Genel Tekrar Testi - 33

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'türetilirken ünlü düşmesine uğramış' bir sözcük vardır?

• A) Şehri gezmeye çıktık.
• B) Burnu kanıyordu.
• C) Sıyrıklar içinde kaldı. ✓
• D) Fikrini değiştirdi.

'Sıyrık'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kelimesi 'sıyır-' fiilinden '-ık' YAPIM EKİ (türetilirken) alırken kökteki 'ı' düşmüştür (sıyır-ık -> sıyrık). Diğer şıklardaki sözcüklerde ise kelime türetilmemiş, ÇEKİM EKİ alırken ünlü düşmesi gerçekleşmiştir (Şehir-i -> şehri, burun-u -> burnu, fikir-i -> fikri). Soru kökü 'türetilirken' (yapım eki alırken) düşmeyi sorduğu için doğru cevap C seçeneğidir.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralması yoktur?

• A) Bize gelmiyor.
• B) Seni bekliyor.
• C) Bunu saklıyor.
• D) Bize bakıyor. ✓

Bak-ıyor.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Kök 'bak' olduğu için 'a/e' daralması yoktur. Diğerleri: gel-me-yor, bekle-yor, sakla-yor.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'daralma' (ünlü daralması) **yoktur**?

• A) Sizi bekliyorum.
• B) Bana gülüyor. ✓
• C) Bunu saklıyor.
• D) Niye ağlıyorsun?

Gül-üyor.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Fiil kökü ünsüzle (l) bittiği için daralma yoktur. A (Bekle-), C (Sakla-), D (Ağla-) köklerinde daralma vardır.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesine uğramış bir sözcük **yoktur**?

• A) Aklını başına topla.
• B) Resmi duvara astı.
• C) Omuz omuza savaştılar. ✓
• D) Burnu kanıyordu.

A'da‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ 'akıl-ı' > aklı, B'de 'resim-i' > resmi, D'de 'burun-u' > burnu şeklinde ünlü düşmesi olmuştur. Ancak C seçeneğindeki ikilemelerde (omuz omuza, burun buruna, şehirden şehre) ünlü düşmesi kuralı uygulanmaz, sözcükler olduğu gibi yazılır.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ünlü düşmesi' türetme sırasında (yapım eki alırken) gerçekleşmiştir?

• A) Oğlu askerden döndü.
• B) Karnım ağrıyor.
• C) Çevresi çok kalabalıktı. ✓
• D) Beyni yoruldu.

'Çevir-e'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ > 'Çevre'. Fiilden isim yapan '-e' ekini alırken kökteki 'i' düşmüştür. Diğerlerinde çekim eki alırken düşme olmuştur.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ünlü düşmesi' kuralına uyulmamıştır?

• A) Omuzum çok ağrıyor. ✓
• B) Burnu kanadı.
• C) Aklını kullan.
• D) Şehri gezdi.

İkinci‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ hecesinde dar ünlü bulunan bazı kelimeler ünlüyle başlayan ek alınca dar ünlü düşer. 'Omuzum' değil 'Omzum' olmalıydı.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ünlü daralması'na aykırı bir kullanım vardır?

• A) Beni beklemiyor.
• B) Sana demiyor.
• C) Ona veriyor. ✓
• D) Ağlıyor.

'Ver-iyor'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sözcüğünde fiil kökü ünsüzle (r) bittiği için daralma olmaz. Ancak 'Bekle-me-yor' (beklemiyor), 'De-me-yor' (demiyor), 'Ağla-yor' (ağlıyor) sözcüklerinde ünlü ile biten kök/ek -yor ekiyle daralmıştır. Soru kökü 'daralma yoktur' şeklinde anlaşılmalıdır.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'S-Ş' değişimi (Ünsüz benzeşmesi) yoktur?

• A) Çalışkan
• B) Seçkin
• C) Bitkin
• D) Üçgen ✓

'Üçgen'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kelimesinde 'gen' eki sertleşerek 'ken' olmaz. Bu bir istisnadır veya matematiksel terim olduğu için korunmuştur. Diğerlerinde (Çalış-gan -> Çalışkan, Seç-gin -> Seçkin, Bit-gin -> Bitkin) benzeşme vardır.

9. I. Çocukların televizyon izleme süreleri aşağıya çekilmeli. II. O kadar cömertti ki cebindeki parayı bizle paylaşırdı. III. Buraya kadar anlatılanlar hiç kimseyi tatmin etmedi. IV. Öğrencilerin düzenli çalışmaları başarıyı artırdı. V. Sıcaktan bunalınca dev çınarın gölgesine sığındım. Numaralanmış cümlelerin hangisinde ünsüz yumuşamasına örnek vardır?

• A) I.
• B) II. ✓
• C) III.
• D) IV.

Doğru‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cevap B seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, II. cümlede 'cep-i -> cebi' (p>b değişimi) ünsüz yumuşaması vardır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

10. Biraz dalacak olsam ta içimden bir şeyin Çıkıp dolaştığını duyuyorum denizde Cmd Ama öyle bitirmiş ki kum beni Ardından bir türlü gidemiyorum işte Bu dörtlükte aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

• A) Ulama
• B) Ünlü daralması
• C) Ünsüz değişmesi
• D) Ünlü düşmesi ✓

Dörtlükte‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ünlü düşmesi yoktur. Ulama (bir şeyin_ardından), Daralma (duy-u-yor), Ünsüz değişmesi (dolaştık-ı -> dolaştığı, art-ı -> ardı) mevcuttur.

11. Ölürsem yazıktır sana kanmadan Kollarım boynunda halkalanmadan Bir günüm geçmiyor seni anmadan Derdine katlandım hiç usanmadan Diyorlar: “Kül olmaz ateş yanmadan Denizler durulmaz dalgalanmadan” Bu dizelerde aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

• A) Ünsüz değişmesi
• B) Ünlü düşmesi
• C) Ünlü daralması
• D) Ünsüz düşmesi ✓

Ünsüz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ düşmesine örnek yoktur. Değişme (Dert-i -> Derdi), Ünlü düşmesi (Boyun-u -> Boynu), Daralma (Diyor - De-yor) vardır.

12. Seni düşündükçe Gül dikiyorum ellerimin değdiği yere Atlara su veriyorum Daha bir seviyorum dağları Bu dizelerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

• A) Ünlü daralmasına örnek vardır.
• B) Ünsüz değişmesi birden çok kez örneklenmiştir.
• C) Ünlü düşmesi görülen sözcük vardır.
• D) Ünsüz benzeşmesinin örneği vardır. ✓

'Düşündükçe'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kelimesinde 'dık-ca' eki sertleşerek 'k-ç' (dük-çe) olmuştur yani ünsüz benzeşmesi vardır.

13. Şimdiki zaman eki (-yor), düz-geniş ünlüyle (a,e) biten bir fiile getirildiğinde ünlü daralması gerçekleşir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu açıklamanın dışında bir ünlü daralması vardır?

• A) Öğrencilik yıllarımı çok özlüyorum.
• B) Kendisine söylenenleri pek umursamıyor.
• C) Beni niye aramadığınızı merak ediyorum. ✓
• D) Dostlarımın kusurlarını çoğu zaman görmüyorum.

'Niye'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sözcüğü 'kalıplaşmış daralma' örneğidir. Fiil köküne -yor gelmesiyle oluşmamış, 'ne-y-e -> niye' şeklinde y kaynaştırmasının etkisiyle daralmıştır.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla ses olayı vardır?

• A) Hissediyorum. ✓
• B) Geliyorum.
• C) Bakıyorum.
• D) Gidiyorum.

His-et-iyor-um‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ -> 1. Ünsüz türemesi (Hiss-), 2. Ünsüz yumuşaması (ed-iyorum). İki ses olayı vardır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ünsüz yumuşaması' (ünsüz değişimi) vardır?

• A) Kitabı masaya bıraktı. ✓
• B) Çocuk parkta oynuyor.
• C) Evden çıktı ve yola koyuldu.
• D) Bahçede güzel çiçekler var.

Kitap-ı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ -> Kitabı (p ünsüzü b'ye yumuşamıştır). Diğerlerinde ünsüz yumuşaması yoktur.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ünsüz yumuşamasına aykırılık' vardır?

• A) Kitabın kapağı yırtılmış.
• B) Hukukun üstünlüğü. ✓
• C) Ağacın dalı.
• D) Çocuğun oyuncağı.

'Hukuk'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kelimesi ünlü ile başlayan ek aldığında 'k' sesi yumuşayarak 'ğ' olmaz. 'Hukuku' şeklinde kalır. Bu durum kurala aykırıdır.

17. (I) Edebiyat çok geniş bir kavram… (II) İçine Sâdi’nin, Hâfız’ın, Shakespeare’nin şiiride girer; Homeros’un destanları, Binbir Gece Masalları, Evliya Çelebi’nin Seyahatname’side. (III) Tiyatro oyunları, eskilerin “tecrübeikalemiye” dedikleri denemeler, düzyazı şiirler, hepsi o geniş edebiyat kavramı içinde. (IV) Ama konuyu daha ayrıntılı incelemek için modern romanı ele almalıyız. (V) Konuyu biraz da daraltmalıyız. Bu parça için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) I’de noktalama yanlışlığı vardır.
• B) II’de yazım yanlışı vardır.
• C) III’te ünsüz benzeşmesi vardır. ✓
• D) IV’te ünlü düşmesi vardır.

III.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ cümlede 'tecrübeikalemiye' kelimesinde herhangi bir ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) ses olayı mevcut değildir.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _ünsüz yumuşamasına_ aykırı bir durum vardır?

• A) Ağacın altı serindi.
• B) Kitabını masaya bıraktı.
• C) Uçaktan gelen sesler azaldı. ✓
• D) Saçının rengi değişmiş.

_'Uçak'_‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kelimesi ünlü ile başlayan ek aldığında sonundaki _k_ sesinin yumuşayarak _ğ_'ye dönüşmesi (uçağı) gerekirken, bu kurala uymayarak _k_ sesini korumuştur. (Uçak'tan gelen sesler).

19. Aşağıdaki dizelerin hangisinde _ünlü daralması_ görülmektedir?

• A) Gidiyorum gurbeti gönlümde duya duya.
• B) Düşündükçe seni hep içim sızlıyor. ✓
• C) Gözlerim dalıyor uzaklara.
• D) Ağlamak geliyor içimden.

Ünlü‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ daralması _-yor_ ekinden önce gelir. _'Sızlıyor'_ kelimesinin kökü _sızla-_ fiilidir. _-yor_ eki geldiğinde _a_ ünlüsü daralarak _ı_'ya dönüşmüştür (sızl_a_yor > sızl_ı_yor).

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _ünsüz yumuşamasına (değişimine)_ uğramış bir sözcük yoktur?

• A) Kitabın son sayfasını henüz okumadım.
• B) Ağacın dalları yola kadar uzanıyordu.
• C) Bu yemeğin tadı gerçekten çok güzel.
• D) Genç adam aceleyle içeri girdi. ✓

'Genç‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ adam aceleyle içeri girdi.' cümlesinde yumuşama (p,ç,t,k > b,c,d,ğ) yoktur. Diğer seçeneklerde: 'Kitap' > Kitabı, 'Ağaç' > Ağacı, 'Tat' > Tadı kelimelerinde yumuşama vardır.

21. Kapitalist dünyanın gerçek edebiyatı halk kitlelerinden uzaklaştırmasının ve bunu bir “entellektüel oyun” haline getirmesinin bir amacı var elbette. Çünkü söz sanatları, her zaman tehlikeli sayılmıştır. İnsanları düşünmeye, sorgulamaya, bilinçlenmeye, başkaldırmaya davet eder. Bu parçada aşağıdakilerden hangisi yoktur?

• A) Yazım yanlışı
• B) Ünsüz benzeşmesi
• C) Ünsüz yumuşaması
• D) Sıralı cümleleri birbirinden ayıran virgül ✓

Parçada‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sıralı cümleleri birbirinden ayıran noktalama işareti (virgül ya da noktalı virgül) kullanılmamıştır. Virgül sadece eş görevli sözcükleri ayırmıştır.

22. Dünyadaki dijital kitap okuru sayısı her gün artmakta diye umutluyum. Bir süre sonra, kitap yazan herkes eserini internette sergileyebilme ve büyük kitlelere ulaşma olanağına kavuşacak. Ne mutlu ki o ortamı, Random House örneğinde görüldüğü gibi, “kitap sevmeyen yayıncı”ların dolar fetişizmi yönetmeyecek. Bu parçada aşağıdakilerden hangisi yoktur?

• A) Birden fazla ünsüz değişimi
• B) Kaynaştırma ünsüzü
• C) Büyük ünlü uyumuna uymayan sözcük
• D) Ünlü düşmesi ✓

Parçada‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ünlü düşmesine uğramış herhangi bir sözcük yoktur. Türkçede ünlü daralması genellikle '-yor' ekiyle aransa da 'demek' ve 'yemek' fiillerine gelen 'y' kaynaştırma harfi de daralmaya neden olur. Parçadaki 'diye' (de-y-e) sözcüğünde ünlü daralması mevcuttur. Ayrıca 'olanağına' ve 'görüldüğü' sözcüklerinde ünsüz değişimi (yumuşama), 'sayısı' sözcüğünde kaynaştırma ünsüzü, 'dijital' ve 'dünyadaki' sözcüklerinde ise büyük ünlü uyumuna aykırılık bulunmaktadır.

23. Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde hem _ünsüz yumuşaması_ hem de _ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi)_ vardır?

• A) Ulaştığı ✓
• B) Sokakta
• C) Ağacı
• D) Kitapçık

'Ulaştığı'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kelimesi 'ulaş-dık-ı' şeklindedir. 'ş' (sert) ünsüzü, '-dık' ekinin başındaki 'd'yi 't'ye dönüştürmüştür (benzeşme/sertleşme). Kelime sonundaki 'k' ünsüzü ise ünlüyle başlayan ek alınca 'ğ'ye dönüşmüştür (yumuşama).

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi)_ vardır?

• A) Eve doğru yürüdü.
• B) Kalemi bana verdi.
• C) Çiçekçi dükkanı kapattı. ✓
• D) Camı sildi.

'Çiçek'‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sözcüğüne gelen '-ci' eki sertleşerek '-çi' olmuştur. Çiçek + ci > Çiçekçi (k-c > k-ç sertleşmesi). Diğer seçeneklerde ünsüz benzeşmesi bulunmamaktadır.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesi _yoktur_?

• A) Aklını başına almalısın.
• B) Resmi duvara astı.
• C) Omuzum çok ağrıyor. ✓
• D) Oğlunu okuldan aldı.

C‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ seçeneğinde 'Omuzum' değil, ünlü düşmesiyle 'Omzum' yazılması gerekirdi (Yazım yanlışı sorulsaydı). Ancak soru 'ünlü düşmesi yoktur' diyor. A'da (Akıl-ı -> Aklı), B'de (Resim-i -> Resmi), D'de (Oğul-u -> Oğlu) ünlü düşmesi olmuştur. C şıkkında düşme olması gerekirken yazılmamış veya kelime kök halinde bırakılmıştır. Doğru kullanım 'Omzum' olmalıydı. Soruyu 'Hangisinde ünlü düşmesi kuralına uyulmamıştır?' olarak düşünürsek cevap C olur.