Genel Tekrar Testi - 171
"Çocuk, elindeki topu komşunun bahçesine attı." cümlesinde dolaylı tümleç hangisidir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. "Çocuk, elindeki topu komşunun bahçesine attı." cümlesinde dolaylı tümleç hangisidir?
- A) Çocuk
- B) Elindeki topu
- C) Attı
- D) Komşunun bahçesine ✓
- E) Elindeki
'Komşunun bahçesine' sözcük grubu yönelme hâl eki almış olup 'nereye attı?' sorusuna cevap verir. Bu nedenle dolaylı tümleçtir. 'Elindeki topu' ise belirtme hâl eki almış belirtili nesnedir.
2. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde nesne yoktur?
- A) Kitabı raftan aldı.
- B) Öğrenciler sınıfta bekledi. ✓
- C) Arkadaşıma mektup yazdım.
- D) Her sabah gazete okur.
- E) Çocuk oyuncağını kaybetti.
'Öğrenciler sınıfta bekledi.' cümlesinde 'öğrenciler' özne, 'sınıfta' dolaylı tümleç (bulunma hâli), 'bekledi' yüklemdir. Geçişsiz bir fiil olan 'beklemek' nesne almaz; dolayısıyla bu cümlede nesne yoktur.
3. "Sevinçten ağladı." cümlesinde 'sevinçten' sözcüğü hangi cümle ögesinin görevini üstlenmiştir?
- A) Özne
- B) Nesne
- C) Yüklem
- D) Dolaylı tümleç
- E) Zarf tümleci ✓
'Sevinçten' sözcüğü ayrılma hâl eki (-den) almıştır. Bu hâl eki bazen dolaylı tümleç yaparken burada 'neden ağladı?' sorusuna cevap vererek sebep bildirmekte ve zarf tümleci görevini üstlenmektedir.
4. "Gülümsedi." cümlesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Öznesi 'o'dur, gizli özneli bir cümledir. ✓
- B) Öznesi 'ben'dir, gizli özneli bir cümledir.
- C) Yüklemi yoktur.
- D) Dolaylı tümleci gizlidir.
- E) Nesnesi gizlidir.
Türkçede özne cümlede açıkça yer almayabilir; fiil çekiminden anlaşılır. 'Gülümsedi' fiili üçüncü tekil şahıs çekimindedir. Bu nedenle özne 'o'dur ve gizlidir.
5. "Annem bana bir sürpriz hazırladı." cümlesinde 'bana' sözcüğü hangi ögeyi karşılamaktadır?
- A) Zarf tümleci
- B) Belirtili nesne
- C) Belirtisiz nesne
- D) Dolaylı tümleç ✓
- E) Özne
'Bana' sözcüğü yönelme hâl eki (-a) almış olup 'kime hazırladı?' sorusuna cevap verir. Yönelme, bulunma ve ayrılma hâl eklerinden birini alan ögeler dolaylı tümleç olduğundan 'bana' dolaylı tümleçtir.
6. "Annem her sabah bana kahvaltı hazırlar." cümlesinde özne hangisidir?
- A) Kahvaltı
- B) Bana
- C) Annem ✓
- D) Hazırlar
- E) Her sabah
Özne, yüklemi gerçekleştiren ya da yüklemin bildirdiği durumda bulunan ögedir. 'Kim hazırlar?' sorusuna 'Annem' cevabı geldiğinden özne 'annem'dir.
7. "Kardeşim kitabı dolaba koydu." cümlesinde nesne (belirtili nesne) hangisidir?
- A) Kardeşim
- B) Dolaba
- C) Dolaba koydu
- D) Koydu
- E) Kitabı ✓
Nesne, yüklemin etkilediği ögedir. 'Neyi koydu?' sorusuna 'kitabı' cevabı gelir. Sözcük '-ı' hal ekini aldığından belirtili nesnedir.
8. "Ali, arkadaşına güzel bir hediye aldı." cümlesinde dolaylı tümleç hangisidir?
- A) Arkadaşına ✓
- B) Ali
- C) Hediye
- D) Aldı
- E) Güzel
Dolaylı tümleç, yönelme (-e), bulunma (-de) veya ayrılma (-den) hal eklerinden birini alarak yükleme bağlanan ögedir. 'Kime aldı?' sorusuna 'arkadaşına' cevabı gelir ve yönelme (-e) ekini almıştır.
9. "Öğrenciler sınavı büyük bir heyecanla bekledi." cümlesinde zarf tümleci (zarf tamlayıcısı) hangisidir?
- A) Büyük bir heyecanla ✓
- B) Öğrenciler
- C) Sınavı
- D) Bekledi
- E) Büyük
Zarf tümleci, yüklemin nasıl, ne zaman, nerede, niçin gerçekleştiğini bildiren ögedir. 'Nasıl bekledi?' sorusuna 'büyük bir heyecanla' cevabı geldiğinden bu öge zarf tümlecidir.
10. "Yaşlı adam yavaşça yürüdü." cümlesinde kaç tane cümle ögesi vardır?
- A) 4
- B) 2
- C) 3 ✓
- D) 5
- E) 1
Cümlede 'yaşlı adam' özne, 'yavaşça' zarf tümleci, 'yürüdü' yüklemdir. Toplam 3 cümle ögesi bulunmaktadır. 'Yaşlı' sözcüğü öznenin sıfatı olup ayrı bir öge sayılmaz.
11. "Müdür toplantıyı yarın yapacak." cümlesinde zarf tümleci hangisidir?
- A) Yarın ✓
- B) Toplantıyı
- C) Yapacak
- D) Müdür toplantıyı
- E) Müdür
'Yarın' sözcüğü 'ne zaman yapacak?' sorusuna cevap verir ve zaman bildiren zarf tümlecidir. Herhangi bir hal eki almadan yükleme bağlanmıştır.
12. "Küçük kız sınıfta ağladı." cümlesinde dolaylı tümleç hangisidir?
- A) Sınıfta ✓
- B) Bu cümlede dolaylı tümleç yoktur.
- C) Küçük
- D) Küçük kız
- E) Ağladı
'Sınıfta' sözcüğü bulunma (-de) hal ekini almış ve 'nerede ağladı?' sorusuna cevap vermiştir. Bu nedenle dolaylı tümleçtir.
13. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde belirtisiz nesne vardır?
- A) Onu çok seviyorum.
- B) Mektubu okuyorum.
- C) Arabayı dün aldı.
- D) Ekmek aldım. ✓
- E) Kitabı masaya bıraktı.
Belirtisiz nesne, '-ı/-i/-u/-ü' belirtme hal ekini almamış nesnedir. 'Ekmek aldım' cümlesinde 'ekmek' hal eki almamış ve 'ne aldım?' sorusuna cevap vermiştir; dolayısıyla belirtisiz nesnedir.
14. "Hava birden soğudu." cümlesinin ögelerini doğru gösteren seçenek hangisidir?
- A) Özne + Dolaylı Tümleç + Yüklem
- B) Zarf Tümleci + Yüklem
- C) Özne + Nesne + Yüklem
- D) Özne + Zarf Tümleci + Yüklem ✓
- E) Özne + Yüklem
'Hava' özne, 'birden' zaman/zarf tümleci (ne zaman, nasıl sorusuna cevap verir), 'soğudu' yüklemdir. Cümle özne + zarf tümleci + yüklem ögeleriyle kurulmuştur.
15. "Babam bana bisiklet aldı." cümlesinde 'bana' sözcüğü hangi cümle ögesidir?
- A) Zarf Tümleci
- B) Dolaylı Tümleç ✓
- C) Özne
- D) Belirtili Nesne
- E) Belirtisiz Nesne
'Bana' sözcüğü yönelme (-e) hal ekini almıştır. 'Kime aldı?' sorusuna cevap verdiğinden dolaylı tümleçtir.
16. Aşağıdaki cümlelerden hangisi sadece özne ve yüklemden oluşmaktadır?
- A) Annem çay içiyor.
- B) Çocuklar parkta koştu.
- C) Ali derse geç geldi.
- D) Kuşlar gökyüzünde uçuyor.
- E) Kar yağdı. ✓
'Kar yağdı' cümlesinde yalnızca 'kar' (özne) ve 'yağdı' (yüklem) ögeleri bulunmaktadır. Diğer seçeneklerde dolaylı tümleç veya zarf tümleci gibi ek ögeler mevcuttur.
17. "Öğretmen soruyu tahtaya yazdı." cümlesinde kaç yüklem dışı öge vardır?
- A) 3 ✓
- B) 2
- C) 4
- D) 5
- E) 1
Cümlede 'öğretmen' özne, 'soruyu' belirtili nesne, 'tahtaya' dolaylı tümleç olmak üzere 3 yüklem dışı öge bulunmaktadır. Yüklem olan 'yazdı' sayılmaz.
18. "Temel cümle ögeleri" için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Türkçede temel öge yoktur.
- B) Özne ve nesne olmadan cümle kurulamaz.
- C) Sadece yüklem zorunlu ögedir; diğerleri isteğe bağlıdır.
- D) Yüklem ve özne temel ögeler; nesne ve tümlecler yardımcı ögelerdir. ✓
- E) Özne, nesne ve zarf tümleci temel ögelerdir.
Cümlenin temel (asıl) ögeleri özne ve yüklemdir. Nesne ile tümlecler (dolaylı tümleç, zarf tümleci) yardımcı ögeler olarak kabul edilir. Yüklem olmadan cümle kurulamaz; özne ise gizli özne olarak var olabilir.
19. "Yorgun çocuk hemen uyudu." cümlesinde 'yorgun' sözcüğünün cümledeki işlevi nedir?
- A) Yüklem
- B) Zarf tümleci
- C) Özne
- D) Öznenin sıfatı olup ayrı bir öge değildir. ✓
- E) Dolaylı tümleç
'Yorgun' sözcüğü 'çocuk' adını nitelendiren bir sıfattır. Sıfatlar, nitelendirdikleri isimle birlikte aynı ögeyi oluştururlar; ayrı bir cümle ögesi sayılmazlar. Dolayısıyla 'yorgun çocuk' birlikte özneyi oluşturur.
20. "Çocuklar bahçede neşeyle oynuyordu." cümlesinde özne hangisidir?
- A) bahçede oynuyordu
- B) oynuyordu
- C) neşeyle
- D) bahçede
- E) çocuklar ✓
Özne, cümlede eylemi gerçekleştiren ya da bir durumda olan varlıktır. Bu cümlede 'kim oynuyordu?' sorusuna 'çocuklar' cevabı verilir. Bu nedenle özne 'çocuklar'dır.
21. "Annem bana güzel bir hediye aldı." cümlesinde nesne hangisidir?
- A) güzel
- B) bana
- C) aldı
- D) annem
- E) hediye ✓
Nesne, yüklemin bildirdiği işten etkilenen ögedir. 'Neyi aldı?' sorusuna 'hediye' cevabı verilir. 'Hediye' belirtisiz nesnedir. 'Bana' ise dolaylı tümleçtir.
22. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi isim soyludur?
- A) Ali kitabı okudu.
- B) Bugün hava çok soğuk. ✓
- C) Çocuk parkta koştu.
- D) Öğretmen tahtaya yazdı.
- E) Kuşlar gökyüzünde uçuyor.
İsim soylu yüklem, cümlede yüklem görevini üstlenen isim, sıfat veya zarftır. 'Hava çok soğuk' cümlesinde yüklem olan 'soğuk' bir sıfattır; dolayısıyla bu cümlenin yüklemi isim soyludur. Diğer seçeneklerdeki yüklemler fiildir.
23. "Kardeşim her sabah erken kalkar." cümlesinde zarf tümleci hangisidir?
- A) her sabah erken ✓
- B) her sabah
- C) kardeşim
- D) kalkar
- E) erken
Zarf tümleci, yükleme 'ne zaman, nerede, nasıl, neden' sorularından biri sorularak bulunur. 'Ne zaman kalkar?' sorusuna 'her sabah' ve 'nasıl kalkar?' sorusuna 'erken' cevabı verilir. Her ikisi de zarf tümlecidir; birden fazla zarf tümleci aynı cümlede bulunabilir. Ancak seçeneklerin yapısı incelendiğinde 'her sabah erken' ifadesi birlikte zarf tümleci işlevi görmektedir.
24. "Yaşlı adam yavaşça yürüdü." cümlesinde hangi öge yoktur?
- A) Nesne ✓
- B) Zarf tümleci
- C) Özne
- D) Sıfat tamlaması
- E) Yüklem
Cümlede 'yaşlı adam' özne, 'yavaşça' zarf tümleci, 'yürüdü' yüklemdir. Cümlede bir nesne (belirtili ya da belirtisiz) bulunmamaktadır. 'Yürümek' fiili geçişsiz bir fiil olduğundan nesne alamaz.
25. "Köylüler buğdayı ambara taşıdı." cümlesinde dolaylı tümleç hangisidir?
- A) köylüler
- B) ambara ✓
- C) taşıdı
- D) buğdayı
- E) buğdayı ambara
Dolaylı tümleç, yükleme 'nereye, nerede, nereden, neye, nede, neden, kime, kimde, kimden' soruları sorularak bulunur. 'Nereye taşıdı?' sorusuna 'ambara' cevabı verilir. 'Ambara' yönelme hâlinde olduğundan dolaylı tümleçtir. 'Buğdayı' ise belirtili nesnedir.