Genel Tekrar Testi - 176
"Saatler geçtikçe hava ısındı." cümlesinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. "Saatler geçtikçe hava ısındı." cümlesinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) 'Hava' dolaylı tümleçtir.
- B) Cümlede nesne vardır.
- C) 'Saatler geçtikçe' zarf tümleci görevindedir. ✓
- D) Cümlede zarf tümleci yoktur.
- E) 'Isındı' sözcüğü öznedir.
'Saatler geçtikçe' bir zarf-fiil (ulaç) grubudur ve yüklem olan 'ısındı' fiiline zaman bildirerek bağlanmaktadır; bu nedenle zarf tümleci görevindedir. 'Hava' öznedir. 'Isındı' yüklemdir. Cümlede nesne bulunmamaktadır çünkü 'ısınmak' geçişsiz bir fiildir.
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne yoktur?
- A) Kediler sütten hoşlanır.
- B) Dışarıda yağmur yağıyor. ✓
- C) Öğretmen tahtaya bir şeyler yazdı.
- D) Sabah erken uyandım.
- E) Çocuklar bahçede koşuyordu.
"Dışarıda yağmur yağıyor" cümlesinde 'yağmur' sözcüğü özne gibi görünse de bu cümle kişisiz (doğa olayı bildiren) bir cümledir. Ancak daha doğru örnek: 'Yağıyor.' cümlesi gibi düşünülmelidir. Bu seçenekler arasında öznenin en belirsiz/gizli olduğu cümle C'dir çünkü 'yağmur' eylemin kendisi değil, olayın adıdır ve cümle yapısal olarak kişisiz eylem içermektedir. Diğer cümlelerde özne açıkça bellidir.
3. "Annem bana güzel bir kazak ördü." cümlesinde altı çizili sözcükler hangi ögeleri oluşturur?
- A) Özne – yüklem
- B) Özne – nesne
- C) Özne – dolaylı tümleç ✓
- D) Dolaylı tümleç – nesne
- E) Özne – zarf tümleci
'Annem' sorusu 'kim?' ile bulunur → öznedir. 'Bana' sorusu 'kime?' ile bulunur, yönelme hâli eki almıştır → dolaylı tümleçtir. 'Güzel bir kazak' ise belirtisiz nesnedir. Dolayısıyla 'annem' özne, 'bana' dolaylı tümleçtir.
4. "Sınıftaki öğrenciler sınavda çok zorlandı." cümlesinde yüklem hangisidir?
- A) Çok
- B) Zorlandı ✓
- C) Sınavda
- D) Sınıftaki
- E) Öğrenciler
Yüklem, cümlede işi, oluşu veya durumu bildiren ve çekimli eylem ya da ek eylem almış ad soylu sözcük olan ögedir. Cümlede 'ne yaptı?' sorusuna cevap veren sözcük 'zorlandı'dır. Bu sözcük çekimli eylem olduğundan yüklemdir.
5. "Dün sabah markete yürüyerek gittim." cümlesinde kaç tane zarf tümleci vardır?
- A) 2 ✓
- B) 3
- C) 1
- D) Hiç yok
- E) 4
Zarf tümleçleri, yüklemin zaman, yer-yön, miktar, durum gibi özelliklerini belirten ögelerdir. 'Dün sabah' zaman zarfı olarak tek bir zarf tümleci oluşturur (zaman); 'yürüyerek' ise durum zarfı olarak ikinci bir zarf tümlecidir. 'Markete' ise yönelme hâl eki almış dolaylı tümleçtir. Dolayısıyla cümlede 2 zarf tümleci vardır.
6. "Yorgun düşen işçiler fabrikadan erken çıktı." cümlesinde özne hangisidir?
- A) Düşen işçiler
- B) Fabrikadan
- C) Yorgun düşen işçiler ✓
- D) Yorgun
- E) Erken
'Kim çıktı?' sorusuna 'yorgun düşen işçiler' cevabı verir. Özne, yüklemi gerçekleştiren kişi ya da varlıktır. Burada 'yorgun düşen' sıfat-fiil grubu 'işçiler' sözcüğünü nitelediğinden tamamı birlikte özneyi oluşturur.
7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı tümleç bulunmamaktadır?
- A) Sabahları parka gider.
- B) Annesine mektup yazdı.
- C) Hızlı koşarak birinci oldu. ✓
- D) Kitabı rafa koydu.
- E) Okula geç kaldı.
Dolaylı tümleç, yönelme (-e), bulunma (-de) veya ayrılma (-den) hâl eklerinden birini almış sözcüklerin oluşturduğu ögedir. A'da 'rafa' (-a), B'de 'parka' (-a), C'de 'annesine' (-e), E'de 'okula' (-a) dolaylı tümleçtir. D'de ise 'hızlı koşarak' bir durum zarfıdır, dolaylı tümleç yoktur.
8. "Bu şehirde yıllarca yaşadım." cümlesinin ögelerini doğru sıralayanı bulunuz.
- A) Özne – nesne – zarf tümleci – yüklem
- B) Dolaylı tümleç – nesne – yüklem
- C) Özne – dolaylı tümleç – zarf tümleci – yüklem
- D) Dolaylı tümleç – zarf tümleci – yüklem ✓
- E) Zarf tümleci – dolaylı tümleç – özne – yüklem
Cümlenin öznesi gizlidir (ben). 'Bu şehirde' bulunma hâli (-de) almış dolaylı tümleçtir. 'Yıllarca' zaman zarfı olduğundan zarf tümlecidir. 'Yaşadım' ise yüklemdir. Gizli özne cümle ögesi sayılırken şıklarda görünmediğinden en doğru sıralama C seçeneğidir.
9. "Çocuk, annesinin verdiği elmayı büyük bir iştahla yedi." cümlesinde nesne hangisidir?
- A) Annesinin verdiği elmayı ✓
- B) Çocuk
- C) Büyük bir iştahla
- D) Yedi
- E) Annesinin
'Neyi yedi?' sorusuna 'annesinin verdiği elmayı' cevabı verilir. Bu sözcük öbeği belirtme hâl eki (-yı) almış olup belirtili nesnedir. 'Büyük bir iştahla' ise durum bildiren zarf tümlecidir.
10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem ad soylu bir sözcükten oluşmaktadır?
- A) Annem marketten döndü.
- B) Kardeşim her gün koşuyor.
- C) Arkadaşım kitap okudu.
- D) Öğrenciler sınava girdi.
- E) Hava bugün çok soğuk. ✓
Ad soylu yüklem, eylem değil; isim, sıfat gibi sözcüklerin ek eylem almasıyla oluşur. 'Hava bugün çok soğuk' cümlesinde 'soğuk' bir sıfat olup ek eylem (sıfır ek) almış ve yüklem görevini üstlenmiştir. Diğer cümlelerde yüklem çekimli eylemden oluşmaktadır.
11. "Sabahları spor yapan insanlar daha sağlıklı olur." cümlesinde özne hangi sözcük ya da sözcük grubudur?
- A) Sağlıklı
- B) Sabahları spor yapan insanlar ✓
- C) İnsanlar
- D) Spor yapan
- E) Sabahları
'Kim daha sağlıklı olur?' sorusuna cevap veren sözcük grubu 'sabahları spor yapan insanlar'dır. Sıfat-fiil grubu 'spor yapan' ile zarf 'sabahları' birlikte 'insanlar' sözcüğünü nitelediğinden tüm bu grup özneyi oluşturur.
12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem nesne hem de dolaylı tümleç bir arada bulunmaktadır?
- A) Sabahları erken kalkarım.
- B) Mektubu posta kutusuna attı. ✓
- C) Dün çok yağmur yağdı.
- D) Hızlıca koştu.
- E) Eve geç döndüm.
'Mektubu posta kutusuna attı' cümlesinde 'mektubu' belirtme hâl eki (-u) almış belirtili nesnedir. 'Posta kutusuna' ise yönelme hâl eki (-a) almış dolaylı tümleçtir. Böylece bu cümlede hem nesne hem dolaylı tümleç birlikte bulunmaktadır.
13. "Müdür, öğretmenleri toplantıya davet etti." cümlesinde 'öğretmenleri' sözcüğü hangi cümle ögesini oluşturur?
- A) Belirtisiz nesne
- B) Belirtili nesne ✓
- C) Özne
- D) Dolaylı tümleç
- E) Zarf tümleci
'Kimi davet etti?' sorusuna 'öğretmenleri' cevabı verilir. Sözcük belirtme hâl eki (-leri) almıştır, dolayısıyla belirtili nesnedir. Belirtisiz nesne hâl eki almaz; dolaylı tümleç ise yönelme, bulunma veya ayrılma hâl eklerinden birini alır.
14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf tümleci, bir edat grubuyla oluşturulmuştur?
- A) Yavaşça ilerledi.
- B) Dün geç uyudum.
- C) Sınava çalışarak hazırlandı.
- D) Sabahleyin erken kalktı.
- E) Toplantıya kadar bekledik. ✓
Edat (ilgeç) gruplarıyla oluşturulan tümleçlerde 'kadar, için, gibi, ile' gibi edatlar kullanılır. 'Toplantıya kadar' ifadesinde 'kadar' edatı kullanılmış ve bir edat grubu oluşturulmuştur. Bu grup 'ne zamana kadar bekledik?' sorusuna cevap verdiğinden zarf tümlecidir.
15. "Küçük kız, renkli kâğıtlardan güzel bir uçurtma yaptı." cümlesinin öge sıralaması aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Özne – nesne – dolaylı tümleç – yüklem
- B) Özne – dolaylı tümleç – zarf tümleci – yüklem
- C) Özne – dolaylı tümleç – nesne – yüklem ✓
- D) Zarf tümleci – özne – nesne – yüklem
- E) Özne – zarf tümleci – nesne – yüklem
'Küçük kız' → Kim yaptı? → Öznedir. 'Renkli kâğıtlardan' → ayrılma hâl eki (-dan) almış → Dolaylı tümleçtir. 'Güzel bir uçurtma' → Neyi yaptı? sorusuna cevap verir, hâl eki almamış → Belirtisiz nesnedir. 'Yaptı' → Yüklemdir. Sıralama: Özne – dolaylı tümleç – nesne – yüklem.
16. "Annem, sabahın erken saatlerinde bahçedeki solmuş çiçekleri özenle suladı." cümlesinde özne ve nesne hangi şıkta doğru verilmiştir?
- A) Özne: annem – Nesne: çiçekleri ✓
- B) Özne: çiçekleri – Nesne: annem
- C) Özne: annem – Nesne: bahçedeki
- D) Özne: annem – Nesne: özenle
- E) Özne: annem – Nesne: sabahın
Cümlede 'Kim suladı?' sorusuna 'annem' cevabı verilir; bu yüzden özne 'annem'dir. 'Neyi suladı?' sorusuna ise 'çiçekleri' cevabı verilir; bu da belirtili nesnedir. 'Bahçedeki', 'sabahın', 'özenle' ise sırasıyla sıfat tamlaması, zarf tümleci ve zarf tümlecidir.
17. "Hızla akan nehir, köprünün altındaki taşları yerinden oynattı." cümlesinde yüklem dışındaki ögeler hangi şıkta eksiksiz ve doğru sıralanmıştır?
- A) Özne: hızla akan nehir – Nesne: köprünün altındaki taşları – Zarf tümleci: hızla ✓
- B) Özne: hızla akan nehir – Nesne: taşları – Yer tamlayıcısı: köprünün altındaki
- C) Özne: nehir – Nesne: taşları – Zarf tümleci: hızla
- D) Özne: nehir – Nesne: köprünün altındaki taşları – Zarf tümleci: hızla
- E) Özne: hızla akan nehir – Nesne: taşları – Zarf tümleci: köprünün altındaki
Özne, yüklemi gerçekleştiren unsurdur. 'Hızla akan nehir' sıfat tamlamasıyla genişletilmiş bir özne grubudur. Nesne 'köprünün altındaki taşları' şeklinde sıfat tamlamasıyla birlikte bir bütün oluşturur; belirtili nesnedir. 'Hızla' ise eylemi niteleyen zarf tümlecidir. Doğru seçenek D'dir.
18. "Yaşlı adam, elindeki bastonuyla yavaş yavaş yürüyerek köyün meydanına geldi." cümlesinde kaç tane zarf tümleci vardır?
- A) 5
- B) 4
- C) 2 ✓
- D) 3
- E) 1
Cümlede zarf tümleçleri şunlardır: 'elindeki bastonuyla' (nasıl geldi? – araç zarfı) ve 'yavaş yavaş' (nasıl yürüyerek? – nitelik zarfı). 'Yürüyerek' zarf-fiil olup yargı bildirmez, eylem zarfıdır. 'Köyün meydanına' ise yönelme ekiyle yer bildirdiği için dolaylı tümleçtir (yer tamlayıcısı), zarf tümleci değildir. Dolayısıyla cümlede 2 zarf tümleci bulunmaktadır.
19. "Dün gece şehir merkezindeki o eski ahşap köprü, şiddetli fırtınanın etkisiyle çöktü." cümlesinde özne hangi şıkta doğru belirlenmiştir?
- A) o eski ahşap köprü
- B) dün gece şehir merkezindeki o eski ahşap köprü
- C) köprü
- D) şehir merkezindeki o eski ahşap köprü ✓
- E) eski ahşap köprü
Özne, yüklemi gerçekleştiren ya da yükleme konu olan unsurdur ve tüm belirleyicileriyle birlikte değerlendirilmelidir. 'Köprü' çekirdeği; 'şehir merkezindeki', 'o' ve 'eski ahşap' niteleme öbekleriyle birleşerek 'şehir merkezindeki o eski ahşap köprü' özne grubunu oluşturur. 'Dün gece' ise öznenin değil, yüklemin zaman zarfıdır; özne grubuna dahil edilmez.
20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne (belirtili ya da belirtisiz) bulunmamaktadır?
- A) Öğretmen sınava zor sorular hazırladı.
- B) Annem sabah erken kalkar, yemek pişirir.
- C) Işıklar aniden söndü. ✓
- D) Ahmet bütün gece kitap okudu.
- E) Küçük kız, elindeki çiçeği masaya bıraktı.
Nesne, geçişli fiillerin yöneldiği unsurdur. A'da 'çiçeği' (belirtili nesne), B'de 'kitap' (belirtisiz nesne), D'de 'zor sorular' (belirtisiz nesne), E'de 'yemek' (belirtisiz nesne) vardır. C'de 'söndü' fiili geçişsizdir; herhangi bir nesne almaz. Bu cümlede yalnızca özne ('Işıklar') ve yüklem ('söndü') bulunmaktadır.
21. "Müdür bey, toplantı salonunda beklentilerini çok açık bir dille ifade etti." cümlesinin öge sıralaması hangi şıkta doğru verilmiştir?
- A) Özne – Dolaylı tümleç – Nesne – Zarf tümleci – Yüklem
- B) Zarf tümleci – Özne – Dolaylı tümleç – Nesne – Yüklem
- C) Özne – Zarf tümleci – Nesne – Dolaylı tümleç – Yüklem
- D) Özne – Dolaylı tümleç – Zarf tümleci – Nesne – Yüklem ✓
- E) Özne – Nesne – Dolaylı tümleç – Zarf tümleci – Yüklem
'Müdür bey' özne, 'toplantı salonunda' dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı), 'çok açık bir dille' zarf tümleci (araç/nitelik), 'beklentilerini' belirtili nesne ve 'ifade etti' yüklemdir. Sıralama: Özne – Dolaylı tümleç – Zarf tümleci – Nesne – Yüklem olduğundan doğru yanıt C'dir.
22. "Konuyu derinlemesine araştıran akademisyen, yıllarca süren çalışmaları sonucunda çarpıcı bulgulara ulaştı." cümlesinde 'yıllarca' kelimesinin cümle ögesi nedir?
- A) Özne
- B) Belirtili nesne
- C) Zarf tümleci ✓
- D) Dolaylı tümleç
- E) Yüklem
'Yıllarca' kelimesi zaman anlamı taşıyan ve yüklemin ne kadar sürede gerçekleştiğini gösteren bir zarf tümlecidir. 'Süren' kelimesiyle birlikte 'yıllarca süren çalışmaları' öbeğini oluştururken burada 'yıllarca' zarfı sıfat-fiil grubunu niteler. Tek başına ele alındığında 'ne kadar?' sorusuna yanıt verdiği için zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olabilmesi için hâl eki alması gerekirdi.
23. Aşağıdakilerden hangisinde yüklem bir isim tamlamasıdır?
- A) Onun gözleri ışıl ışıl parlıyordu.
- B) Araba çok hızlı gidiyordu.
- C) Gökyüzü bugün masmavi bir tuvaldi.
- D) Bu çocuk gerçekten çok zekidir.
- E) O an aklıma gelen düşünce babamın sözüydü. ✓
Yüklemin isim tamlaması olması için yüklemin bir isim tamlamasından oluşması gerekir. C'deki cümlede yüklem 'babamın sözüydü'dür. Bu yüklem 'babamın sözü' isim tamlamasına ek-fiil getirilmesiyle oluşmuştur. Diğer seçeneklerde yüklemler sırasıyla sıfat ('zekidir'), isim+ek fiil ('tuvaldi' – tek isim), fiil ('gidiyordu') ve fiil ('parlıyordu') yapısındadır.
24. "Sabahın ilk ışıklarıyla birlikte köylüler tarlaya çıktı." cümlesinde 'sabahın ilk ışıklarıyla birlikte' öbeği hangi cümle ögesini oluşturmaktadır?
- A) Belirtili nesne
- B) Özne
- C) Dolaylı tümleç
- D) Yüklem
- E) Zarf tümleci ✓
'Sabahın ilk ışıklarıyla birlikte' öbeği zaman ve eşzamanlılık anlamı taşıyan bir zarf tümlecidir. 'Ne zaman çıktı?' sorusuna cevap verir. '-ile birlikte' yapısı araç ya da beraberlik bildirse de bu bağlamda zaman zarfı işlevi görmektedir. Dolaylı tümleç olabilmesi için yönelme, bulunma ya da ayrılma hâl eklerinden birini alması gerekirdi.
25. "Usta ressam, tuvaline fırçanın her darbesiyle ayrı bir anlam yüklüyordu." cümlesinde yanlış öge analizi hangi şıkta verilmiştir?
- A) Özne: Usta ressam
- B) Dolaylı tümleç: tuvaline
- C) Zarf tümleci: fırçanın her darbesiyle
- D) Nesne: ayrı bir anlam
- E) Yüklem: anlam yüklüyordu ✓
Yüklem, cümlede yargı bildiren temel unsurdur. Bu cümlede yüklem 'yüklüyordu' fiilidir. 'Anlam yüklüyordu' şeklinde yazıldığında 'anlam' kelimesi yüklemin parçası değil, belirtisiz nesnesidir. Doğru yüklem yalnızca 'yüklüyordu'dur. E şıkkında yüklem 'anlam yüklüyordu' şeklinde yanlış gösterilmiştir; bu nedenle yanlış öge analizi E şıkkındadır.