Anlatım Yolları 2
Hangi seçenekte _öyküleyici_ ve _betimleyici_ anlatım bir arada kullanılmıştır?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Hangi seçenekte _öyküleyici_ ve _betimleyici_ anlatım bir arada kullanılmıştır?
- A) Mutfak, evin en sevdiğim yeriydi. Her yer tertemiz ve düzenliydi.
- B) Yaşlı adam, elindeki eğri bastonla kapıyı araladı ve içeri süzüldü. ✓
- C) Fotosentez, bitkilerin ışık enerjisini kimyasal enerjiye dönüştürmesidir.
- D) Toplumun kalkınması için eğitim şarttır, aksini iddia etmek yanlıştır.
'Yaşlı adam' ve 'eğri baston' betimleyici unsurlardır. Adamın 'kapıyı aralaması' ve 'içeri süzülmesi' ise olayı, yani öykülemeyi oluşturur.
2. 'Tepenin zirvesine ulaştığında, aşağıda uzanan vadiye baktı. Küçük nehir, gümüş bir yılan gibi kıvrılıyordu.' Bu parçada hangi anlatım biçimleri birlikte kullanılmıştır?
- A) Açıklama ve Tartışma
- B) Betimleme ve Öyküleme ✓
- C) Emredici ve Düşsel Anlatım
- D) Açıklama ve Öyküleme
Parçada, 'tepenin zirvesine ulaşması' ve 'vadiye bakması' bir olayı (öyküleme) anlatırken, 'küçük nehrin gümüş bir yılan gibi kıvrılması' bir tasviri (betimleme) içermektedir.
3. Aşağıdaki metinlerden hangisi _açıklayıcı_ anlatımla yazılmıştır?
- A) Kapıyı gıcırdatarak açtı. İçerisi zifiri karanlıktı. El yordamıyla düğmeyi buldu.
- B) Epitel doku, vücudun dış yüzeyini ve iç organların yüzeyini kaplayan doku türüdür. ✓
- C) Ah, o gemide ben de olsaydım! Uzak denizlere yelken açsaydım!
- D) Sakın o kırmızı düğmeye basma!
'Epitel doku...' ile başlayan cümle, bir terimi tanımlamakta ve hakkında nesnel bilgi vermektedir. Bu, açıklayıcı anlatımın temel işlevidir.
4. Hangi anlatım türünde 'Neden? Niçin? Nasıl?' gibi sorulara yanıt aranır ve bir konu hakkında bilgi verilir?
- A) Açıklayıcı Anlatım ✓
- B) Betimleyici Anlatım
- C) Düşsel Anlatım
- D) Emredici Anlatım
Açıklayıcı anlatım, bir konuyu aydınlatmak, bilinmeyen yönlerini açıklamak ve okuyucuya bilgi vermek amacıyla kullanılır. Bu nedenle 'Neden?', 'Nasıl?' gibi sorulara yanıt verir.
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _karşılaştırma_ yoluyla bir anlatım yapılmıştır?
- A) Bu kitap, yazarın diğer eserlerine göre daha sürükleyici. ✓
- B) Hava bugün çok sıcak.
- C) Himalayalar, dünyanın en yüksek dağ sırasıdır.
- D) Kapı yavaşça açıldı.
'Bu kitap, yazarın diğer eserlerine göre daha sürükleyici.' cümlesi, 'bu kitap' ile 'diğer eserler' arasında sürükleyicilik bakımından bir kıyaslama yapmaktadır.
6. Aşağıdakilerden hangisi _lirik (coşkun)_ bir anlatım içerir?
- A) Deprem, yer kabuğundaki kırılmalar sonucu oluşur.
- B) Ne mutlu bana ki, bu güzel vatanın bir evladıyım! ✓
- C) Markete git ve iki ekmek al.
- D) Kedi, fareyi görünce hızla kovaladı.
'Ne mutlu bana ki, bu güzel vatanın bir evladıyım!' cümlesi, yoğun bir sevinç, gurur ve coşku duygusunu ifade ettiği için lirik anlatımdır.
7. 'Yemek yaparken önce malzemeleri hazırlayın. Sonra soğanları doğrayın ve yağda kavurun.' Bu metin hangi anlatım türüne örnektir?
- A) Betimleyici Anlatım
- B) Emredici Anlatım ✓
- C) Tartışmacı Anlatım
- D) Düşsel Anlatım
Parçada bir yemek tarifinin adımları, yapılması gerekenler (hazırlayın, doğrayın, kavurun) sıralanmaktadır. Bu bir talimat olduğu için emredici anlatımdır.
8. 'Sokak lambasının soluk ışığı, ıslak kaldırımlarda yansıyordu. Köşedeki fırından taze ekmek kokusu geliyordu.' Bu parçada hangi duyularla ilgili ayrıntılar kullanılmıştır?
- A) Görme ve Dokunma
- B) Görme ve Koklama ✓
- C) İşitme ve Tatma
- D) Koklama ve Dokunma
'Soluk ışık' ve 'ıslak kaldırımlar' görme duyusuna, 'taze ekmek kokusu' ise koklama duyusuna hitap etmektedir.
9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _kanıtlayıcı_ anlatım söz konusudur?
- A) Bence bu film yılın en iyisi.
- B) Bilimsel araştırmalara göre, düzenli uyku başarıyı artırır. ✓
- C) Küçük kız, parkta neşeyle koşuyordu.
- D) Gökyüzü bugün masmavi görünüyor.
'Bilimsel araştırmalara göre, düzenli uyku başarıyı artırır.' cümlesi, bir düşünceyi desteklemek için nesnel bir kaynağa (bilimsel araştırmalar) dayandırılarak kanıtlayıcı bir anlatım kullanmaktadır.
10. 'Siz de benim gibi düşünmüyor musunuz? Elbette düşünüyorsunuz. Eğitim, bir toplumun geleceğidir.' Yazar, bu parçada hangi anlatım türünü kullanmıştır?
- A) Betimleyici Anlatım
- B) Söyleşmeye Bağlı Anlatım ✓
- C) Düşsel Anlatım
- D) Emredici Anlatım
Yazar, okuyucuya sorular sorarak ('Siz de benim gibi düşünmüyor musunuz?') ve onunla konuşuyormuş gibi samimi bir dil kullanarak (sohbet/söyleşme) anlatımını sürdürmüştür.
11. Bir olayın, yer ve zaman belirterek, bir hareket sırası içinde anlatılmasına ne denir?
- A) Betimleme
- B) Açıklama
- C) Öyküleme ✓
- D) Tartışma
Öyküleme (öyküleyici anlatım), bir olayın veya olaylar dizisinin belirli bir zaman ve mekan bağlamında, bir hareketlilik içinde anlatılmasıdır. 'Ne oldu?' sorusuna cevap verir.
12. 'Gezegenimizin geleceği tehlikede. Buzullar eriyor, deniz seviyesi yükseliyor. Eğer önlem almazsak, çocuklarımıza yaşanacak bir dünya bırakamayacağız.' Bu parçada hangi anlatım türü ağır basmaktadır?
- A) Betimleyici Anlatım
- B) Düşsel Anlatım
- C) Tartışmacı Anlatım ✓
- D) Emredici Anlatım
Parça, bir tezi (geleceğimiz tehlikede) savunmakta ve okuyucuyu bir eyleme (önlem alma) ikna etmeye çalışmaktadır. Bu, tartışmacı anlatımın özelliklerini taşır.
13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _öyküleyici_ anlatım kullanılmıştır?
- A) Mavi, en sevdiğim renktir.
- B) Güneş, dağların ardından yavaşça battı. ✓
- C) Ev, büyük bir bahçenin içindeydi.
- D) Bu konu hakkında daha fazla araştırma yapılmalı.
'Güneş, dağların ardından yavaşça battı.' cümlesi, bir olayı (güneşin batması) bir hareket ve zaman akışı içinde verdiği için öyküleyici anlatımdır.
14. 'Karanlık koridorda ilerlerken, aniden omzuma soğuk bir el dokundu.' Bu parçada hangi anlatım türü ağır basmaktadır?
- A) Betimleyici Anlatım
- B) Öyküleyici Anlatım ✓
- C) Tartışmacı Anlatım
- D) Açıklayıcı Anlatım
Parçada 'karanlık koridor' (betimleme) ve 'soğuk el' (betimleme) unsurları olsa da, asıl anlatılan 'ilerlemek' ve 'el dokunması' gibi bir olay akışıdır. Bu nedenle öyküleyici anlatım ağır basmaktadır.
15. Aşağıdakilerden hangisi _betimleyici_ anlatımın kullanıldığı bir metin türü olamaz?
- A) Roman (Karakter veya mekan tasviri)
- B) Gezi Yazısı (Görülen yerlerin tasviri)
- C) Yemek Tarifi (Malzemelerin sıralanması) ✓
- D) Şiir (Duygusal veya doğa tasviri)
Yemek tarifi, genellikle malzemeleri sıralar ve yapılış adımlarını talimat şeklinde verir (emredici anlatım). Roman, gezi yazısı ve şiirde ise tasvir (betimleme) sıkça kullanılır.
16. Hangi seçenekte _öğretici_ bir anlatım vardır?
- A) Of, bu sıcakta ders çalışılmaz!
- B) Mitokondri, hücrenin enerji merkezidir. ✓
- C) Kuşlar cıvıldayarak uçuşuyordu.
- D) Bence bu film hiç de güzel değildi.
'Mitokondri, hücrenin enerji merkezidir.' cümlesi, biyolojik bir terimi tanımlayarak nesnel bilgi verdiği için öğretici (açıklayıcı) anlatımdır.
17. Aşağıdaki cümlelerden hangisi _emredici_ bir anlatım içermez?
- A) Lütfen içeri girerken ayakkabılarınızı çıkarın.
- B) Bu raporu yarına kadar bitirmiş ol.
- C) Keşke bugün hava yağmurlu olmasaydı. ✓
- D) Sakın bana yalan söyleme!
'Keşke bugün hava yağmurlu olmasaydı.' cümlesi bir dilek veya temenni bildirmektedir. Diğer seçenekler ise bir buyruk, talimat veya uyarı içerir (emredici).
18. Her iki yanı ağaçlarla kaplı bir ırmağın ve gitgide silinen gecenin kıyısında sessiz sedasız yürüdük. Acı bile duyulamayacak kadar soğuk, çöllerden daha ıssız bozkırda ışığın gülümseyişini bekledik. Sırlarla dolu ama her günü bayram şehirlerde yitirdik kendimizi. Serçeler gibi uzaktan izledik bu güzelliği. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisi yoktur?
- A) Açıklama ✓
- B) Benzetme
- C) Kişileştirme
- D) Betimleme
Metin tamamen betimleyici ve öyküleyici niteliktedir. 'Serçeler gibi' benzetme, 'Işığın gülümseyişi' kişileştirmedir. Bilgi verici bir 'Açıklama' anlatımı yoktur.
19. Bir durumu veya varlığı 'olduğu gibi' değil, 'olması gerektiği gibi' idealize ederek anlatan anlatım türü hangisidir?
- A) Betimleyici Anlatım
- B) İdealize Anlatım ✓
- C) Açıklayıcı Anlatım
- D) Öyküleyici Anlatım
İdealize anlatım, bir kişiyi, nesneyi veya durumu kusurlarından arındırarak, onu mükemmel veya olması gerektiği gibi gösteren bir anlatım tarzıdır.
20. Hangi seçenekte _açıklayıcı_ anlatım kullanılmıştır?
- A) Bu manzara karşısında büyülenmemek elde değil.
- B) İsim tamlamaları, en az iki ismin bir araya gelmesiyle oluşur. ✓
- C) Küçük çocuk, annesinin elini sıkıca tutmuştu.
- D) Eğer çok çalışırsan, mutlaka başarırsın.
'İsim tamlamaları...' cümlesi, dil bilgisiyle ilgili bir kuralı tanımlamakta ve bilgi vermektedir. Bu, açıklayıcı (öğretici) anlatımın bir örneğidir.
21. 'Kullanma kılavuzunu dikkatlice okuyun. Cihazı prize takın. Kırmızı düğmeye basarak çalıştırın.' Bu parçada hangi anlatım türü kullanılmıştır?
- A) Tartışmacı Anlatım
- B) Öyküleyici Anlatım
- C) Emredici Anlatım ✓
- D) Betimleyici Anlatım
Parçada, yapılması gerekenler (okuyun, takın, basın) net bir şekilde sıralanmıştır. Bu ifadeler bir buyruk veya talimat niteliğinde olduğu için emredici anlatım kullanılmıştır.
22. Bir tezi güçlendirmek için sayısal verilerden, anket sonuçlarından veya bilimsel makalelerden yararlanan anlatım türü hangisidir?
- A) Düşsel Anlatım
- B) Kanıtlayıcı Anlatım ✓
- C) Lirik Anlatım
- D) Emredici Anlatım
Kanıtlayıcı anlatım, bir düşünceyi ispatlamak amacıyla nesnel verilere, istatistiklere, araştırma sonuçlarına ve alıntılara başvurur.
23. Doğu Karadeniz’in yaylalarını mutlaka görün. Kıyılarda hiç oyalanmadan kartpostallardaki kadar güzel ormanların üzerindeki muhteşem yaylalara çıkın. Her biri ötekinden farklı olan yaylaların birinden ötekine yürüyün. Ahşap yayla evlerinde konaklayıp yöresel yemeklerin tadına bakın. Yamaçlarda horon tepin; vadilere çökmüş, denizi andıran sis bulutlarına karşı tembel tembel yatın. Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) Betimleyici ögelere yer verilmiştir.
- B) Karşılaştırma yapılmıştır.
- C) Kişileştirmeye başvurulmuştur. ✓
- D) Öneri nitelikli cümleler kullanılmıştır.
'Kartpostallardaki kadar güzel' benzetme/karşılaştırma, 'muhteşem yaylalar', 'denizi andıran sis bulutları' betimlemedir. 'Mutlaka görün', 'çıkın', 'yürüyün' gibi ifadeler öneri niteliğindedir. Ancak parçada insana özgü bir özelliğin doğaya aktarılması (kişileştirme) yoktur.
24. 'Bulutların üzerinde bir saray vardı. Sarayın kapıları altından, pencereleri elmastandı.' Bu parçada hangi anlatım türü kullanılmıştır?
- A) Açıklayıcı Anlatım
- B) Kanıtlayıcı Anlatım
- C) Düşsel Anlatım ✓
- D) Emredici Anlatım
'Bulutların üzerinde saray olması', 'kapıların altından, pencerelerin elmastan olması' gibi unsurlar, gerçeküstü ve hayal gücüne dayalı (fantastik) bir anlatım olduğunu göstermektedir.
25. Bolu'nun bence en güzel ilçesi Göynük, İstanbul’la Ankara'nın tam ortasındadır. Görünüşü ilk bakışta bile etkiler insanı: vadinin tabanında akan incecik dere, kıyı ve yamaçlarında eski Türk evleri, tepede yenilenmiş saat kulesi, ağaçlar, çiçekler... Usta ressamın elinden çıkmış resim gibidir Göynük. Bu tablodaki her şey çok dengeli. Abartılı renk, güzelliği bozan çirkinlik yok. Friglerden Osmanlıya birçok uygarlık bu topraklardan geçmiş, hepsi de iz bırakmıştır. Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) Karşıt anlamlı sözcükler kullanılmıştır.
- B) Betimlemelerden yararlanılmıştır.
- C) Benzetme yapılmıştır.
- D) Sayısal verilere yer verilmiştir. ✓
'Resim gibidir' benzetme, 'Güzellik-çirkinlik' karşıtlıktır. Doğa tasviri betimlemedir. Parçada sayısal veri bulunmamaktadır.