Genel Tekrar Testi - 14
'Yazarın son kitabı, okurlardan büyük ilgi gördü.' cümlesindeki 'büyük' sözcüğü hangi öğenin parçasıdır?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. 'Yazarın son kitabı, okurlardan büyük ilgi gördü.' cümlesindeki 'büyük' sözcüğü hangi öğenin parçasıdır?
- A) Belirtisiz Nesne
- B) Zarf Tümleci
- C) Yüklem ✓
- D) Özne
'ilgi gördü' birleşik bir fiil yapısıdır ve tüm bu söz grubu cümlenin yüklemidir. LGS'de 'ilgi görmek, göz atmak, yardım etmek' gibi birleşik fiiller bölünemez; tümü birlikte yüklem kabul edilir. Bu yüzden 'büyük ilgi gördü' parçalanamaz ve yüklem öğesinin bir parçasıdır.
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde cevap, dolaylı tümleçtir?
- A) - Bu kitabı kim yazmış? - Orhan Pamuk.
- B) - Nereye gidiyorsun? - Okula. ✓
- C) - Ne zaman döneceksin? - Yarın.
- D) - Nasıl bir ev arıyorsun? - Bahçeli.
'Nereye?' sorusu dolaylı tümleci buldurmaya yöneliktir. Verilen cevap olan 'Okula' da '-e' hal ekini almış bir dolaylı tümleçtir.
3. 'Hayat, inişleri ve çıkışlarıyla uzun bir yoldur.' cümlesinin yüklemi hangisidir?
- A) yoldur
- B) uzun bir yoldur
- C) çıkışlarıyla uzun bir yoldur
- D) inişleri ve çıkışlarıyla uzun bir yoldur ✓
Bu cümlenin yüklemi, bir sıfat tamlaması ve edat grubundan oluşan bir söz grubudur. 'inişleri ve çıkışlarıyla uzun bir yol' ifadesi bir bütündür, bölünemez ve ek-fiil alarak yüklem olmuştur.
4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ne' sorusu belirtisiz nesneyi buldurmaya yöneliktir?
- A) Pazardan ne aldın? ✓
- B) Bana ne bakıyorsun öyle?
- C) Bu gürültü de ne?
- D) Ne gün geleceksin?
Özneyi bulduktan sonra (Sen aldın) yükleme sorulan 'ne?' sorusu belirtisiz nesneyi buldurur. 'Pazardan ne aldın?' sorusuna verilecek cevap (Elma aldım) belirtisiz nesne olacaktır. B'de zarf tümleci, C'de yüklem, D'de ise sıfat (zarf tümleci) görevindedir.
5. 'Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden' dizesinin öğe dizilişi hangisidir?
- A) Zarf T. - Yüklem - Dolaylı T. ✓
- B) Zarf T. - Dolaylı T. - Yüklem
- C) Yüklem - Zarf T. - Dolaylı T.
- D) Dolaylı T. - Zarf T. - Yüklem
çıkacaksın (yüklem). Kim? -> Sen (gizli özne). Nasıl çıkacaksın? -> Ağır ağır (zarf tümleci). Nereden çıkacaksın? -> bu merdivenlerden (dolaylı tümleç). Diziliş: Zarf Tümleci / Yüklem / Dolaylı Tümleç.
6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne, bir isim tamlamasıdır?
- A) Mavi araba hızla uzaklaştı.
- B) Okulun kapısı sonunda açıldı. ✓
- C) Yaşlı adam yavaşça yürüyordu.
- D) Bütün sınıf sınavı başarıyla geçti.
açıldı (yüklem). Açılan ne? -> Okulun kapısı (özne). 'Okulun kapısı' bir belirtili isim tamlamasıdır ve cümlenin öznesi görevindedir.
7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'nereye' sorusunun cevabı zarf tümlecidir?
- A) Az önce markete gitti.
- B) Çocuklar bahçeye koştu.
- C) Lütfen içeri giriniz. ✓
- D) Eşyaları odaya taşıdı.
Yer-yön bildiren 'içeri, dışarı, yukarı, aşağı, ileri, geri' gibi sözcükler, yalın halde kullanıldıklarında zarf tümleci olurlar. 'Nereye giriniz?' -> 'içeri' (zarf tümleci). Ancak bu sözcükler -e, -de, -den eklerini alırlarsa dolaylı tümleç olurlar (içeriye, dışarıda vb.).
8. 'Bütün gece yağan yağmur, sabahleyin durmuştu.' cümlesi ve öğeleriyle ilgili hangisi yanlıştır?
- A) Yüklemi 'durmuştu' sözcüğüdür.
- B) Öznesi 'Bütün gece yağan yağmur' söz grubudur.
- C) Zarf tümleci 'sabahleyin' sözcüğüdür.
- D) Cümlede nesne kullanılmıştır. ✓
durmuştu (yüklem). Duran ne? -> Bütün gece yağan yağmur (özne). Ne zaman durmuştu? -> sabahleyin (zarf tümleci). Cümlede 'Neyi, kimi, ne?' sorularına cevap veren bir nesne bulunmamaktadır. Dolayısıyla D seçeneği yanlıştır.
9. Aşağıdaki cümlelerden hangisi yükleminin türüne göre diğerlerinden farklıdır?
- A) Gökyüzü bugün masmaviydi.
- B) Sınıfın en çalışkanı oydu.
- C) Bütün gün durmadan ders çalıştı. ✓
- D) En sevdiği mevsim yazdı.
A, B ve D seçeneklerindeki cümlelerin yüklemleri ('masmaviydi', 'oydu', 'yazdı') ek-fiil almış isim veya zamirlerdir (isim cümlesi). C seçeneğindeki cümlenin yüklemi ise 'çalıştı' sözcüğüdür ve bir fiildir (fiil cümlesi).
10. Aşağıdaki cümlelerden hangisi yükleminin yerine göre devrik bir cümledir?
- A) Hayatın tüm zorluklarına göğüs gerdi.
- B) Bir umuttur yaşamak. ✓
- C) En yakın arkadaşı ziyarete gelmişti.
- D) Bu manzara gerçekten harikaydı.
Bu cümlenin yüklemi 'bir umuttur' söz grubudur ve cümlenin ortasında yer almaktadır. Yüklemi sonda olmayan cümlelere devrik cümle denir. (Cümlenin kurallı hali: Yaşamak bir umuttur.)
11. Aşağıdaki cümlelerden hangisi yüklemi isim olan devrik bir cümledir?
- A) Çok uzaktı hayallerimin şehri. ✓
- B) Gelmedi bir türlü beklediğim telefon.
- C) Sensin benim en kıymetlim.
- D) Bugün hava oldukça güzel.
Cümlenin yüklemi 'çok uzaktı' söz grubudur ve bir isimdir (uzak idi). Yüklem cümlenin başında yer aldığı için cümle devriktir.
12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi etken çatılı bir fiildir?
- A) Bütün sınıf tören için bahçede toplandı.
- B) Sınav sonuçları dün ilan edildi.
- C) Kardeşim, odasında sessizce kitap okuyor. ✓
- D) Toplantıda önemli kararlar alındı.
Etken çatılı fiillerde işi yapan özne (gerçek özne) bellidir. 'okuyor' yükleminin öznesi 'Kardeşim'dir ve okuma işini bizzat kendisi yapmaktadır. Diğer seçeneklerdeki fiiller edilgen veya dönüşlüdür.
13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi nesnesine göre diğerlerinden farklıdır?
- A) Öğretmen, anlattığı konuyu tekrar etti.
- B) Bütün gün hiç durmadan yürüdü. ✓
- C) Babam, akşam gazetesini okuyordu.
- D) Bu zor soruyu sadece o çözebildi.
Bir fiilin nesne alıp almadığını anlamak için başına 'onu' kelimesini getirebiliriz. A, C ve D seçeneklerindeki fiiller ('onu tekrar etti', 'onu okuyordu', 'onu çözebildi') nesne alabildiği için geçişlidir. B seçeneğindeki 'onu yürüdü' anlamsız olduğu için fiil geçişsizdir.
14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, dönüşlü çatılı bir fiildir?
- A) Yolcular otobüse peş peşe doluştu.
- B) Ağacın dalları rengârenk süslendi.
- C) Küçük kız, yeni elbisesi için çok sevindi. ✓
- D) Kaybolan kedi sonunda bulundu.
Dönüşlü çatıda özne, işi hem yapar hem de yaptığı işten kendisi etkilenir. Fiil -l veya -n eki alır. 'sevindi' yükleminin öznesi 'küçük kız'dır. Sevinme işini yapan da, bu işten etkilenen de kızın kendisidir.
15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi geçişli bir fiil olduğu halde cümlede nesne kullanılmamıştır?
- A) Bütün gece durmadan okudu. ✓
- B) Kardeşim erkenden uyudu.
- C) Yağmur sabaha kadar yağdı.
- D) Çocuk sessizce ağlıyordu.
'okudu' fiili nesne alabilen geçişli bir fiildir ('onu okudu' diyebiliriz). Ancak bu cümlede 'neyi okudu?' sorusunun cevabı yoktur, yani nesne kullanılmamıştır. Diğer fiiller geçişsizdir.
16. 'Sözde özne' aşağıdaki cümlelerin hangisinde kullanılmıştır?
- A) Rüzgâr, yaprakları savuruyordu.
- B) Çocuklar parkta neşeyle oynuyor.
- C) Bulaşıkların hepsi özenle yıkandı. ✓
- D) Kadın, olanları şaşkınlıkla izledi.
Sözde özne, edilgen çatılı cümlelerde bulunur. 'yıkandı' yükleminin öznesi 'Bulaşıkların hepsi'dir. Ancak yıkama işini yapan başkasıdır. Özne, işi yapan değil, işten etkilenen olduğu için sözde öznedir.
17. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi geçişsiz bir fiildir?
- A) Elindeki kitabı yavaşça kapattı.
- B) Bu akşam size geleceğiz. ✓
- C) Söylediklerini bir türlü anlamadı.
- D) Bütün evi baştan sona boyadı.
'geleceğiz' fiilinin başına 'onu' kelimesini getirdiğimizde 'onu geleceğiz' anlamsız olur. Bu nedenle fiil nesne alamaz ve geçişsizdir. Diğer seçeneklerdeki fiiller geçişlidir.
18. 'Öğretmen, öğrencisine fıkra anlattı.' cümlesinin yüklemi ettirgen yapılırsa cümle nasıl olur?
- A) Öğretmen, öğrencisine fıkra anlattırdı. ✓
- B) Öğrenci, öğretmenine fıkra anlattı.
- C) Fıkra, öğretmen tarafından anlatıldı.
- D) Öğrenci, fıkraya güldü.
Ettirgen çatı, işi başkasına yaptırma anlamı katar. 'anlattı' fiiline '-dır' çatı eki getirilerek 'anlattırdı' yapılır ve öğretmen, anlatma işini başka birine yaptırmış olur.
19. 'Çocuklar, parkta saatlerce oynadı.' cümlesinin yüklemi için hangisi söylenebilir?
- A) Etken - Geçişli
- B) Edilgen - Geçişsiz
- C) Etken - Geçişsiz ✓
- D) Dönüşlü - Geçişli
Oynayan kim? -> Çocuklar (gerçek özne). Dolayısıyla fiil etkendir. 'Onu oynadı' diyemediğimiz için fiil geçişsizdir.
20. 'Örtülü özne' (zarf tümleci olan özne) aşağıdaki cümlelerin hangisinde vardır?
- A) Polis, hırsızı yakaladı.
- B) Rüzgârın etkisiyle cam kırıldı. ✓
- C) Bebek mışıl mışıl uyuyor.
- D) Okul yönetimi yeni bir karar aldı.
Edilgen çatılı cümlelerde işi yapan '-ce, -ca' ekleriyle veya 'tarafından' sözcüğüyle belirtilirse bu ögeye örtülü özne denir ve zarf tümleci kabul edilir. 'kırıldı' yüklem. Kırılan ne? -> cam (sözde özne). Ne ile kırıldı? -> Rüzgârın etkisiyle (örtülü özne/zarf tümleci).
21. 'Yolun kenarına yeni bir bina yapılıyor.' cümlesinin yüklemi için hangisi söylenemez?
- A) Edilgen çatılıdır.
- B) Geçişsizdir. ✓
- C) Fiil cümlesidir.
- D) İşi yapan belli değildir.
'yapılıyor' yüklemi bir fiildir. İşi yapan belli olmadığı için edilgendir. Ancak edilgen çatılı fiiller, çatı ekini almadan önceki hallerine göre değerlendirilir. 'yapmak' fiili 'onu yapmak' diyebildiğimiz için geçişlidir. Edilgen yapıldığında nesne, sözde özneye dönüştüğü için bu tür fiiller 'nesne alamayan' fiiller olarak kabul edilir ama temel olarak geçişsiz denmez. Daha doğrusu edilgen çatılı fiillerde nesne-yüklem ilişkisi (geçişli/geçişsiz) aranmaz. Bu nedenle 'geçişsizdir' demek en tartışmalı ve yanlış ifadedir.
22. Bilimsel bir gerçeği açıklamak, bir konuda bilgi vermek amacıyla, nesnel verilerle ve kanıtlarla desteklenerek yazılan, genellikle gazete ve dergilerde yayımlanan düşünce yazısı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sohbet
- B) Anı
- C) Fıkra (Köşe Yazısı)
- D) Makale ✓
Makale, alanında uzman bir kişi tarafından yazılan, nesnel, kanıtlara dayalı ve bilgilendirici metin türüdür. Anahtar kelimeler: bilimsel, nesnel, kanıt, bilgi verme.
23. Bir sanat eserini (kitap, film, tiyatro vb.) olumlu ve olumsuz yönleriyle, nesnel ölçütlere dayanarak değerlendiren, eserin güçlü ve zayıf taraflarını ortaya koyan yazı türü hangisidir?
- A) Deneme
- B) Eleştiri ✓
- C) Sohbet
- D) Makale
Eleştiri, bir eseri veya sanatçıyı çeşitli yönleriyle inceleyerek onun hakkında bir yargıya varan metin türüdür. Hem olumlu hem de olumsuz olabilir.
24. İnsan dışındaki varlıklara insana ait özellikler yükleme sanatına ne ad verilir?
- A) Benzetme (Teşbih)
- B) Kişileştirme (Teşhis) ✓
- C) Abartma (Mübalağa)
- D) Konuşturma (İntak)
Bu tanım, kişileştirme (teşhis) sanatının tanımıdır. Örneğin, 'Rüzgâr öfkeyle uluyordu.' cümlesinde rüzgâra 'öfkelenme' özelliği verilmiştir.
25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir öğe eksikliğinden (nesne eksikliği) kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Sana çok güveniyor ve her zaman destekliyordu. ✓
- B) Kitabı okudu ama pek beğenmedi.
- C) Çocukları sever, hiç üzmezdi.
- D) Eve geldi, hemen yemeğe oturdu.
Cümle 'Sana çok güveniyor ve seni her zaman destekliyordu.' şeklinde olmalıdır. İkinci cümlenin yüklemi olan 'destekliyordu' fiili 'kimi?' sorusuna cevap ister. Bu cevap olan 'seni' (nesne) cümlede kullanılmadığı için anlatım bozukluğu oluşmuştur.