Anlatım Bozuklukları 6
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde aynı anlama gelen sözler, gereksiz yere bir arada kullanılmıştır?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (13 soru)
1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde aynı anlama gelen sözler, gereksiz yere bir arada kullanılmıştır?
- A) Bu arkadaşını ötekilerden farklı tutar, incitmemeye çalışırdı.
- B) Umduğunu bulamamış, bir süre sonra köyüne dönmüştü.
- C) Buralara ayda yılda bir, seyrek olarak gelirdi. ✓
- D) O, bu yörede tanınmış, sözüne güvenilir bir kişiydi.
Cümlede eş anlamlı veya yakın anlamlı sözcüklerin bir arada kullanımı gereksiz sözcük kullanımı hatasına yol açmıştır. 'Ayda yılda bir' deyimi zaten 'seyrek olarak' anlamını tam olarak karşılar. Bunlardan birinin kullanılması cümlenin duruluğu için yeterlidir.
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, “ben” kelimesi çıkarınca anlam bozulur?
- A) En çok ben merak ediyordum. ✓
- B) Ben hemen evimize koştum.
- C) Yarışta ben hepsini geçmiştim.
- D) Ben geç geleceğini biliyordum.
Bu cümlede 'ben' zamiri karşılaştırma ve vurgu amacıyla kullanılmıştır. 'En çok ben merak ediyordum' ifadesi, 'başkaları da merak ediyordu ama benim merakım onlardan fazlaydı' anlamını taşır. 'Ben' sözcüğü çıkarıldığında bu güçlü vurgu ve karşılaştırma anlamı kaybolur.
3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinden “birlikte” kelimesi çıkarılabilir?
- A) Yapıtın biçimsel yetkinliği, toplumcu çözümler üretmesiyle birlikte olursa değer taşır.
- B) Düzenlediğimiz ödül törenine o ünlü sanatçı oğluyla birlikte gelmiş. ✓
- C) Eğer yalnız gitmekten korkuyorsanız birlikte gidelim.
- D) Onunla öğrencilik yıllarımda birlikte kalmıştık.
Bu cümlede gereksiz sözcük kullanımı (duruluk ilkesine aykırılık) mevcuttur. 'Oğluyla' sözcüğündeki '-la' edatı birliktelik anlamını zaten vermektedir. Bu yapının yanına bir de 'birlikte' sözcüğünü eklemek aynı anlamı gereksiz yere tekrarlamak olur.
4. Aşağıdakilerden hangisi dil ve anlatım yönünden yanlıştır?
- A) Yayınevinin çıkardığı bütün romanları alıyorum, okuyorum.
- B) Bu koşullar içinde pek çok sanatçı olduğunu duyuyorum, görüyorum.
- C) Bu konuda söylenenlere inanıyor, her yerde öne sürüyordu. ✓
- D) Erken yatıp erken kalkmanın yararına inanırdı, herkesi de inandırırdı.
Bu cümlede nesne eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır. 'İnanıyor' ve 'öne sürüyor' fiilleri farklı nesnelere yönelmelidir. 'Söylenenlere inanıyor' ifadesinden sonra 'onları/bu görüşleri her yerde öne sürüyordu' şeklinde bir nesne eklenmesi şarttır.
5. “Sınıfa girer girmez insanı düşündüren, ilginç sorular başlar. Çocukların düşüncelerine önem verince, _şaşırtıcı_ (II) sorular peş peşe gelir. Bir anda _büyür_ (III), _küçücük_ (IV) çocuklar, _mantıkları_ (V) ile kocaman olurlar.” Yukarıdaki parçada altı çizilmiş sözlerden, bulunduğu yere göre anlamca en gerekli olanı hangisidir?
- A) II
- B) III
- C) IV
- D) V ✓
Parçadaki 'mantıkları' sözcüğü, çocukların hangi yönleriyle 'kocaman' olduklarını, yani olgunlaştıklarını belirten en temel ve vazgeçilmez ögedir. Diğer numaralanmış sözcükler (şaşırtıcı, büyür, küçücük) çıkarıldığında anlam büyük ölçüde korunabilirken, 'mantıkları' kelimesi cümlenin ana yargısını destekleyen ve anlamca en gerekli olan unsurdur.
6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinden “onu” kelimesi çıkarılırsa cümlenin anlatımı bozulur?
- A) Çoğu zaman biçimsel özellikler üzerinde durur, az da olsa onu geliştirmeye çalışırız. ✓
- B) Bulunduğu çevreyi inceliyor, onu yazılarında gereç olarak kullanıyor.
- C) Fıkranın geleneksel anlamını değiştirmiş, onu daha da zenginleştirmiştir.
- D) Yazma sözünden ne anladığımı açıklamak, onu tanımlamak istiyorum.
Bu cümlede nesne eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır. 'Geliştirmeye çalışırız' fiilinin bir nesneye ihtiyacı vardır. 'Onu' (biçimi) kelimesi çıkarıldığında fiil nesnesiz kalır ve cümlenin anlamı bozulur.
7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “fazla” kelimesine gerek yoktur?
- A) Güneşte fazla dolaşmayın.
- B) Fazla kaleminiz var mı?
- C) Buralara fazla yağmur yağmaz.
- D) Bundan böyle, daha fazla erken kalkmalısın. ✓
Cümlede gereksiz sözcük kullanımı mevcuttur. 'Daha erken' ifadesi yeterli bir miktar bildirirken, yanına 'fazla' kelimesini eklemek anlamda bir katman yaratmaz, sadece gereksiz bir fazlalık oluşturur.
8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinden “onun” kelimesi çıkarılabilir?
- A) Sözünü ettiğin o yazı onun değil ki…
- B) Bütün arkadaşlar konuştu şimdi sıra onun.
- C) Doğrusu bu kadar erken geleceğini beklemiyordum onun.
- D) Sanırım onun bugün düzenleyeceğimiz toplantıdan haberi yoktu. ✓
Gereksiz sözcük kullanımına bağlı anlatım bozukluğudur. 'Haberi' sözcüğündeki 3. tekil kişi iyelik eki (-i) zaten iyelik anlamını karşılamaktadır. Başına bir de 'onun' zamirini eklemek duruluk ilkesini bozar ve anlamda bir değişiklik yapmaz.
9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ise” kelimesine gerek yoktur?
- A) Mektup yazmış ise gelmekten vazgeçmiştir.
- B) Bunun nedeni ise beni çok sevmemesidir. ✓
- C) Olayı ancak kendin gördün ise tanıklık yapabilirsin.
- D) Bunu yapan o ise gidip kendisiyle konuşun.
Cümlede gereksiz sözcük kullanımı (duruluk ilkesine aykırılık) vardır. 'Nedeni' sözcüğü zaten bir gerekçe/koşul belirtmektedir. Yanına bir de karşılaştırma veya koşul anlamı katan 'ise' bağlacını eklemek anlatımı ağırlaştırır ve kural ihlaline yol açar.
10. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde, “yaklaşık” kelimesi yanlış kullanılmıştır?
- A) Ev ona, yaklaşık hesapla otuz milyon liraya mal olmuştu.
- B) Köy Ankara’ya yaklaşık olarak yetmiş kilometre uzaktaydı.
- C) Doğup büyüdüğü kasabaya, yaklaşık on yıldır uğramamıştı.
- D) Bu büyük apartmanlar, birbirine yaklaşık yapılmıştı. ✓
Sözcüğün yanlış anlamda kullanılmasından kaynaklanan bir bozukluktur. 'Yaklaşık' kelimesi sayılarla ve niceliklerle tahmin bildirir. Konum veya mesafe bildiren durumlarda ise (apartmanların birbirine olan mesafesi gibi) 'yakın' sözcüğünün kullanılması daha doğrudur.
11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ilk kez” sözü gereksiz kullanılmıştır?
- A) Onu ilk kez bu kadar üzgün görüyordum.
- B) Uçağa ilk kez bineceği için çok heyecanlıydı.
- C) Bu kıyı kasabasına ilk kez gidiyordum.
- D) Onunla ilk kez bir arkadaş toplantısında tanıştık. ✓
Bu cümlede gereksiz sözcük kullanımı mevcuttur. 'Tanışmak' eylemi zaten bir kişiyle kurulan ilk iletişimi ve karşılaşmayı tanımlar. Bu nedenle başına 'ilk kez' sözünün getirilmesi anlatımı duruluktan uzaklaştırır.
12. “Aldığı şehirlere Türkleri yerleştirmek suretiyle Türkleştirdi.” cümlesindeki anlatım pürüzü nasıl giderilebilir?
- A) “şehirlere” yerine “şehirlerde” kelimesini getirerek
- B) “Türkleştirdi” den önce, “insanları” kelimesini ekleyerek
- C) “Türkleştirdi” yerine “Türkleştirildi” kelimesini ekleyerek
- D) “Türkleştirdi”den önce, “oraları” kelimesini ekleyerek ✓
Cümlede nesne eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır. 'Türkleştirdi' eyleminin 'neyi' veya 'nereleri' Türkleştirdiği belirtilmemiştir. Anlam bütünlüğü için eylemden önce 'oraları' nesnesi getirilmelidir.
13. “Hava kirliliğinin nedenlerinden biri de…” Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilirse cümle anlatım bakımından bozuk olur?
- A) yeşil alanların azlığındandır. ✓
- B) motorlu taşıtlardan çıkan egzoz gazlarıdır.
- C) sanayi kuruluşlarının kent içinde bulunmasıdır.
- D) çarpık yapılaşmanın, hava dolaşımını engellemesidir.
Bu cümlede tamlama yanlışından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır. 'Nedenlerinden biri de...' ifadesiyle başlanan bir cümle, yüklemi isim tamlaması şeklinde biterken '-dan/-den' eki almamalıdır. Doğrusu '...yeşil alanların azlığıdır' şeklinde biten bir yapıdır.