Genel Tekrar Testi - 15
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı tümleç eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı tümleç eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Arkadaşını çok sever, sürekli hediye alırdı.
- B) Bu şehri çok seviyorum ama bir gün ayrılmak zorundayım.
- C) Düşman, şehri kuşattı ama giremedi. ✓
- D) Kitapları okuyor, sonra da özet çıkarıyordu.
Cümle, 'Düşman, şehri kuşattı ama şehre giremedi.' şeklinde olmalıdır. İkinci cümlenin yüklemi olan 'giremedi' fiili 'nereye?' sorusuna cevap ister. Bu cevap olan 'şehre' (dolaylı tümleç) cümlede kullanılmadığı için anlatım bozukluğu oluşmuştur.
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) O, sinemayı çok, ben ise hiç sevmem. ✓
- B) Kahvaltıda peynir, zeytin ve çay vardı.
- C) Kardeşim çok akıllı, abim ise daha çalışkandı.
- D) Yazın o Antalya'ya, biz de köye gideriz.
Cümle, 'O, sinemayı çok sever, ben ise hiç sevmem.' şeklinde olmalıdır. Birinci cümlenin 'sever' yüklemi kullanılmadığı için anlatım bozukluğu oluşmuştur.
3. 'Arkadaşına sürekli yardım ediyor, bir dediğini iki etmiyordu.' cümlesindeki anlatım bozukluğunun nedeni nedir?
- A) Nesne eksikliği ✓
- B) Dolaylı tümleç eksikliği
- C) Anlam belirsizliği
- D) Bu cümlede bozukluk yoktur.
Cümle, 'Arkadaşına sürekli yardım ediyor, onun bir dediğini iki etmiyordu.' şeklinde olmalıdır. İkinci cümlenin tamlaması olan 'onun bir dediği' ifadesindeki 'onun' tamlayanı eksiktir. Bu da bir tür öğe eksikliği sayılabilir.
4. 'Sessizce yağan kar, bütün şehri beyaz bir örtüyle kapladı.' cümlesinin öğeleri sırasıyla hangisidir?
- A) Özne - Belirtili Nesne - Zarf Tümleci - Yüklem ✓
- B) Zarf Tümleci - Özne - Belirtili Nesne - Yüklem
- C) Özne - Belirtili Nesne - Yüklem
- D) Belirtisiz Nesne - Özne - Yüklem
kapladı (yüklem). Kaplayan ne? -> Sessizce yağan kar (özne). Neyi kapladı? -> bütün şehri (belirtili nesne). Ne ile kapladı? -> beyaz bir örtüyle (zarf tümleci/edat tümleci).
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi geçişsiz bir fiildir?
- A) Elindeki son mektubu da okudu.
- B) Bu akşam hepimiz erkenden uyuduk. ✓
- C) Bütün evi tek başına temizledi.
- D) Bu zor problemi nihayet çözdü.
Bir fiilin nesne alıp almadığını anlamak için başına 'onu' kelimesini getirebiliriz. 'onu uyuduk' anlamsız olduğu için 'uyumak' fiili geçişsizdir. Diğer fiiller nesne alabildiği için geçişlidir.
6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, bir söz grubundan oluşmamıştır?
- A) Bu davranışıyla hepimizin gözüne girdi.
- B) Sınıfın en sessiz öğrencisiydi.
- C) Bütün gün odasında ders çalıştı. ✓
- D) Hayat, inişli çıkışlı bir yolculuktur.
C seçeneğindeki yüklem 'ders çalıştı' birleşik fiil olsa da tek bir yargı bildirir. A'da 'gözüne girmek' (deyim), B'de 'sınıfın en sessiz öğrencisi' (sıfat tamlaması), D'de 'inişli çıkışlı bir yolculuk' (sıfat tamlaması) söz gruplarıdır.
7. 'Seni arayan bendim.' cümlesinin öğeleri ve türü hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Belirtili Nesne - Özne - Yüklem / Fiil Cümlesi
- B) Özne - Yüklem / İsim Cümlesi ✓
- C) Zarf Tümleci - Yüklem / İsim Cümlesi
- D) Belirtili Nesne - Yüklem / Fiil Cümlesi
bendim (yüklem - ek-fiil almış zamir). Kim bendim? -> seni arayan (özne - sıfat-fiil grubu). Cümle özne ve yüklemden oluşmuştur. Yüklemi zamir (isim soylu) olduğu için isim cümlesidir.
8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne, bir söz grubundan oluşmamıştır?
- A) Yazarın son romanı büyük ilgi gördü.
- B) Sınıfın penceresi rüzgârdan kırıldı.
- C) Mavi gömlekli çocuk, bize doğru geliyordu.
- D) Ahmet, bütün soruları doğru cevapladı. ✓
D seçeneğinde özne ('Ahmet') tek bir sözcükten oluşmaktadır. A'da 'yazarın son romanı' (isim tamlaması), B'de 'sınıfın penceresi' (isim tamlaması), C'de 'mavi gömlekli çocuk' (sıfat tamlaması) söz gruplarıdır.
9. Eleştiri, bir eseri göklere çıkarmak ya da yerin dibine batırmak değildir. Gerçek eleştirmen, bir cerrah titizliğiyle yaklaşır esere. Onun zayıf ve güçlü yanlarını, bir bütün içindeki işlevlerini nesnel bir gözle ortaya koyar. Amacı, eseri yok etmek değil, hem yazara hem de okura yol göstererek onu daha iyi bir seviyeye taşımaktır. Bu parçaya göre gerçek eleştirmenin amacı nedir?
- A) Eserin kusurlarını bulup sergilemek
- B) Yazarı okurların gözünde yüceltmek
- C) Eseri nesnel bir şekilde değerlendirerek yol gösterici olmak ✓
- D) Eserin sadece olumlu yönlerini öne çıkarmak
Parçada, gerçek eleştirmenin amacının eseri objektif (nesnel) bir şekilde analiz edip hem yazara hem de okura yol göstermek olduğu vurgulanmaktadır.
10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sözde özne' kullanılmamıştır?
- A) Bütün sokaklar bayraklarla donatıldı.
- B) Toplantıda önemli kararlar alındı.
- C) Çocuk, annesini görünce ona doğru koştu. ✓
- D) Kaybolan cüzdan polis tarafından bulundu.
Sözde özne, edilgen çatılı cümlelerde bulunur. C seçeneğindeki 'koştu' fiili etken çatılıdır ve öznesi ('Çocuk') gerçek öznedir. Diğer seçeneklerdeki fiiller edilgen çatılıdır.
11. 'Bu zorlu yolda bize her zaman dedem yardım ederdi.' cümlesinin öğe dizilişi hangisidir?
- A) Dolaylı T. - Dolaylı T. - Zarf T. - Özne - Yüklem ✓
- B) Belirtili Nesne - Özne - Yüklem
- C) Dolaylı T. - Zarf T. - Özne - Yüklem
- D) Zarf T. - Özne - Dolaylı T. - Yüklem
yardım ederdi (yüklem). Kim yardım ederdi? -> dedem (özne). Kime yardım ederdi? -> bize (dolaylı tümleç). Ne zaman yardım ederdi? -> her zaman (zarf tümleci). Nerede yardım ederdi? -> Bu zorlu yolda (dolaylı tümleç). Diziliş: Dolaylı T. / Dolaylı T. / Zarf T. / Özne / Yüklem.
12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi, bir cümlenin yüklemi görevinde kullanılmıştır?
- A) En büyük amacı sınavı kazanmaktı. ✓
- B) Gülerek yanımızdan uzaklaştı.
- C) Yapılacak işlerin bir listesini çıkardı.
- D) Durup dururken bağırmaya başladı.
'kazanmaktı' sözcüğü, '-mak' isim-fiil ekini aldıktan sonra ek-fiil ('idi') alarak cümlenin yüklemi görevini üstlenmiştir.
13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi, özne-yüklem ilişkisine göre (çatısına göre) diğerlerinden farklıdır?
- A) Bütün sınıf, gezi için okulun önünde toplandı.
- B) Bayram için ev baştan aşağı temizlendi. ✓
- C) Yaralı asker, komutanına sıkıca sarıldı.
- D) Çocuk, yeni bisikletine binince çok sevindi.
B seçeneğindeki 'temizlendi' fiili edilgen çatılıdır (temizleme işini yapan belli değildir). A, C ve D seçeneklerindeki fiiller ise dönüşlü çatılıdır (özne işi hem yapar hem de işten kendisi etkilenir).
14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, bir isim tamlamasından oluşmuştur?
- A) Gördüğü manzara, bir tablo güzelliğindeydi. ✓
- B) O, sınıfın en çalışkan öğrencisiydi.
- C) Hayat, uzun ve zorlu bir yolculuktur.
- D) En büyük destekçisi her zaman ailesi oldu.
A seçeneğinin yüklemi 'bir tablo güzelliğindeydi' ifadesidir. 'Tablonun güzelliği' bir belirtisiz isim tamlamasıdır ve bu tamlama ek-fiil alarak yüklem olmuştur.
15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi, nesne-yüklem ilişkisine göre (çatısına göre) diğerlerinden farklıdır?
- A) Çocuk, annesinin anlattığı masalı dinledi. ✓
- B) Bütün gün odasında tek başına oturdu.
- C) Akşam olunca hepimiz evlere dağıldık.
- D) Yağmur dinince kuşlar yeniden ötmeye başladı.
A seçeneğindeki 'dinledi' fiili 'onu dinledi' şeklinde nesne alabildiği için geçişlidir. B, C ve D seçeneklerindeki fiiller ('oturdu', 'dağıldık', 'başladı') nesne alamadığı için geçişsizdir.
16. 'Hayatımın en mutlu anıydı.' cümlesinin öğe dizilişi ve türü hangisidir?
- A) Yüklem / İsim Cümlesi
- B) Özne - Yüklem / İsim Cümlesi ✓
- C) Belirtili Nesne - Yüklem / Fiil Cümlesi
- D) Özne - Yüklem / Fiil Cümlesi
hayatımın en mutlu anıydı (yüklem - isim tamlaması). Ne hayatımın en mutlu anıydı? -> O (gizli özne). Cümle temel olarak yüklem ve gizli özneden oluşur. Yüklemi isim soylu olduğu için isim cümlesidir. Seçenekler arasında en doğrusu, cümlenin Özne (gizli) ve Yüklem'den oluştuğunu belirten B'dir.
17. “Kasabanın girişindeki eski köprü, geçen yıl restore edildi.” cümlesinde özne aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kasabanın girişindeki
- B) Eski köprü ✓
- C) Geçen yıl
- D) Restore edildi
Yüklem “restore edildi”dir (edilgen). Edilgen çatılı cümlelerde işi yapan belli değildir; işi gören varlık “sözde özne” olur. Burada restore edilen varlık “eski köprü”dür; bu yüzden özne “eski köprü”dür. “Kasabanın girişindeki” bir sıfat tamlamasının ilk ögesidir; “geçen yıl” zarf tümlecidir.
18. (I) Kaşgarlı Mahmut'un meşhur eseri Divan-ı Lügati't-Türk'te 'tepük' adlı sporu tarif ederken aktardığı detaylar oldukça merak uyandırıcıdır. (II) Eritilen kurşunun kalıba dökülmesiyle yapılan yuvarlak cismin etrafı keçi kılıyla sıkıca sarılmaktadır. (III) Büyük dil bilgini, o dönemdeki çocukların bu keçi kılıyla sarılı yuvarlak topa ayaklarıyla vurarak eğlenceli bir oyun oynadıklarını belirtir. (IV) Kaşgarlı Mahmut; 'tepmek, hızlıca vurmak, ayakla itmek' anlamındaki kökten türediği net şekilde anlaşılan 'tepük' oyunundan etraflıca bahsetmemiştir. (V) Bu sınırlı açıklamadan yola çıkılarak tepük oyununun modern futbolun en eski atalarından biri olduğu varsayılabilir. Numaralandırılmış cümlelerin hangisinin öge sıralanışı 'özne - dolaylı tümleç - zarf tümleci - yüklem' şeklindedir?
- A) I
- B) II
- C) III
- D) IV ✓
- E) V
IV. cümleyi ögelerine ayırdığımızda: 'Kaşgarlı Mahmut' (Özne) / 'tepmek, hızlıca vurmak, ayakla itmek anlamındaki kökten türediği net şekilde anlaşılan tepük oyunundan' (Dolaylı Tümleç) / 'etraflıca' (Zarf Tümleci) / 'bahsetmemiştir' (Yüklem) sıralaması elde edilir. Bu öge dizilişi tam olarak istenen şablonla uyuşmaktadır. Dolayısıyla doğru cevap D seçeneğidir.
19. Sanatçılar, yapıtlarını üretirken doğrudan insanı ve toplumsal gerçekliği temel aldıklarından, eserlerinde yaşadıkları çağın kültürel kodlarına, toplumsal yapısına ve insan ilişkilerine geniş yer verirler. Bu durum, edebî ürünlerin sadece estetik birer nesne değil, aynı zamanda geçmiş dönemlerin zihniyetini ve yaşanan kültürel değişimleri yansıtan değerli birer belge olmasını sağlar. Bu yüzden ----. Bu parçanın sonuna düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangileri getirilebilir? I. Kurtuluş Savaşı yıllarının toplumsal psikolojisini ve köylü-aydın çatışmasını kavramak için Yakup Kadri’nin Yaban romanını incelemenin son derece isabetli bir yöntem olduğunu belirtebiliriz II. günümüz okurları, kendi tarihlerini araştırırken akademik kaynakların kuru dilindense kurgusal eserlerin sürükleyiciliğini tercih etme eğilimindedir III. Viktorya Dönemi İngiltere'sinin sınıf ilişkilerini ve ahlak anlayışını işleyen Charles Dickens'ın romanlarını okuduğunuzda, yazarın sosyolojik gözlem gücüne hayran kalmamak elde değildir
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) I ve III ✓
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Parçada edebî eserlerin yazıldıkları dönemin kültürünü, değerlerini ve sosyolojik yapısını yansıtan birer aktarıcı/belge olduğu savunulmaktadır. I. öncüldeki Yakup Kadri'nin Yaban romanının Kurtuluş Savaşı yıllarının sosyolojisini anlamak için okunması ve III. öncüldeki Charles Dickens'ın romanlarının Viktorya dönemi sınıf ilişkilerini ve sosyolojisini yansıtması bu düşünceyi doğrudan desteklemektedir. II. öncül ise okurların okuma alışkanlıkları ve eğilimleriyle ilgili olup metnin ana düşüncesiyle uyumsuzdur. Doğru cevap C seçeneğidir.
20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, yüklemin anlamını zaman yönünden tamamlayan bir belirteç (zarf) kullanılmıştır?
- A) Kalabalıktan sıyrılıp kapıdan sokağın serinliğine adım attım.
- B) Evden, pencerelerden süzülen ışıklardan kaçarak toprak yolda yürüdüm.
- C) Bir süre dinlendi, yağmur başlayınca da hızlıca evine döndü. ✓
- D) Bahçenin ortasında duran eski bir bankı gözüme kestirip ağacın gölgesine sığındım.
- E) İnsanlar otobüs durağında, sessiz bir bekleyişin içinde duruyorlardı
C seçeneğinde yüklem olan 'döndü' fiiline yöneltilen 'Ne zaman döndü?' sorusuna 'yağmur başlayınca' zarf-fiil grubu (zaman zarfı) cevap vermektedir. Dolayısıyla doğru cevap C seçeneğidir.
21. Aşağıdaki sorulardan hangisinin cevabı özne de yüklem de _değildir_?
- A) Sen nerelisin? - Bursalı.
- B) Tüm bu yalanları size kim söyledi? - Ayça.
- C) Benim arabamın anahtarı kimde kalmış? - Bende. ✓
- D) Burada ne yapıyorsun? - Düşünüyorum.
- E) Hangi araba ağaca çarpmış? - Bu araba.
C seçeneğinde sorulan soruya verilen 'Bende' cevabı cümlenin yer tamlayıcısı (dolaylı tümleci) konumundadır ('Benim arabamın anahtarı bende kalmış'). Dolayısıyla cevap ne özne ne de yüklemdir. A seçeneğinde yüklem, B seçeneğinde özne, D seçeneğinde yüklem, E seçeneğinde ise özne cevaplanmıştır. Doğru cevap C seçeneğidir.
22. "Ben kendi yoluma, sen kendi yoluna git." cümlesindeki veya "Ben çayımı, sen kahveni iç." cümlesindeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tamlayan eksikliği
- B) Çatı uyumsuzluğu
- C) Özne eksikliği
- D) Yüklem eksikliği / Özne-yüklem uyuşmazlığı ✓
- E) Gereksiz ek kullanımı
Örnek cümlelerdeki 'Ben çayımı (içeyim), sen kahveni iç' yapısında ortak yüklem olan 'iç' birinci cümlenin öznesi olan 'Ben' ile uyum sağlayamaz ('Ben çayımı iç' denilemez). Birinci cümlenin yükleminin 'içeyim' şeklinde getirilmesi gerekir. Bu durum yüklem eksikliğinden (özne-yüklem uyuşmazlığından) kaynaklanan bir anlatım bozukluğuna örnektir. Doğru cevap D seçeneğidir.
23. Dış dünyadan toplanan görsel verilerdeki nesneleri doğru şekilde gruplayan yazılımlar, sürücüsüz taşıtlar için kritik öneme sahiptir. Kızılötesi ve termal görüntüleme, karanlık ortamlarda da görüş olanağı sağlar. Ancak bazen bu sistemlerle elde edilen görüntülerde sinyaller birbirine karışabilmektedir. Yakın dönemde mühendisler, öncelikle sürücüsüz araçların trafikte karşılaşabileceği farklı nesnelerin ısı yayılımlarına dair geniş bir veri tabanı oluşturdu. Ardından geliştirdikleri bir yapay zeka yazılımını bu veri tabanındaki bilgilerle eğitti. Ortaya çıkan yeni uygulama; kameraların kaydettiği termal sinyalleri analiz ederek çevredeki nesnelerin ısısını, boyutunu ve tam olarak ne olduğunu net bir biçimde ayırt edebilmektedir. Bu parçada söz edilen yapay zeka uygulamasının geliştirilme temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sürücüsüz araçların karşısına çıkabilecek potansiyel tehlikeleri önceden yok etmek
- B) Yapay zeka sistemlerini sürücüsüz taşıtların mekanik donanımlarına entegre etmek
- C) Sürücüsüz araçların etraflarındaki nesneleri hatasız bir şekilde sınıflandırmasını sağlamak ✓
- D) Araçların gece sürüş mesafesini uzatarak otoyol güvenliğini maksimuma çıkarmak
- E) Cisimleri kimyasal özelliklerine göre ayırıp bulut sistemine aktarmak
Metnin ilk cümlesinde 'nesneleri sınıflandıran teknolojiler otonom (sürücüsüz) araçlar için önemlidir' denilerek asıl amaç ortaya konmuştur. Sonrasında yapılan çalışmalar da bu araçların nesneleri karıştırmadan tam olarak ayırt edebilmesine (doğru sınıflandırma) yöneliktir. Dolayısıyla doğru cevap C seçeneğidir.
24. Bu yazarımızın en belirgin özelliği, araştırmalarında titiz davranması ve kitaplarında fuzuli bilgilere yer verilmemesidir. Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Özne eksikliği
- B) Sözdizimi yanlışlığı
- C) Özne-yüklem uyuşmazlığı
- D) Anlamca çelişen sözlerin bir arada kullanılması
- E) Çatı uyuşmazlığı ✓
Cümledeki 'araştırmalarında titiz davranması' ifadesi etken çatılı bir eylemsi iken, 'kitaplarında fuzuli bilgilere yer verilmemesidir' yüklemi edilgen çatılıdır. Aynı cümle içinde etken ve edilgen çatıların bir arada kullanılması çatı uyuşmazlığına yol açarak anlatım bozukluğu yaratır. Doğru cevap E seçeneğidir.
25. Aşağıdaki dizelerin hangisinde yüklemde çatı özelliği aranmaz?
- A) Bir merhamettir yanan, daracık odaların İsli lambalarında, isli lambalarında ✓
- B) Duyuluyor zamanın tahtayı kemirdiği Tavan aralarında, tavan aralarında
- C) Bir sırrı sürüklüyor terlikler tıpır tıpır İzbe sofralarında, izbe sofralarında
- D) Atıyor sızıların çıplak duvarda nabzı Çivi yaralarında, çivi yaralarında
- E) Ağlayın, aşinasız, sessiz can verenlere Otel odalarında, otel odalarında
A seçeneğinde yüklem “merhamettir” sözcüğüdür ve isim soyludur. Çatı özelliği yalnızca fiil yüklemlerde arandığı için bu dizede çatı aranmaz. Doğru cevap A seçeneğidir.