Genel Tekrar Testi - 114
Aşağıdaki tarım ürünü – yetiştirme koşulu eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Aşağıdaki tarım ürünü – yetiştirme koşulu eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- A) Zeytinyağı kalitesi – hasat gecikmesi arttıkça oleik asit oranı yükselir, kalite düşer
- B) Şeker pancarı – serin ve uzun vejetasyon dönemi, derin işlenebilir toprak
- C) Pamuk – uzun ve sıcak yaz, bol güneş, sulama imkânı
- D) Tütün – yüksek rakım ve gür yağışın aromayı artırması nedeniyle dağlık alanlar tercih edilir ✓
- E) Çay – yüksek nem, asit karakterli toprak, dondan korunmuş kış
Tütün kaliteli aroma için genellikle hafif bünyeli, geçirimli ve kuru koşullara yakın toprakları tercih eder; özellikle Ege ve Güneydoğu Anadolu'nun sıcak, yarı kurak koşullarında yetiştirilir. Yüksek rakım ve gür yağış tütün kalitesini artırmaz, aksine hastalık riskini artırır ve aromatic özellikleri bozar. Diğer eşleştirmeler doğrudur.
2. Türkiye'de kişi başına düşen tarım arazisi miktarı giderek azalmaktadır. Bu azalmanın en temel yapısal nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Arazilerin miras yoluyla bölünmesi ve kentleşmeyle birlikte tarım dışı kullanımın artması ✓
- B) Organik tarım sertifikasyon sürecinin bazı arazileri pasif bırakması
- C) Sulama projelerinin yetersiz kalması nedeniyle kuru tarım alanlarının daraltılması
- D) İklim değişikliğinin verimliliği düşürerek tarım arazilerini kullanılamaz hale getirmesi
- E) Hayvancılığa ayrılan alanların genişletilerek tarla arazilerinin küçültülmesi
Türkiye'de kişi başına düşen tarım arazisinin azalmasının yapısal nedeni; miras hukukundan kaynaklanan arazi parçalanması ile kentleşme, sanayi, ulaşım ve konut alanlarına dönüşüm nedeniyle tarım arazilerinin kalıcı olarak tarım dışına çıkmasıdır. İklim değişikliği ve sulama yetersizliği ikincil faktörlerdir; diğer seçenekler ise bu azalmayı açıklamada yetersiz kalır.
3. Türkiye hayvancılığında 'entansif' ve 'ekstansif' yöntemler karşılaştırıldığında, ekstansif hayvancılığın hâlâ sürdürüldüğü bölgelerin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Geniş mera alanlarının bulunması ve yem bitkileri tarımının sınırlı olması ✓
- B) Ulaşım ağının gelişmiş ve pazar erişiminin kolay olması
- C) Nüfus yoğunluğunun yüksek ve tarım arazilerinin dar olması
- D) Sanayileşmenin ileri düzeyde olması nedeniyle hayvansal ürün talebinin yüksek olması
- E) Sulama olanaklarının geniş olması sayesinde bitkisel üretimle entegrasyonun sağlanması
Ekstansif hayvancılık; hayvanların geniş mera ve otlaklarda serbest dolaşarak beslenmesine dayanan, düşük sermaye ve teknoloji kullanılan bir yöntemdir. Doğu Anadolu başta olmak üzere geniş ve seyrek nüfuslu bölgelerde yaygındır. Bu bölgelerde yem bitkileri tarımı ve ahır hayvancılığı sınırlı kaldığından ekstansif yöntem sürmektedir. Diğer seçenekler entansif hayvancılığı destekleyen koşulları tanımlar.
4. Türkiye'nin buğday üretiminde İç Anadolu'nun payı yüksekken verimlilik (ton/ha) değerleri Trakya'nın gerisinde kalmaktadır. Bu farklılığın açıklanmasında aşağıdakilerin hangisi doğrudan belirleyici değildir?
- A) Trakya'da sulama imkânlarının daha gelişmiş ve işletme büyüklüklerinin daha elverişli olması
- B) İç Anadolu'da ekim alanlarının çok geniş olmasının ölçek ekonomisini artırması ✓
- C) İç Anadolu'da kış donlarının ve geç ilkbahar donlarının verimi olumsuz etkilemesi
- D) Trakya'da toprak işleme ve gübre kullanımında mekanizasyonun daha ileri olması
- E) Trakya'da yağışların vejetasyon dönemine daha uygun dağılması
Ekim alanının geniş olması, birim alandan elde edilen verimi (ton/ha) artırmaz; toplam üretim miktarını artırır. Verimlilik farkını açıklamada belirleyici olan faktörler; yağış rejimi, don olayları, gübreleme ve mekanizasyon düzeyi ile sulama imkânlarıdır. Dolayısıyla 'ölçek ekonomisi' argümanı, ton/ha verimliliğini açıklamada doğrudan belirleyici değildir.
5. Akdeniz iklim kuşağında yer alan Türkiye'nin güney kıyılarında seracılık faaliyetleri son derece yoğundur. Ancak bu bölgede seracılığı kısıtlayan temel coğrafi etken aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yazların aşırı sıcak ve nemli geçmesi nedeniyle havalandırma maliyetlerinin yüksek olması
- B) Kışların çok soğuk geçmesi nedeniyle ısıtma masraflarının artması
- C) Torosların kıyıya paralel uzanması nedeniyle düzlük tarım arazisinin sınırlı olması ✓
- D) Bölgede sulama için kullanılabilecek yüzey sularının yetersiz olması
- E) Bölge nüfusunun tarım dışı sektörlere yönelmesiyle iş gücü açığının büyümesi
Akdeniz Bölgesi'nde Toroslar kıyıya yakın ve paralel uzanır; bu durum dar kıyı şeritleri oluşturur ve düz tarım arazisinin genişlemesini engeller. Seracılık için uygun düzlük alan sınırlıdır; bu yüzden üretim Antalya Ovası ve çevresi gibi dar alanlarda yoğunlaşmıştır. Yazlar sıcak olsa da seracılık için asıl avantaj kışların ılık geçmesidir; ısıtma maliyeti düşüktür ve bu kısıtlayıcı faktör değildir.
6. GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi) kapsamında sulama alanlarının genişlemesiyle bölgede en hızlı artan tarımsal faaliyet hangisi olmuştur ve bu gelişmenin tetiklediği olumsuz çevresel sonuç nedir?
- A) Mısır tarımı – yoğun pestisit kullanımı nedeniyle toprak asitlenmesi
- B) Pamuk ve ikinci ürün tarımı – taban suyu yükselmesi ve toprak tuzlanması ✓
- C) Fındık tarımı – orman alanlarının daralması
- D) Çeltik tarımı – göl ve baraj havzalarında ötrofikasyon
- E) Bağcılık – sulama kanallarının filoksera hastalığı taşıması
GAP sulamalarıyla Harran Ovası başta olmak üzere geniş alanlarda pamuk ve ikinci ürün (mısır, soya) tarımı hızla yaygınlaşmıştır. Ancak drenaj altyapısının yetersizliği, aşırı ve kontrolsüz sulama ile ağır bünyeli toprakların birleşimi sonucunda taban suyu yükselmiş ve toprak tuzlanması ciddi bir sorun haline gelmiştir. Bu durum tarım arazilerinin verimsizleşmesine yol açmaktadır.
7. Türkiye'de tarımsal nüfusun toplam nüfus içindeki payı azalmakta, ancak tarımsal üretim değeri artmaktadır. Bu durumu en iyi açıklayan çiftleşim aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Birim alandan elde edilen verimin mekanizasyon, hibrit tohum ve sulama ile artması ✓
- B) Hayvancılık sübvansiyonlarının bitkisel üretime aktarılması
- C) İhracat kısıtlamalarının kaldırılmasıyla iç piyasada ürün fiyatlarının yükselmesi
- D) Kırsal nüfusun kentlere göç etmesiyle tarımsal ücretlerin düşmesi
- E) Tarım arazilerinin genişlemesi ve ekstansif yöntemlere dönüş
Tarımsal nüfus azalırken üretim değerinin artması, tarımsal verimliliğin yükselmesiyle açıklanır. Mekanizasyon daha az işgücüyle daha büyük alanlarda çalışmayı sağlar, hibrit tohumlar ve gübre birim verimini artırır, sulama genişlemesi ürün çeşitliliği ve güvencesini artırır. Böylece daha az kişi, daha fazla üretim gerçekleştirebilmektedir; bu durum tarımda verimlilik devrimi olarak tanımlanır.
8. Türkiye'de hayvancılık alt sektörleri arasında arıcılık ve ipek böcekçiliği ele alındığında, bu iki faaliyet arasındaki en kritik fark aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Arıcılık tüm bölgelerde yaygınken ipek böcekçiliği dağlık ve serin bölgelere özgüdür
- B) Arıcılıkta iklim koşulları belirleyici değilken ipek böcekçiliğinde nem oranı tek belirleyici faktördür
- C) Arıcılık devlet tekeli altında yürütülürken ipek böcekçiliği tamamen özel sektöre aittir
- D) İpek böcekçiliği dut yaprağına bağımlılığı nedeniyle dut ağacı tarımıyla doğrudan ilişkilidir, arıcılık ise çiçekli bitki örtüsüyle genel bir ilişki içindedir ✓
- E) İpek böcekçiliği ihracat odaklıyken arıcılık yalnızca iç tüketime yöneliktir
İpek böcekçiliği, larvaların yalnızca dut yaprağıyla beslenmesi zorunluluğu nedeniyle dut ağacı varlığına doğrudan bağımlıdır. Bu ilişki, ipek böcekçiliğini belirli coğrafi alanlara sıkıştırır (Ege, Marmara, Güneydoğu). Arıcılık ise farklı iklim ve bitki örtüsü koşullarına uyum sağlayabilir; ülke geneline yayılmıştır ve mevsimsel göç uygulamasıyla esnek bir yapıya sahiptir.
9. Aşağıdaki bölge – tarımsal ürün – kısıtlayıcı coğrafi faktör üçlülerinden hangisi yanlış eşleştirilmiştir?
- A) Doğu Anadolu – tahıl tarımı – kısa vejetasyon dönemi ve don riski
- B) Güneydoğu Anadolu – mercimek – sulama gerektiren yaz döneminde yağış eksikliği
- C) Karadeniz – mısır tarımı – yağış düzensizliği ve uzun kuru dönem ✓
- D) Ege – zeytincilik – bölgenin iç kesimlerinde karasal iklim ve don riski
- E) İç Anadolu – bağcılık – sulamasız alanlarda yağış yetersizliği ve soğuk kışlar
Karadeniz Bölgesi Türkiye'nin en yağışlı bölgesidir; yağış düzensizliği ve uzun kuru dönem bu bölge için kısıtlayıcı bir faktör değildir. Aksine yüksek nem ve bol yağış, mısır başta olmak üzere pek çok tarım ürünü için olumlu bir koşuldur. Karadeniz'de mısır tarımı için kısıtlayıcı faktörler arasında eğimli araziler ve düzlük alan yetersizliği sayılabilir; yağış kesinlikle kısıtlayıcı değildir.
10. Türkiye'de organik tarım alanlarının en hızlı büyüdüğü dönem, ihracat baskısının ve AB standartlarının belirleyici olduğu 2000'li yıllardır. Bu süreçte organik tarımın coğrafi dağılımında en belirgin özellik nedir?
- A) Organik tarımın iç talebin yüksek olduğu büyük kentlerin çevresinde yoğunlaşması
- B) Organik tarımın ülke geneline eşit dağılım göstermesi ve bölgesel uzmanlaşmanın bulunmaması
- C) Doğu Anadolu'nun geniş ve kirlilikten uzak arazileri nedeniyle organik sertifikalı hayvancılıkta lider konuma geçmesi
- D) Organik tarımın özellikle ihracata yönelik kuru meyve, zeytin ve turunçgil üreten Ege ve Akdeniz bölgelerinde yoğunlaşması ✓
- E) Karadeniz Bölgesi'nin çay ve fındıkta organik sertifika süreçlerini tamamlayarak ihracatta birinci sıraya çıkması
Türkiye'de organik tarım büyük ölçüde ihracat odaklı gelişmiştir. Ege Bölgesi; organik kuru üzüm, incir, zeytin ve zeytinyağı üretimiyle öne çıkar. Akdeniz Bölgesi turunçgil ve sebzede önemli bir paya sahiptir. Bu yoğunlaşma, ihracatçı firmaların ve uluslararası alıcıların bu bölgelerdeki üreticilerle doğrudan sözleşme kurmasından kaynaklanmaktadır. İç talep ise uzun süre sınırlı kalmıştır.
11. Türkiye'de 'ikinci ürün' tarımının en yaygın uygulandığı bölge ve bu uygulamayı mümkün kılan temel koşul aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- A) İç Anadolu – kuru tarım tekniklerinin gelişmiş olması
- B) Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu – uzun ve sıcak yaz ile sulama olanaklarının birleşmesi ✓
- C) Karadeniz – yıl boyu devam eden sıcaklık ve nem
- D) Doğu Anadolu – bol yağış ve uzun vejetasyon dönemi
- E) Ege – deniz etkisinin iklimi ılımanlaştırması ve toprak kalitesi
İkinci ürün tarımı; birinci ürün hasadından sonra aynı yıl içinde ikinci bir ürün yetiştirmeyi ifade eder. Bunun için uzun ve sıcak bir büyüme dönemine ihtiyaç vardır. Akdeniz Bölgesi ve GAP ile birlikte gelişen Güneydoğu Anadolu; uzun yaz, yüksek sıcaklık ve sulama altyapısıyla bu koşulları sağlar. Çukurova'da pamuk sonrası buğday veya mısır, Harran Ovası'nda pamuk-mısır rotasyonu yaygın örneklerdir.
12. Türkiye'de kırmızı et üretiminde yaşanan dönemsel krizlerin (arz açığı, fiyat artışları) yapısal nedeni, aşağıdaki değerlendirmelerin hangisiyle en kapsamlı biçimde açıklanabilir?
- A) Veteriner hizmetlerinin yetersizliği nedeniyle hayvan kayıplarının kronik hale gelmesi
- B) Halkın beslenme alışkanlıklarının değişmesiyle tavuk etine yöneliminın kırmızı et üretimcilerini zor duruma düşürmesi
- C) Nüfus artışının et talebini kısa sürede ikiye katlaması ve üretim kapasitesinin bunu karşılayamaması
- D) Türkiye'nin kırmızı et ihracatını artırmasının iç piyasada sürekli açık yaratması
- E) Mera alanlarının daralması, entansif besiciliğin yem maliyetine duyarlı olması, damızlık hayvan stoğunun yetersizliği ve üretim-kesim döngüsünün uzunluğunun birlikte arz istikrarsızlığına yol açması ✓
Türkiye'de kırmızı et sektöründeki yapısal sorunlar çok nedenlidir: Mera alanlarının tarla açılması ve kentleşmeyle daralması hayvan kapasitesini sınırlar; yem fiyatlarına duyarlı entansif besicilik maliyetleri istikrarsızlaştırır; damızlık hayvan stoğunun yetersizliği yurt içi üretim tabanını zayıflatır; sığır yetiştiriciliğinde üretim-kesim döngüsünün uzun olması (2-3 yıl) arz tepkisini geciktirir. Bu faktörlerin birlikte etkisi dönemsel krizlere zemin hazırlar.
13. Türkiye'de ilk modern demir-çelik fabrikası hangi şehirde kurulmuştur?
- A) Zonguldak
- B) Karabük ✓
- C) Ereğli
- D) Ankara
- E) İstanbul
Türkiye'nin ilk modern entegre demir-çelik fabrikası 1939 yılında Karabük'te kurulmuştur. Karabük Demir-Çelik Fabrikası, Zonguldak kömür havzasına yakınlığı nedeniyle bu bölgede kurulmuştur.
14. Dünya'da en fazla petrol rezervine sahip ülke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İran
- B) Suudi Arabistan
- C) Rusya
- D) Venezuela ✓
- E) Irak
Kanıtlanmış petrol rezervleri bakımından Venezuela dünya birincisidir. Orinoko Havzası'ndaki ağır ham petrol rezervleriyle Venezuela, Suudi Arabistan'ı geride bırakmaktadır.
15. Türkiye'de en fazla elektrik enerjisi hangi kaynaktan üretilmektedir?
- A) Kömür
- B) Nükleer
- C) Rüzgâr
- D) Doğalgaz
- E) Hidroelektrik ✓
Türkiye'de elektrik üretiminde hidroelektrik santraller önemli bir pay almaktadır. Türkiye'nin dağlık yapısı ve akarsularının fazlalığı nedeniyle hidroelektrik potansiyeli çok yüksektir ve üretimde genellikle ilk sırada yer alır.
16. Aşağıdaki ülkelerin hangisi OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü) üyesi değildir?
- A) Irak
- B) Suudi Arabistan
- C) İran
- D) Nijerya
- E) Rusya ✓
Rusya OPEC üyesi değildir. Rusya, OPEC ile koordineli hareket eden ama örgüte dahil olmayan OPEC+ grubunda yer almaktadır. Suudi Arabistan, İran, Irak ve Nijerya ise kurucu veya sonradan katılan OPEC üyeleridir.
17. Termik santraller için en uygun yakıt olan linyit en fazla hangi bölgemizde çıkarılmaktadır?
- A) Karadeniz Bölgesi
- B) İç Anadolu Bölgesi
- C) Ege Bölgesi ✓
- D) Marmara Bölgesi
- E) Doğu Anadolu Bölgesi
Türkiye'nin linyit rezervleri bakımından en zengin bölgesi Ege Bölgesi'dir. Soma (Manisa) ve Tunçbilek (Kütahya) başlıca linyit havzalarıdır. Bu alanlara yakın termik santraller de mevcuttur.
18. Aşağıdaki enerji türlerinden hangisi yenilenebilir enerji kaynakları arasında yer almaz?
- A) Hidroelektrik enerji
- B) Jeotermal enerji
- C) Rüzgâr enerjisi
- D) Doğalgaz ✓
- E) Güneş enerjisi
Doğalgaz bir fosil yakıt olup yenilenemeyen enerji kaynakları arasında yer alır. Güneş, rüzgâr, jeotermal ve hidroelektrik enerji ise yenilenebilir enerji kaynaklarıdır.
19. Türkiye'nin en büyük hidroelektrik santrali aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Atatürk ✓
- B) Ilısu
- C) Keban
- D) Birecik
- E) Karakaya
Atatürk Barajı ve HES, Türkiye'nin kurulu güç bakımından en büyük hidroelektrik santralidir. Şanlıurfa'da Fırat Nehri üzerinde kurulu olan bu santral, Türkiye'nin en önemli enerji tesislerinden biridir.
20. Dünyada en fazla doğal gaz rezervine sahip ülke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Rusya
- B) Katar
- C) Suudi Arabistan
- D) ABD
- E) İran ✓
Kanıtlanmış doğal gaz rezervleri bakımından İran, Rusya ile birlikte dünyada ilk sıralarda yer almakta olup pek çok kaynağa göre birinci konumdadır. Rus gazprom kaynakları Rusya'yı öne çıkarsa da birçok uluslararası kuruluş İran'ı birinci olarak göstermektedir.
21. Sanayi devriminin başladığı ülke ve yakıt kaynağı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
- A) Almanya – Doğalgaz
- B) İngiltere – Kömür ✓
- C) ABD – Kömür
- D) Fransa – Petrol
- E) Belçika – Petrol
Sanayi devrimi 18. yüzyılda İngiltere'de başlamıştır. Buhar makinelerini çalıştıran temel yakıt kaynağı kömürdü. İngiltere'nin zengin kömür yatakları bu devrimin bu ülkede başlamasında belirleyici rol oynamıştır.
22. Türkiye'de taş kömürü en fazla hangi ilde çıkarılmaktadır?
- A) Zonguldak ✓
- B) Bartın
- C) Samsun
- D) Sinop
- E) Kastamonu
Türkiye'nin tek önemli taş kömürü havzası Zonguldak'tır. Zonguldak ve çevresi (Karadeniz Ereğlisi, Kozlu) Türkiye'de taş kömürü üretiminin neredeyse tamamını karşılamaktadır.
23. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin en fazla petrol çıkardığı ildir?
- A) Adıyaman
- B) Siirt
- C) Batman ✓
- D) Diyarbakır
- E) Şırnak
Türkiye'de petrol üretiminde Batman ili başı çekmektedir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Batman, Türkiye petrol üretiminin önemli bir bölümünü sağlamaktadır. Bölgede Batman Rafinerisi de bulunmaktadır.
24. Aşağıdaki sanayi kollarından hangisi hammadde kaynağına yakın kurulmak zorunda değildir?
- A) Tekstil sanayii ✓
- B) Demir-çelik sanayii
- C) Çimento sanayii
- D) Alüminyum sanayii
- E) Şeker sanayii
Tekstil sanayii hammadde kaynağına bağımlılığı az olan ve iş gücü, pazar, ulaşım gibi faktörlere göre konumlanan bir sanayi dalıdır. Diğerleri (demir-çelik, çimento, alüminyum, şeker) ise ağır hammadde kullanan ya da hammaddeleri bozulabilir nitelikte olduğundan kaynağa yakın kurulmak durumundadır.
25. Jeotermal enerji kaynakları bakımından Türkiye'nin en zengin bölgesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İç Anadolu Bölgesi
- B) Karadeniz Bölgesi
- C) Ege Bölgesi ✓
- D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
- E) Doğu Anadolu Bölgesi
Türkiye'nin jeotermal enerji potansiyelinin büyük çoğunluğu Ege Bölgesi'nde yer almaktadır. Denizli (Sarayköy), Aydın (Germencik) ve Manisa (Salihli–Alaşehir) başlıca jeotermal merkezi olup kurulu güç bakımından Ege Bölgesi açık ara öndedir.