• A) Yaptığı hatayı sonunda anladı.
• B) Onun sözleri hepimizi çok etkiledi.
• C) Bu haberi duyunca etekleri zil çaldı. ✓
• D) Sonunda muradına erdi.

'Etekleri‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ zil çalmak' bir deyimdir ve 'çok sevinmek' anlamına gelir. Deyimler kalıplaşmış söz grupları olduğu için bölünemez ve cümlenin yüklemini oluşturmuştur.