Genel Tekrar Testi - 115
Aşağıdaki ülkelerden hangisi dünyada en fazla elektrik enerjisi üreten ülkeler arasında birinci sıradadır?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Aşağıdaki ülkelerden hangisi dünyada en fazla elektrik enerjisi üreten ülkeler arasında birinci sıradadır?
- A) ABD
- B) Hindistan
- C) Japonya
- D) Çin ✓
- E) Rusya
Çin, hem toplam elektrik üretimi hem de kurulu güç bakımından dünyada açık ara birinci sıradadır. Hızlı sanayileşme ve nüfus büyüklüğü nedeniyle Çin'in enerji tüketimi ve üretimi diğer tüm ülkelerin çok üzerindedir.
2. Rüzgâr enerjisi kurulu gücü bakımından Türkiye'nin en fazla potansiyele sahip bölgesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Doğu Anadolu Bölgesi
- B) Karadeniz Bölgesi
- C) Akdeniz Bölgesi
- D) İç Anadolu Bölgesi
- E) Ege Bölgesi ✓
Ege Bölgesi, rüzgâr enerjisi kurulu gücü bakımından Türkiye'de en fazla paya sahip bölgedir. İzmir ve Çanakkale başta olmak üzere Ege kıyıları etkin ve sürekli rüzgârlara ev sahipliği yapmakta olup kurulu rüzgâr enerjisi santralleri bu bölgede yoğunlaşmaktadır.
3. Aşağıdaki sanayi kuruluşlarından hangisi hammaddeye yakın kurulma zorunluluğu en az olan sektördedir?
- A) Cam sanayii
- B) Şeker sanayii
- C) Demir-çelik sanayii
- D) Tekstil sanayii ✓
- E) Çimento sanayii
Tekstil sanayii hammadde (pamuk, yün vb.) taşınabilirliği yüksek ve hacme göre hafif olduğu için hammaddeye yakın kurulma zorunluluğu diğerlerine göre daha azdır. Demir-çelik, şeker, çimento ve cam sanayii ise ağır ya da hacimli hammaddeye ihtiyaç duyduğundan hammaddeye yakın kurulur.
4. Türkiye'de kömür üretiminin en fazla yapıldığı havza aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Zonguldak Havzası
- B) Tunçbilek Havzası
- C) Soma Havzası
- D) Afşin-Elbistan Havzası ✓
- E) Seyitömer Havzası
Afşin-Elbistan Havzası (Kahramanmaraş), Türkiye'nin en büyük linyit rezervlerine sahip havzasıdır ve en fazla linyit üretimi buradan yapılmaktadır. Zonguldak ise taşkömürü üretiminin merkezi olup rezerv miktarı bakımından Afşin-Elbistan'ın gerisinde kalır.
5. Aşağıdaki enerji kaynaklarından hangisi yenilenebilir enerji kaynakları arasında yer almaz?
- A) Doğalgaz ✓
- B) Biyokütle enerjisi
- C) Rüzgar enerjisi
- D) Jeotermal enerji
- E) Güneş enerjisi
Doğalgaz, fosil kökenli bir yakıt olup kullanıldığında tükenen, yenilenemeyen bir enerji kaynağıdır. Güneş, rüzgar, jeotermal ve biyokütle enerjisi ise yenilenebilir enerji kaynakları arasında sayılır.
6. Türkiye'de ilk demir-çelik fabrikası hangi şehirde kurulmuştur?
- A) Kırıkkale
- B) İzmir
- C) Ereğli
- D) İskenderun
- E) Karabük ✓
Türkiye'de ilk demir-çelik fabrikası 1937 yılında Karabük'te kurulmuştur. Karabük Demir-Çelik Fabrikaları, taşkömürü havzasına (Zonguldak) yakınlığı ve ulaşım avantajı nedeniyle bu konuma yerleştirilmiştir.
7. Aşağıdaki illerden hangisinde jeotermal enerji kullanımı en yaygındır?
- A) Konya
- B) Erzurum
- C) Ankara
- D) Denizli ✓
- E) Trabzon
Denizli (Kızıldere), Türkiye'de jeotermal enerjinin en yaygın biçimde kullanıldığı illerden biridir. Aydın'daki Germencik de önemli bir jeotermal merkez olmakla birlikte, seçenekler arasında Denizli öne çıkmaktadır. Türkiye jeotermal kapasite bakımından dünyada ilk sıralarda yer alır.
8. Petrol rafinerisi kurulurken öncelikle gözetilen faktör aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ucuz iş gücü
- B) Yüksek rakımlı araziler
- C) Hammaddeye yakınlık
- D) Su kaynakları
- E) Pazar ve tüketim merkezlerine yakınlık ✓
Petrol, boru hatları ve tankerlerle kolayca taşınabildiğinden rafineriler genellikle hammadde yerine pazar ve tüketim merkezlerine ya da kıyı limanlarına yakın kurulur. Bu nedenle Türkiye'deki rafineriler İzmit, İzmir, Mersin, Batman gibi sanayi ya da liman kentlerine yakın konumdadır.
9. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de pamuklu dokuma sanayiinin en çok geliştiği bölgedir?
- A) Ege Bölgesi ✓
- B) Doğu Anadolu Bölgesi
- C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
- D) Karadeniz Bölgesi
- E) İç Anadolu Bölgesi
Türkiye'de pamuklu dokuma sanayii en çok Ege Bölgesi'nde (özellikle İzmir ve çevresi) gelişmiştir. Bölge, hem pamuk üretimine elverişli iklime sahip olması hem de sanayi altyapısı ve liman imkânları bakımından bu sektöre öncülük etmektedir.
10. Türkiye'deki ilk nükleer enerji santrali aşağıdaki illerden hangisinde inşa edilmektedir?
- A) İzmir
- B) Samsun
- C) Hatay
- D) Mersin ✓
- E) Sinop
Türkiye'nin ilk nükleer enerji santrali olan Akkuyu NGS, Mersin iline bağlı Akkuyu'da inşa edilmektedir. Rusya'nın Rosatom şirketi tarafından hayata geçirilen proje, Türkiye'nin enerji çeşitlendirme politikasının önemli bir parçasıdır.
11. Aşağıdaki sanayi türlerinden hangisi 'ağır sanayi' kapsamında değerlendirilir?
- A) Tekstil sanayii
- B) Demir-çelik sanayii ✓
- C) Kağıt sanayii
- D) Ayakkabı sanayii
- E) Gıda sanayii
Ağır sanayi; büyük sermaye, ileri teknoloji ve yoğun enerji gerektiren, büyük hacimli hammadde işleyen sektörleri kapsar. Demir-çelik sanayii bu tanımın en tipik örneğidir. Gıda, tekstil, ayakkabı ve kağıt sanayii ise hafif sanayi ya da tüketim malları sanayii olarak sınıflandırılır.
12. Rüzgar enerjisi santrallerinin kurulmasında en belirleyici doğal faktör hangisidir?
- A) Toprak yapısı
- B) Bitki örtüsü
- C) Sürekli ve yeterli rüzgar hızı ✓
- D) Yüksek rakım
- E) Yağış miktarı
Rüzgar enerjisi santrallerinin kurulumunda en kritik faktör, o bölgedeki rüzgarın sürekliliği ve yeterliliğidir. Genellikle saatte 6-7 m/s ve üzeri ortalama rüzgar hızı ekonomik üretim için yeterli kabul edilir. Bu nedenle Türkiye'de rüzgar santralleri ağırlıklı olarak Ege ve Marmara kıyılarında yoğunlaşmıştır.
13. Aşağıdaki şehirlerden hangisi Türkiye'de çimento sanayii bakımından öne çıkmaktadır?
- A) Adıyaman
- B) Iğdır
- C) Rize
- D) Çanakkale ✓
- E) Artvin
Çimento sanayii kireçtaşı ve kil gibi hammaddelere yakın kurulur. Çanakkale, kalker (kireçtaşı) rezervleri ve kil kaynakları bakımından zengin olduğundan çimento sanayii açısından önemli merkezlerden biridir. Türkiye'de pek çok bölgede çimento fabrikası bulunmakla birlikte hammaddeye yakınlık en temel belirleyicidir.
14. Türkiye'de doğal gaz büyük ölçüde hangi ülkeden ithal edilmektedir?
- A) Azerbaycan
- B) Suudi Arabistan
- C) İran
- D) Irak
- E) Rusya ✓
Türkiye, ihtiyacı olan doğal gazın büyük bölümünü Rusya'dan ithal etmektedir. Rusya'dan TürkAkım ve Mavi Akım boru hatları aracılığıyla gaz sağlanmaktadır. Azerbaycan ve İran da Türkiye'ye doğalgaz tedarik eden önemli ülkeler arasındadır; ancak en büyük pay Rusya'ya aittir.
15. Güneş enerjisinden elektrik üretiminde kullanılan sistemler aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hidrolik türbinler
- B) Nükleer reaktörler
- C) Fotovoltaik paneller ve güneş tермal santralleri ✓
- D) Biyogaz reaktörleri
- E) Türbin ve jeneratör
Güneş enerjisinden elektrik üretiminde iki temel sistem kullanılır: güneş ışığını doğrudan elektriğe dönüştüren fotovoltaik (PV) paneller ve güneş ısısıyla su/buhar üreterek türbin çeviren güneş termal santralleri (CSP). Türkiye'de son yıllarda bu iki sistemin kurulu gücü hızla artmaktadır.
16. Aşağıdaki sanayi kuruluşlarından hangisi pazar faktörü gözetilerek büyük şehirlere yakın kurulur?
- A) Bakır izabe tesisi
- B) Boksit madeni işletmesi
- C) Kömür işleme tesisi
- D) Ekmek fırını ve süt işleme tesisi ✓
- E) Demir-çelik fabrikası
Ekmek fırını ve süt işleme tesisleri gibi bozulabilir ya da taşınması güç ürün üreten işletmeler, tüketiciye hızlı ulaşmak amacıyla büyük nüfus merkezlerine yakın konumlandırılır. Pazar faktörü bu tür sanayi kuruluşları için belirleyicidir. Ağır sanayi tesisleri ise hammadde ya da enerji kaynaklarına yakın kurulur.
17. Türkiye'de demir-çelik sanayisinin kurulduğu yerlerin ortak özelliği incelendiğinde aşağıdaki faktörlerden hangisinin belirleyici rol oynadığı söylenemez?
- A) Kıyı konumunun ihracata elverişli olması
- B) Yüksek nitelikli teknisyen varlığının belirleyici olması ✓
- C) Hammadde kaynaklarına yakınlık
- D) Ulaşım imkânlarının gelişmiş olması
- E) İşgücü potansiyelinin yüksek olması
Türkiye'deki ilk demir-çelik tesisleri (Karabük, Ereğli, İskenderun) kuruluş aşamasında hammadde (demir cevheri, taş kömürü), ulaşım ve kıyı konumuna göre belirlenmiştir. Yüksek nitelikli teknisyen varlığı belirleyici bir kuruluş yeri faktörü değil, sonradan gelişen bir olgudur.
18. Türkiye'de tekstil sanayisi başlangıçta Ege ve Marmara kıyılarında yoğunlaşmışken, sonraki dönemde Çukurova ve iç bölgelere de yayılmıştır. Bu değişimde aşağıdakilerden hangisi en etkili faktördür?
- A) Devlet teşviklerinin yalnızca iç bölgelere yönlendirilmesi
- B) Kıyı bölgelerinde tarım arazilerinin sanayiye dönüştürülmesinin yasaklanması
- C) İç bölgelerde limanların kurularak dış ticarete açılması
- D) Kıyı bölgelerinde işgücü maliyetlerinin artması ve iç bölgelerde hammadde üretiminin yoğunlaşması ✓
- E) İç bölgelerdeki nüfusun azalarak işgücü açığı oluşması
Tekstil sanayisinin iç bölgelere yayılmasında kıyılardaki yükselen işgücü maliyetleri ile Çukurova başta olmak üzere iç bölgelerdeki pamuk üretiminin zenginliği belirleyici olmuştur. Hammaddeye yakınlık ve ucuz işgücü, sanayi yayılmasının temel ekonomik gerekçesidir.
19. Aşağıdaki enerji kaynakları ile Türkiye'deki potansiyel eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- A) Jeotermal – Denizli-Aydın bölgesi
- B) Taş kömürü – Zonguldak havzası
- C) Uranyum – Karadeniz kıyı şeridi ✓
- D) Petrol – Batman ve çevresi
- E) Linyit – Afşin-Elbistan havzası
Türkiye'nin bilinen uranyum rezervleri başta Salihli (Manisa), Köprübaşı (Manisa) ve Uşak çevresinde yani Ege Bölgesi'nde yoğunlaşmaktadır. Karadeniz kıyı şeridi uranyum rezervleriyle özdeşleştirilmez; bu alan daha çok bakır ve çinko gibi metalik maden yatakları açısından önemlidir.
20. Türkiye elektrik enerjisi üretiminde hidroelektrik santrallerinin (HES) payı yıldan yıla büyük dalgalanmalar göstermektedir. Bu dalgalanmanın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Akarsuların rejimlerinin yağış miktarına bağlı olarak değişkenlik göstermesi ✓
- B) Uluslararası enerji anlaşmalarının HES üretimine kota uygulaması
- C) Doğalgaz fiyatlarının HES işletim maliyetlerini doğrudan etkilemesi
- D) HES kapasitelerinin her yıl genişletilmesi ya da daraltılması
- E) Türkiye'nin enerji talebinin mevsimsel olarak değişmesi
Türkiye akarsuları büyük ölçüde yağışa bağımlı bir rejime sahiptir. Kurak yıllarda rezervuarlar dolmadığı için HES üretimi düşerken yağışlı yıllarda artmaktadır. Bu nedenle yıllar arasındaki HES payı değişkenliğinin asıl sebebi yağış rejimidir.
21. Güneş enerjisi santrali (GES) kurulumu açısından Türkiye'nin en elverişli bölgesi aşağıdakilerden hangisidir ve bunun temel coğrafi gerekçesi nedir?
- A) Marmara Bölgesi – Sanayi altyapısının güçlü olması kurulum maliyetlerini düşürür
- B) Güneydoğu Anadolu Bölgesi – Yıllık güneşlenme süresinin uzun ve yatay radyasyonun yüksek olması ✓
- C) Ege Bölgesi – Kıyı rüzgarları güneş panellerinin etkinliğini artırır
- D) Karadeniz Bölgesi – Yüksek nem oranı güneş panellerini soğutarak verimliliği artırır
- E) Doğu Anadolu Bölgesi – Yüksek rakım güneş ışınlarının atmosferde kat ettiği mesafeyi kısaltır
Türkiye'nin GES potansiyeli haritasına göre Güneydoğu Anadolu, yıllık ortalama güneşlenme süresi (2800-3000 saat) ve yatay düzleme gelen global radyasyon değerleri bakımından en yüksek potansiyele sahip bölgedir. Açık gökyüzü günlerinin fazlalığı ve düz arazi yapısı bu üstünlüğü pekiştirir.
22. Türkiye'de 'organize sanayi bölgelerinin (OSB)' kurulmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yabancı sermayenin yalnızca bu bölgelerde faaliyet göstermesine izin verilmesi
- B) Tarım arazilerinin korunarak sanayinin belirlenen alanlarda toplanması ve altyapı maliyetlerinin paylaşılması ✓
- C) İhracata yönelik üretimin tamamen OSB'lerde zorunlu kılınması
- D) Devletin sanayi işletmelerini doğrudan yönetebilmesi için merkezileşme sağlanması
- E) Küçük ölçekli işletmelerin kapatılarak büyük sanayi kuruluşlarına dönüştürülmesi
OSB'lerin temel amaçları arasında sanayi tesislerinin çarpık kentleşmenin önüne geçecek şekilde belirli alanlarda toplanması, tarım arazilerinin korunması, ortak altyapı (yol, elektrik, su, atık yönetimi) maliyetlerinin işletmeler arasında paylaşılması ve çevre kirliliğinin kontrol altına alınması yer almaktadır.
23. Aşağıdaki sanayi dallarından hangisi 'hammaddeye bağlı' değil, 'pazara bağlı' bir konumlama eğilimi gösterir?
- A) Şeker pancarı işleme fabrikaları
- B) Demir-çelik sanayisi
- C) Çimento sanayisi
- D) Kâğıt hamuru fabrikaları
- E) Ekmek ve fırıncılık ürünleri sanayisi ✓
Ekmek ve fırıncılık ürünleri, ağır ve bozulabilir olduklarından tüketim merkezlerinin (pazarın) yakınında üretilmek zorundadır; taşıma maliyeti ve ürünün dayanıksızlığı pazara yakınlığı zorunlu kılar. Diğer seçeneklerdeki sanayiler ise hammaddenin ağır veya elde edildiği yerde işlenmesinin ekonomik olması nedeniyle hammadde kaynaklarına yakın konumlanır.
24. Türkiye'de doğalgaz büyük ölçüde ithalat yoluyla karşılanmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu durumun Türkiye ekonomisi açısından yarattığı en önemli yapısal sorundur?
- A) Enerji ithalatına bağlı cari açığın büyümesi ve dışa bağımlılığın artması ✓
- B) Yenilenebilir enerji yatırımlarının engellenmesi
- C) Nükleer enerji yatırımlarının tamamen durması
- D) Doğalgazın yalnızca konutlarda kullanılmasına yol açması
- E) Kömür santrallerinin tamamen devre dışı kalması
Türkiye'nin enerji ithalatı cari açığın yapısal bileşenleri arasında önemli bir yer tutmaktadır. Doğalgaz, elektrik üretimi ve ısınma başta olmak üzere sanayide de yoğun kullanılmakta; bu yoğun ithalat döviz çıkışına ve enerjide dışa bağımlılığa yol açmaktadır. Bu durum Türkiye'nin makroekonomik kırılganlığını artıran yapısal bir sorundur.
25. Afşin-Elbistan Linyit Havzası'nın Türkiye enerji üretimi açısından önemi büyük olmakla birlikte bu linyitin kullanımı bazı dezavantajlar taşımaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu dezavantajlardan biri değildir?
- A) Nem oranının yüksek olması nedeniyle uzak mesafelere taşınmasının ekonomik olmaması
- B) Havzanın ülkenin elektrik talep merkezlerine uzak konumda bulunması
- C) Yanma sırasında yüksek miktarda CO₂ ve kükürtdioksit emisyonuna yol açması
- D) Yalnızca çelik üretiminde kullanılabilmesi nedeniyle kullanım alanının sınırlı olması ✓
- E) Isıl değerinin (kalori) düşük olması nedeniyle enerji verimliliğinin az olması
Afşin-Elbistan linyiti esas olarak termik santrallerde elektrik üretiminde kullanılır; demir-çelik sanayisinde kullanılan metalurjik kömür değildir. Dolayısıyla 'yalnızca çelik üretiminde kullanılır' ifadesi yanlıştır ve bir dezavantaj değildir. Diğer seçenekler gerçek dezavantajlardır: düşük kalori, yüksek nem, yüksek emisyon ve mesafe sorunu.